Nhà máy rác phát điện Bắc Giang: bước ngoặt của quản lý chất thải
Nhà máy xử lý rác phát điện là tổ hợp hạ tầng môi trường dùng công nghệ đốt hoặc xử lý chất thải rắn sinh hoạt để giảm khối lượng rác chôn lấp, đồng thời thu hồi năng lượng tái tạo từ rác dưới dạng điện, hơi hoặc nhiệt, qua đó vừa giải quyết ô nhiễm, vừa bổ sung nguồn năng lượng cho hệ thống điện quốc gia. Đặt trong bối cảnh rác thải sinh hoạt tăng nhanh và quỹ đất dành cho chôn lấp ngày càng thu hẹp, nhà máy xử lý rác phát điện Bắc Giang với công suất thiết kế 850 tấn rác/ngày đêm và khả năng phát điện 16MW trở thành biểu tượng mới cho tham vọng quản lý chất thải bền vững. Dự kiến vận hành từ tháng 6/2027, dự án này không chỉ là thêm một công trình hạ tầng môi trường Việt Nam, mà là phép thử cho cách chúng ta coi rác như một nguồn tài nguyên năng lượng tái tạo từ rác thay vì gánh nặng chi phí.
Công suất, tiến độ và những câu hỏi về tính bền vững
Nhìn vào các con số, nhà máy xử lý rác phát điện Bắc Giang được thiết kế để tiếp nhận 850 tấn rác mỗi ngày đêm, đồng thời phát lên lưới khoảng 16MW điện. Đây là quy mô đủ lớn để thay đổi cấu trúc xử lý rác của cả một vùng, giảm phụ thuộc vào bãi chôn lấp truyền thống và bổ sung một phần nhu cầu điện từ năng lượng tái tạo từ rác. Tuy vậy, công suất chỉ là bề nổi; câu hỏi khó hơn là liệu hệ thống phân loại rác tại nguồn, cơ chế giá điện rác và giám sát khí thải có được thiết kế đồng bộ hay không. Nếu công nghệ xử lý hiện đại nhưng rác vẫn trộn lẫn, tro xỉ không được quản lý an toàn và thông tin môi trường không minh bạch, mục tiêu quản lý chất thải bền vững sẽ bị bào mòn. Vấn đề không phải chúng ta có nhà máy, mà chúng ta vận hành nó theo chuẩn mực môi trường nào.
Nhà máy tái chế nhựa DPEC Ninh Bình: mảnh ghép của kinh tế tuần hoàn
Trong khi Bắc Giang đặt cược vào đốt rác phát điện, Ninh Bình lại xuất hiện một mảnh ghép khác của bức tranh quản lý chất thải bền vững: nhà máy tái chế nhựa DPEC với diện tích 8.000m2 vừa được khánh thành. Sự kiện này được mô tả là “cột mốc quan trọng trong hành trình hiện thực hóa chiến lược phát triển ngành tái chế theo mô hình kinh tế tuần hoàn”. Nhà máy được định hướng trở thành một trong những cơ sở tái chế nhựa hiện đại, tập trung sản xuất hạt nhựa tái sinh chất lượng cao và vật liệu composite tiên tiến từ nguồn nhựa đã qua sử dụng. Nhờ đó, nhựa phế thải – vốn thường bị đốt hoặc chôn lấp – được biến thành nguồn nguyên liệu giá trị cho công nghiệp sản xuất, đặt nền tảng cho sản xuất nhựa tái chế ngay tại Việt Nam, phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu. Đây là cách làm đúng với tinh thần giảm, tái sử dụng, tái chế thay vì chỉ xử lý cuối đường.
Hợp tác quốc tế và tham vọng xây dựng hạ tầng môi trường
Điểm đáng chú ý của dự án DPEC không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cấu trúc hợp tác. Nhà máy được phát triển trên nền tảng hợp tác giữa DPEC, PTC Holdings và các đối tác công nghệ Hàn Quốc là Dowon và Dux Industry. Đây là bước tiếp nối thỏa thuận hợp tác toàn diện giữa Phú Thái và Dowon, khởi đầu từ tháng 7/2024 trong khuôn khổ một diễn đàn doanh nghiệp song phương tại Seoul. Trong mô hình này, Dowon mang tới kinh nghiệm xây dựng hệ thống tuần hoàn tài nguyên nhựa theo chuẩn ESG, còn PTC Holdings và Phú Thái hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp nặng và môi trường hàng đầu tại Việt Nam. Về bản chất, đây là một hình mẫu hạ tầng môi trường Việt Nam được thiết kế với tầm nhìn dài hạn: kết nối vốn, công nghệ và thị trường để biến rác – nhất là nhựa – thành đầu vào cho công nghiệp, chứ không để nó trôi dạt theo dòng chôn lấp, đốt lộ thiên và ô nhiễm.
Từ phát điện đến tái chế: chọn con đường nào cho quản lý chất thải bền vững?
Nếu nhà máy xử lý rác phát điện Bắc Giang cho thấy cách biến đống rác hỗn hợp thành điện, thì nhà máy tái chế nhựa DPEC ở Ninh Bình lại nhấn mạnh việc kéo chất thải quay trở lại chu trình kinh tế. Đốt rác phát điện có lợi thế giảm nhanh khối lượng rác và bổ sung điện cho hệ thống; tái chế nhựa tạo ra sản phẩm giá trị cao và giảm nhu cầu dùng nguyên liệu hóa thạch. Một chiến lược quản lý chất thải bền vững không thể chọn một và bỏ một: Việt Nam cần vừa phát triển các nhà máy rác phát điện, vừa mở rộng công suất tái chế nhựa và các dòng vật liệu khác. Vấn đề cốt lõi là đặt tái chế và kinh tế tuần hoàn lên ưu tiên hàng đầu, chỉ để đốt và chôn lấp xử lý phần còn lại không thể tái chế. Khi nhà máy ở Bắc Giang và DPEC ở Ninh Bình cùng được vận hành trong hệ sinh thái như vậy, rác thải mới thật sự trở thành nguồn tài nguyên chứ không còn là bóng đen của phát triển.
