Drone và bài toán an ninh hàng không: mối đe dọa mới ngay trên bầu trời
Chiến lược phòng chống drone đe dọa an ninh hàng không là tập hợp các biện pháp pháp lý, kỹ thuật và phối hợp lực lượng nhằm phát hiện thiết bị bay không người lái, ngăn chặn việc xâm nhập không phận hạn chế quanh sân bay, đồng thời xử lý nhanh các hành vi điều khiển UAV trái phép để bảo vệ an toàn cất hạ cánh của tàu bay và duy trì hoạt động thông suốt của cảng hàng không. Trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh và sử dụng UAV phục vụ vui chơi, giải trí, quay phim, chụp ảnh, khảo sát, giám sát công trình và vận chuyển hàng hóa ngày càng phổ biến, việc thiết lập một chiến lược chủ động không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách. Thực tế cho thấy chỉ một chiếc drone điều khiển trái phép, bay lạc vào trục hạ cánh, có thể làm gián đoạn khai thác, gây hoang mang cho hành khách và tạo ra nguy cơ tai nạn khó lường. Vì vậy, cách tiếp cận mới phải đi từ nhận thức: drone dân dụng là công cụ hữu ích, nhưng ở gần sân bay, nó là nguồn rủi ro an ninh hàng không cần kiểm soát chặt.
Nhà nước vào cuộc: hội ý nghiệp vụ và mệnh lệnh siết quản lý UAV
Điểm đáng chú ý là nhà nước không chờ đến khi xảy ra sự cố nghiêm trọng mới hành động. Hội ý nghiệp vụ về phòng ngừa, phát hiện, xử lý thiết bị bay không người lái đe dọa an ninh, an toàn hàng không được tổ chức với sự tham dự của lãnh đạo các đơn vị nghiệp vụ thuộc Bộ Công an, lãnh đạo Công an các tỉnh, thành phố có cảng hàng không cùng đại diện các đơn vị liên quan; hội ý do Thứ trưởng Phạm Thế Tùng chủ trì. Tại đây, công an các đơn vị, địa phương báo cáo thẳng thắn về tình hình quản lý UAV, kết quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý tại các cảng hàng không, cũng như những khó khăn, vướng mắc. Mệnh lệnh rất rõ: khẩn trương rà soát, quản lý chặt chẽ thiết bị UAV trên địa bàn; tham mưu cấp ủy, chính quyền đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành nghiêm quy định pháp luật về sử dụng UAV và bảo đảm an ninh, an toàn hàng không. Cách làm này thể hiện tư duy phòng chống drone ở cấp độ hệ thống, thay vì xử lý từng vụ việc đơn lẻ.
Phát hiện thiết bị bay và kiểm soát không phận hạn chế quanh sân bay
Nếu xem an ninh hàng không là “hàng rào cuối”, thì lớp phòng chống drone chính là tuyến phòng thủ đầu tiên quanh không phận hạn chế. Thứ trưởng Phạm Thế Tùng yêu cầu công an địa phương có cảng hàng không tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người dân, doanh nghiệp nắm vững và chấp hành nghiêm quy định về sử dụng, điều khiển UAV và phương tiện bay khác. Đồng thời, các đơn vị phải hướng dẫn người dân cách phòng ngừa và thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện UAV, thiết bị hoặc vật thể bay có dấu hiệu đe dọa an ninh, an toàn hàng không. Đây là bước đi thông minh: coi cộng đồng vừa là đối tượng cần quản lý, vừa là “cảm biến sớm” giúp phát hiện thiết bị bay lạ. Bên cạnh đó, Cục Quản lý xuất nhập cảnh chủ trì hướng dẫn công an các đơn vị, địa phương nghiên cứu, rà soát, đề xuất phương án cắm biển cảnh báo khu vực cấm bay, khu vực hạn chế bay, cấm sử dụng UAV, phương tiện bay khác tại các khu vực trọng điểm, thường xuyên có hoạt động UAV trái phép. Biển cảnh báo không phải hình thức, mà là ranh giới pháp lý rõ ràng giữa vùng được phép bay và vùng tuyệt đối không phận hạn chế.
Từ tuyên truyền tới trách nhiệm cộng đồng: xây “lá chắn mềm” chống drone
Tư duy phòng chống drone hiện nay không dừng ở việc đặt quy định và xử phạt, mà hướng tới tạo dựng một “lá chắn mềm” dựa trên ý thức cộng đồng. Công an địa phương được yêu cầu phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể tuyên truyền trong các buổi sinh hoạt cộng đồng; phổ biến tại nhà trường cho học sinh, sinh viên; sử dụng đa dạng nền tảng công nghệ và mạng xã hội để chuyển tải thông tin đến từng người dân, nhất là tại các xã, phường, đặc khu nằm trong hoặc tiếp giáp khu vực cấm bay của cảng hàng không. Theo định hướng này, người điều khiển drone giải trí sẽ hiểu rõ đâu là vùng cấm, vùng hạn chế, từ đó tránh vô tình vi phạm không phận hạn chế. Thứ trưởng nhấn mạnh lực lượng công an cần phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; tăng cường phối hợp với các cơ quan, đơn vị trên địa bàn, phát huy vai trò của quần chúng nhân dân trong phát hiện, thông báo và phối hợp xử lý hành vi vi phạm. Đây là cách phân biệt khéo léo giữa lạm dụng drone do thiếu hiểu biết và mối đe dọa có chủ ý: người dân được dẫn dắt để tự phòng ngừa, tự quản lý thay vì chỉ sợ bị phạt.
Kết luận: An ninh hàng không an toàn khi bầu trời quanh sân bay được quản lý thông minh
Nhìn vào những bước đi đã và đang được triển khai, có thể thấy chiến lược phòng chống drone quanh các cảng hàng không đang chuyển từ bị động sang chủ động. Bộ Công an không chỉ siết quản lý thiết bị UAV trên địa bàn, mà còn tham mưu đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành nghiêm pháp luật về sử dụng UAV và bảo đảm an ninh, an toàn hàng không. Tại hội ý, công an các đơn vị, địa phương báo cáo kết quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý UAV, đồng thời nhận diện rõ các khó khăn, vướng mắc để tiếp tục hoàn thiện cách làm. Hướng đi kết hợp biển cảnh báo khu vực cấm bay, không phận hạn chế, với mạng lưới thông tin từ người dân là lời khẳng định: bảo vệ an ninh hàng không không thể tách khỏi quản trị bầu trời đô thị hiện đại. Khi mỗi chủ drone hiểu mình đang bay trong một không gian chung, với trách nhiệm chia sẻ cho an toàn chuyến bay của hàng trăm con người, bầu trời quanh sân bay mới thực sự an toàn.
