Từ hai lần xâm nhập UAV đến hàng trăm chuyến bay hỗn loạn
Vụ drone xâm nhập sân bay Tân Sơn Nhất là sự kiện hai thiết bị bay không người lái liên tiếp xâm nhập vùng hoạt động và hành lang tiếp cận của tàu bay, buộc sân bay đô thị bận rộn nhất nước phải tạm dừng khai thác trong nhiều giờ, gây gián đoạn dây chuyền khai thác và thiệt hại hàng chục tỷ đồng cho ngành hàng không và hành khách liên quan.
Theo lãnh đạo ACV, trong tối 11/8, UAV hai lần xâm nhập vùng hoạt động Tân Sơn Nhất, khiến hơn 100 chuyến bay bị ảnh hưởng và thiệt hại sơ bộ khoảng 60 tỷ đồng. Chỉ trong vòng 2 giờ, UAV đã hai lần xâm nhập trái phép vào hành lang tiếp cận của tàu bay, làm hơn 70 chuyến bay bị ảnh hưởng trực tiếp, 27 chuyến phải chuyển hướng hạ cánh sân bay dự bị và nhiều tàu bay khác phải bay chờ đến mức cạn kiệt nhiên liệu. Đây không chỉ là con số kỹ thuật lạnh lùng mà là trải nghiệm hỗn loạn của hàng chục nghìn hành khách bị kẹt lại trong đêm. Vấn đề không còn là chuyện “flycam vui chơi”, mà là an ninh hàng không UAV đang bị đe dọa nghiêm trọng ngay trên bầu trời đô thị.
Thiệt hại không chỉ là 60 tỷ đồng và vài giờ Tân Sơn Nhất gián đoạn
Con số 60 tỷ đồng chỉ là phần nổi của tảng băng thiệt hại do drone xâm nhập sân bay gây ra. Tân Sơn Nhất tiếp nhận khoảng 48 chuyến bay mỗi giờ; việc tạm dừng hoạt động khoảng 2 giờ làm toàn bộ lịch bay như hiệu ứng domino, khiến chuyến bay nội địa, quốc tế bay vòng, chờ trên không và mất gần nửa ngày sau đó mới trở lại bình thường. Thiệt hại nhiên liệu, chi phí tổ bay, bến đỗ, chỗ ăn ở cho khách và mất uy tín với hãng quốc tế là những khoản chưa thể tính ngay.
Ở tầng trải nghiệm người dùng, hình ảnh hành khách chen chúc chờ làm thủ tục trong đêm 11/8 cho thấy mỗi UAV vô ý thức có thể biến một chuyến đi bình thường thành hành trình bão tố. Khi một drone dân dụng làm Tân Sơn Nhất gián đoạn, thiệt hại không chỉ nằm ở biên lợi nhuận của hãng hàng không mà còn ở niềm tin của xã hội vào hệ thống hạ tầng trọng yếu. Nếu không nhìn thẳng vào chi phí này, mọi cuộc tranh luận về phát triển hệ sinh thái UAV sẽ chỉ là lý thuyết.
Khoảng trống trong phát hiện drone sân bay và ý thức cộng đồng
Sự cố 11/8 cho thấy chúng ta đang để khoảng trống quá lớn ở khâu phát hiện drone sân bay. Lãnh đạo ACV thừa nhận việc phát hiện và xử lý UAV hiện vẫn phức tạp; phi công chỉ xác định vị trí tương đối, còn hệ thống phát hiện chủ yếu dựa vào quan sát bằng mắt và ống nhòm. UAV loại nhỏ thay đổi hướng liên tục, khiến lực lượng chức năng gần như “đuổi theo cái bóng”.
Ở cấp địa phương, đại diện phường Tân Sơn Nhất cho biết nhiều người mua flycam chỉ vì tò mò quay phim, chụp ảnh nhưng không ý thức hành lang an toàn; có đơn vị tổ chức sự kiện được cấp phép nhưng bay vượt chiều cao, tầm hoạt động, trong khi khu vực gần sân bay thiếu biển báo vùng cấm bay. Khi luật còn trên giấy, biển cảnh báo chưa có, còn người dùng drone học luật qua… mạng xã hội, thì an ninh hàng không UAV bị bỏ mặc cho may rủi. Đó là cách quản lý nguy hiểm với một hạ tầng có mật độ khai thác cao như Tân Sơn Nhất.
Quy định bay drone: phạt 40 triệu đã đủ sức răn đe?
Về lý thuyết, hành vi sử dụng UAV gây ảnh hưởng đến hoạt động hàng không đã có khung pháp lý rõ ràng. Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định phạt 2–3 triệu đồng với hành vi dùng tàu bay không người lái chưa đăng ký, chưa được cấp phép bay hoặc bay sai thời gian, địa điểm, khu vực cho phép. Nặng hơn, hành vi sử dụng UAV cản trở hoặc gây mất an toàn cho phương tiện bay khác bị phạt từ 30 đến 40 triệu đồng, và có thể bị tước quyền sử dụng phép bay 3–6 tháng; tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi.
Vấn đề là: mức phạt tối đa 40 triệu đồng có tương xứng với thiệt hại hàng chục tỷ đồng, hàng trăm chuyến bay bị ảnh hưởng và hàng chục nghìn hành khách khốn đốn hay không? Khi chi phí vi phạm thấp hơn rất nhiều so với chi phí xã hội phải gánh, luật khó đủ sức răn đe. Cần bổ sung cơ chế truy vết bắt buộc (đăng ký, định danh, cấp quyền điều khiển UAV) đi kèm chế tài mạnh hơn, kể cả trách nhiệm hình sự trong các vụ gây hậu quả nghiêm trọng. Nếu không, quy định bay drone sẽ chỉ là khung pháp lý “mềm” trước một nguy cơ “cứng” nhắm thẳng vào an toàn bay.
Giải pháp: từ radar UAV đến kinh tế không gian tầm thấp
Điểm tích cực sau sự cố là Tân Sơn Nhất đã tiếp nhận hai hệ thống giám sát, cảnh báo sớm UAV do Bộ Công an phát triển để vận hành thử nghiệm. Đây là bước đi đúng, nhưng không thể là giải pháp duy nhất. Các sân bay lớn phải xem drone xâm nhập sân bay như một loại “chim sắt lạ” cần hệ thống radar, cảm biến, bản đồ vùng cấm và quy trình phản ứng nhanh riêng, thay vì phụ thuộc vào mắt thường.
Tuy vậy, giải pháp không nên dừng lại ở cấm đoán tuyệt đối. PGS.TS Nguyễn Thiện Tống nhấn mạnh cần chính sách vừa quản lý UAV vừa tạo hành lang cho thiết bị này phục vụ thương mại, dịch vụ và giải trí, phát triển hệ sinh thái kinh tế không gian tầm thấp. Nói cách khác, quản lý UAV phải đi kèm cấp phép linh hoạt, hành lang bay rõ ràng, hạ tầng số định danh và giáo dục người dùng. Sự cố Tân Sơn Nhất là lời nhắc rằng nếu không thiết kế trước một trật tự mới trên bầu trời thấp, chúng ta sẽ tiếp tục để an ninh hàng không trả giá cho những cú bay thử vô trách nhiệm.
