Cúm không chỉ là bệnh đường hô hấp
Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, có thể biểu hiện từ sốt, ho, đau họng đến mệt mỏi và đau nhức cơ thể. Ở người cao tuổi, xem cúm như một cơn cảm lạnh thoáng qua là chủ quan: bệnh có thể làm nặng bệnh nền và dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp, suy tim, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Người trên 60 tuổi, nhất là người mắc bệnh tim mạch, phổi mạn tính, đái tháo đường hoặc nhiều bệnh cùng lúc, cần cảnh giác hơn. Tuổi tác làm hệ miễn dịch nhận diện virus và tạo đáp ứng bảo vệ kém hiệu quả, trong khi dự trữ chức năng của tim, phổi và các cơ quan khác cũng thường thấp hơn. Vì vậy, cơ thể có thể khó chống đỡ nhiễm trùng và phục hồi chậm hơn.
Cúm mùa ở người cao tuổi đáng lo không chỉ vì triệu chứng hô hấp mà còn bởi những thay đổi toàn thân có thể gây áp lực lên tim và mạch máu. Sốt, viêm, thiếu oxy, mất nước và nhu cầu chuyển hóa tăng khiến tim phải làm việc nhiều hơn; ở người có bệnh mạch vành hay suy tim, gánh nặng này có thể khiến bệnh mất ổn định. Virus cúm còn có thể kích hoạt phản ứng viêm, làm mất ổn định mảng xơ vữa và thúc đẩy hình thành cục máu đông, từ đó gây tắc mạch. Nhiễm cúm có thể làm tăng 10 lần nguy cơ nhồi máu cơ tim, 8 lần nguy cơ đột quỵ và 24% khả năng nhập viện do suy tim. Đây là lý do cúm cần được xem như một nguy cơ tim mạch, không chỉ là bệnh theo mùa.
Phân biệt triệu chứng thường gặp với dấu hiệu báo động
Sốt, ho, đau họng, đau đầu và đau mỏi cơ thường gặp ở cúm, nhưng cũng dễ bị nhầm với cảm lạnh. Phần lớn người bệnh có triệu chứng nhẹ và hồi phục, song cách diễn biến này không thể áp dụng mặc định cho người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền. Ở nhóm này, cúm đôi khi không gây sốt cao rõ rệt; thay vào đó, gia đình có thể nhận thấy mệt bất thường, ăn uống kém, giảm vận động, lú lẫn mới xuất hiện hoặc sức khỏe suy giảm đột ngột. Đừng vội quy những thay đổi ấy cho tuổi già hay bệnh mạn tính. Khi người cao tuổi sốt, ho, khó thở hoặc suy giảm thể trạng bất thường, nên được nhân viên y tế đánh giá sớm.
- Khó thở, đau tức ngực hoặc tím tái: cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
- Lú lẫn mới xuất hiện, suy kiệt nhanh hoặc đột ngột giảm khả năng vận động: không nên chờ triệu chứng tự hết.
- Sốt, ho kèm sức khỏe suy giảm ở người có bệnh tim, phổi hoặc đái tháo đường: liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.
Những dấu hiệu này không tự xác định nguyên nhân, nhưng có thể báo hiệu biến chứng cúm hoặc một vấn đề cấp tính khác cần xử trí. Đặc biệt, người có tiền sử suy tim, bệnh mạch vành hay đột quỵ nên nói rõ bệnh nền và thuốc đang dùng khi đi khám.
Phòng ngừa chủ động, hỏi bác sĩ về vắc xin liều cao
Tiêm vắc xin cúm hằng năm là một biện pháp phòng bệnh quan trọng, bên cạnh hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh hô hấp, giữ vệ sinh tay và kiểm soát tốt bệnh nền. Với người lớn tuổi, cần trao đổi với bác sĩ về loại vắc xin phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng; người có bệnh lý nền nên được tư vấn y tế trước khi tiêm. Vắc xin cúm liều cao được thiết kế cho người từ 60 tuổi trở lên, với hàm lượng kháng nguyên cao gấp bốn lần vắc xin liều tiêu chuẩn nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch vốn suy giảm theo tuổi. Theo dữ liệu được nêu trong tài liệu, loại vắc xin này tăng hiệu lực phòng cúm tương đối thêm 24,2% và giảm nguy cơ nhập viện do cúm thêm 32% so với liều tiêu chuẩn.
Vắc xin không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc cúm hay biến chứng, nhưng có thể góp phần giảm gánh nặng bệnh nặng ở nhóm dễ tổn thương. Nếu đang cân nhắc tiêm, người từ 60 tuổi trở lên, nhất là người có nhiều bệnh nền, nên hỏi bác sĩ thay vì tự chọn sản phẩm. Cúm mùa ở người cao tuổi cần được phòng ngừa và nhận diện sớm: đừng đợi đến khi khó thở, đau ngực hay lú lẫn mới hành động. Tiêm phòng phù hợp, theo dõi thay đổi sức khỏe và đi khám kịp thời là những bước thiết thực để hạn chế biến chứng và bảo vệ tim mạch.
