Khu công nghiệp không carbon là gì và vì sao Việt Nam cần quan tâm?
Khu công nghiệp không carbon là mô hình khu sản xuất tập trung được thiết kế, vận hành và quản lý theo hướng giảm tối đa phát thải khí nhà kính, ưu tiên sử dụng năng lượng tái tạo, tối ưu hiệu quả năng lượng và áp dụng công nghệ quản lý carbon để tiến tới mức phát thải ròng bằng 0 trên toàn khu. Trong bối cảnh Việt Nam đã đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và đang đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, khu công nghiệp sinh thái cùng nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, việc học hỏi mô hình này không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà là yêu cầu chiến lược. Nếu tiếp tục mở rộng khu công nghiệp theo cách cũ, chúng ta sẽ bị mắc kẹt trong hạ tầng “nâu” khó cải tạo, mất lợi thế cạnh tranh khi chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển sang tiêu chuẩn xanh.
Quảng Đức – thí nghiệm lớn về khu công nghiệp không carbon của Trung Quốc
Khu Phát triển kinh tế Quảng Đức (tỉnh An Huy) là một trong 52 khu trên toàn Trung Quốc được lựa chọn xây dựng khu công nghiệp không carbon cấp quốc gia vào năm 2025, đồng thời là một trong hai khu của tỉnh An Huy góp mặt trong danh sách này. Kế hoạch chuyển đổi được triển khai trong 3 năm và dự kiến hoàn thành vào năm 2028. Điểm đáng chú ý là mục tiêu rất cụ thể: “giảm lượng phát thải carbon trên một đơn vị tiêu thụ năng lượng xuống khoảng 0,2 tấn, đồng thời nâng tỷ lệ sử dụng điện xanh lên trên 90%”. Đây không phải khẩu hiệu mà là bộ chỉ tiêu đo được, đánh giá được. Trung Quốc đang dùng Quảng Đức như một phòng thí nghiệm chính sách: kết hợp năng lượng tái tạo, đổi mới công nghệ, cải tạo thiết bị tiết kiệm năng lượng và cơ chế quản lý phát thải để xây dựng mô hình chuẩn cho công nghiệp carbon thấp.
Ba trụ cột của mô hình Quảng Đức: Điện xanh, cung ứng mới và công nghệ thông minh
Điểm mạnh nhất của khu công nghiệp không carbon Quảng Đức là cách họ tổ chức hệ sinh thái chứ không chỉ lắp thêm vài tấm pin mặt trời. Ban quản lý xác định ba nhóm giải pháp chính: phát triển nguồn điện xanh; xây dựng cơ chế cung ứng điện tái tạo trực tiếp cho doanh nghiệp; và hỗ trợ doanh nghiệp cải tạo công nghệ, thiết bị tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Bước đột phá nằm ở mô hình cung ứng điện xanh trực tiếp. Từ chỗ một nguồn điện xanh chỉ cấp cho một doanh nghiệp lớn, Quảng Đức chuyển sang mô hình “một nguồn cung cấp cho nhiều doanh nghiệp”, tạo điều kiện để doanh nghiệp vừa và nhỏ – vốn chiếm tỷ trọng lớn trong khu công nghiệp – tiếp cận năng lượng xanh. Đây chính là điểm Việt Nam nên học: thiết kế cơ chế thị trường điện để không bỏ lại doanh nghiệp nhỏ phía sau trong quá trình chuyển đổi.
Vai trò của doanh nghiệp công nghệ và tín hiệu cho năng lượng xanh Việt Nam
Quảng Đức cho thấy khu công nghiệp không carbon không thể thành công nếu thiếu doanh nghiệp công nghệ dẫn dắt giải pháp. GoodWe là ví dụ điển hình: doanh nghiệp này phát triển hệ thống kết hợp điện mặt trời áp mái, bộ biến tần, hệ thống lưu trữ năng lượng và nền tảng quản lý thông minh để giúp doanh nghiệp tối ưu sử dụng điện, giảm chi phí vận hành và kiểm soát phát thải carbon. Điều đáng chú ý với Việt Nam là GoodWe đã đặt cơ sở sản xuất tại Hải Phòng, tập trung sản xuất thiết bị điện cho năng lượng tái tạo. Đại diện doanh nghiệp nhận định Việt Nam có môi trường đầu tư thuận lợi, thị trường lớn và vị trí địa lý phù hợp cho ngành thiết bị năng lượng xanh. Nếu chúng ta không nhanh chóng xây dựng chiến lược năng lượng xanh Việt Nam gắn với khu công nghiệp không carbon, lợi thế này sẽ chỉ dừng ở gia công, thay vì trở thành trung tâm công nghệ xanh khu vực.
Cơ hội và điều kiện để Việt Nam hợp tác với Trung Quốc trong chuyển đổi xanh
Cả Việt Nam và Trung Quốc đều xác định chuyển đổi xanh, phát triển bền vững là xu hướng không thể đảo ngược. Đại diện phía Quảng Đức khẳng định đây là lĩnh vực nhiều tiềm năng hợp tác giữa hai bên. Kinh nghiệm xây dựng khu công nghiệp không carbon tại Trung Quốc có thể mở ra cơ hội hợp tác với Việt Nam trong chuyển đổi năng lượng và phát triển công nghiệp xanh. Theo đánh giá từ phía Trung Quốc, hai nước có thể tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng, quản lý carbon, cải tạo công nghệ sản xuất và xây dựng khu công nghiệp xanh. Vấn đề không còn là “có nên hợp tác hay không” mà là “Việt Nam sẽ đặt ra luật chơi như thế nào”. Nếu chỉ nhập khẩu mô hình, chúng ta dễ phụ thuộc; ngược lại, nếu chủ động chọn lọc, gắn mô hình khu công nghiệp không carbon với mục tiêu tự chủ công nghệ và tiêu chuẩn phát triển bền vững riêng, hợp tác Trung Quốc sẽ là cú hích quan trọng cho chiến lược net-zero.
