Từ “điểm cao nhất nước” đến cú rơi khó tin của môn tiếng Anh
Thi lại tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp là việc thí sinh phải làm bài kiểm tra môn ngoại ngữ thêm một lần sau kỳ thi chính thức, thường trong bối cảnh áp lực điểm số, thay đổi tâm lý và điều kiện ôn tập khác biệt, khiến kết quả có thể biến động mạnh theo hướng tích cực hoặc tiêu cực. Sáng 19-8, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố kết quả thi tốt nghiệp THPT lần 2 tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, trong đó tiếng Anh bất ngờ trở thành “tâm điểm” khi điểm trung bình của 197 thí sinh chỉ còn 5,46, giảm sâu so với 7,88 ở lần thi thứ nhất. Đây không chỉ là câu chuyện về vài con số rơi tự do, mà là lời cảnh tỉnh cho cách học và ôn tập tiếng Anh của học sinh trước kỳ thi tốt nghiệp.
Nghịch lý nằm ở chỗ, trước đó, điểm trung bình tiếng Anh của thí sinh tỉnh Tuyên Quang trong kỳ thi lần 1 đạt 5,397, cao thứ hai cả nước, chỉ sau Hà Nội và cao hơn TP.HCM. Riêng Trường chuyên Tuyên Quang được xem là “ngôi sao” khi đạt trung bình tới 7,88 điểm môn này. Vậy mà khi thi lại tiếng Anh, điểm tiếng Anh rơi mạnh: trung bình còn 5,46, thấp hơn cả mặt bằng Hà Nội (5,549) và tiệm cận TP.HCM (5,369). Nếu không thẳng thắn nhìn nhận, chúng ta sẽ dễ ngủ quên trên thành tích lần 1 và bỏ qua những rủi ro rất thật khi bước vào kỳ thi lại.
Con số biết nói: Phổ điểm cho thấy điều gì về chất lượng ôn tập?
Khi đọc kỹ phổ điểm lần 2, bức tranh chất lượng ôn tập tiếng Anh hiện ra rõ ràng và khá đáng lo. Có tới 65/197 thí sinh đạt dưới 5 điểm, tương đương gần 33%, trong khi lần thi thứ nhất chỉ có 4 em dưới ngưỡng này. Nói cách khác, số học sinh từ mức “tạm ổn” rơi xuống diện yếu đã tăng theo cấp số nhân. Đáng chú ý hơn, nhóm điểm cao gần như biến mất: chỉ 13 thí sinh đạt từ 8 điểm trở lên, chiếm 6,6%, so với 114/207 thí sinh (hơn 55%) từng đạt từ 8 điểm trở lên ở lần thi trước. Đây là cú rơi không thể giải thích bằng một lý do đơn lẻ.
Phổ điểm còn cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt về năng lực: đông nhất là nhóm từ 5 đến dưới 6,5 điểm với 85 thí sinh (43,1%), tiếp đến là nhóm từ 6,5 đến dưới 8 điểm với 34 em (17,3%). Điều này giống một đường cong kéo xuống, nơi phần “đỉnh” điểm cao bị san bằng, còn phần “đuôi” dưới 5 lại phình to. Nếu coi lần thi lại tiếng Anh là phép đo thứ hai về năng lực thật sau khi đã có kinh nghiệm lần đầu, kết quả này buộc chúng ta phải đặt câu hỏi nghiêm túc: liệu cách ôn tập trước kỳ thi tốt nghiệp đang quá lệ thuộc vào luyện đề và trí nhớ ngắn hạn?
Một câu nói có thể dùng để gói gọn sự thay đổi là: "Điểm trung bình môn tiếng Anh của 197 thí sinh đạt 5,46, giảm mạnh so với mức 7,88 ở lần thi thứ nhất". Con số ấy không chỉ phản ánh áp lực thi lại tiếng Anh, mà còn cho thấy chiến lược học tập của nhiều em chưa đủ bền để chịu nổi thêm một kỳ thi.
Áp lực thi lại: khi tâm lý, đề thi và thói quen học ngắn hạn gặp nhau
Điểm tiếng Anh rơi mạnh trong kỳ thi lại không thể tách khỏi bối cảnh tâm lý đặc biệt của thí sinh. Thi lại tiếng Anh nghĩa là các em mang theo kỳ vọng “cứu vớt” điểm số, trong khi đã trải qua một mùa thi căng thẳng trước đó. Áp lực phải cải thiện hoặc ít nhất giữ vững kết quả đôi khi khiến học sinh ôn tập trong trạng thái lo lắng, mất tập trung, dẫn tới sai sót ở những phần quen thuộc nhất như đọc hiểu hay ngữ pháp. Khi không chuẩn bị kỹ cả về kiến thức lẫn tâm lý, điểm số thường phản ánh ngay trên giấy thi qua những câu bỏ trắng, làm vội hoặc đánh dấu trắc nghiệm theo cảm tính.
Mặt khác, thói quen học tiếng Anh theo kiểu nước rút cho kỳ thi tốt nghiệp – tập trung luyện đề, mẹo làm bài – rất dễ “hết tác dụng” ở lần thi thứ hai, đặc biệt nếu đề thi có sự điều chỉnh về mức độ phân hóa hoặc dạng câu hỏi. Khi nền tảng từ vựng, ngữ pháp, kỹ năng nghe – đọc không đủ chắc, mọi thay đổi nhỏ của đề thi đều có thể kéo điểm xuống. Sự chênh lệch giữa các lớp cũng phản ánh phần nào điều này: lớp 12 Anh có điểm trung bình 6,90, cao hơn nhiều so với các lớp khác, trong khi 12 Sử và 12 Văn chỉ lần lượt đạt 4,95 và 4,97. Nơi nào việc học tiếng Anh mang tính hệ thống hơn, cú rơi điểm rõ ràng ít dữ dội hơn.
Chiến lược ôn tập tiếng Anh cho học sinh đối mặt kỳ thi lại
Từ câu chuyện Trường chuyên Tuyên Quang, học sinh chuẩn bị thi lại tiếng Anh cần thay đổi cách ôn tập, thay vì chỉ hy vọng “ăn may” vào đề thi. Trước hết, phải quay lại củng cố nền tảng: hệ thống hóa các chủ điểm ngữ pháp thường gặp trong kỳ thi tốt nghiệp, tạo sổ tay từ vựng theo chủ đề và luyện đọc hiểu mỗi ngày với văn bản tương đương độ khó đề thi. Luyện đề vẫn cần, nhưng phải được dùng như công cụ kiểm tra mức độ hiểu, không phải để học thuộc dạng bài. Mỗi đề làm xong nên phân tích kỹ vì sao sai, bỏ, đoán – đó là cách duy nhất để biến lỗi thành kinh nghiệm.
Song song, hãy xây dựng chiến lược quản lý thời gian và tâm lý phòng thi. Thi lại tiếng Anh dễ khiến các em cuống quýt, nên rất cần các buổi “giả lập” làm bài trong 60–90 phút với áp lực như thi thật. Học sinh cũng nên chia mục tiêu rõ ràng: nếu lần trước đã trên trung bình, hãy tập trung kéo những phần yếu như viết lại câu, từ đồng nghĩa; nếu từng dưới 5 điểm, việc đầu tiên là bảo đảm chắc các câu dễ, vốn chiếm tỉ trọng không nhỏ. Cuối cùng, đừng quên rằng điểm tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp không chỉ là cánh cửa đại học mà còn là chỉ báo cho năng lực ngoại ngữ thực tế – thứ các em sẽ cần suốt nhiều năm sau.
