Công nghệ RNA ung thư: vì sao thỏa thuận Tâm Anh – UNSW là điểm ngoặt?
Công nghệ RNA ung thư là hướng y sinh dùng các phân tử RNA, đặc biệt mRNA, để truyền “mệnh lệnh” cho tế bào miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ác tính, mở ra khả năng điều trị và phòng ngừa ung thư bằng vắc xin cá thể hóa, thay vì chỉ dựa vào hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật truyền thống đầy tác dụng phụ và hạn chế hiệu quả lâu dài. Ngày 9/8/2026, Viện Nghiên cứu Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ký Biên bản ghi nhớ hợp tác với Viện Nghiên cứu RNA thuộc Đại học New South Wales (UNSW), Australia – cơ sở xếp thứ 19 thế giới và đứng đầu Australia theo bảng xếp hạng QS. Đây không phải là một thỏa thuận hợp tác “cho có” mà là lần đầu tiên một viện nghiên cứu Việt Nam bước vào hợp tác về công nghệ lõi y sinh RNA với một viện hàng đầu Australia. Chính sự kiện này cho thấy Việt Nam không còn chấp nhận vị thế “đi sau” trong cuộc cách mạng RNA mà muốn tham gia ngay từ giai đoạn thiết kế nền tảng.
RNA là gì và vì sao có thể thay đổi cuộc chơi trong ung thư và cúm?
RNA (axit ribonucleic) là phân tử sinh học truyền tải thông tin di truyền trong tế bào, quyết định việc gene nào được “bật” hay “tắt” trong từng thời điểm. Tận dụng cơ chế tự nhiên này, các nhà khoa học đã phát triển nhiều dạng công nghệ RNA khác nhau: mRNA dùng tạo vắc xin và một số liệu pháp điều trị, siRNA giúp “tắt” các gene gây bệnh, còn gRNA hỗ trợ các công nghệ chỉnh sửa gene. Sau thành công của vắc xin mRNA trong đại dịch COVID-19, RNA được nhiều chuyên gia đánh giá sẽ là một trong những công nghệ có tác động lớn nhất đến y học trong nhiều thập niên tới. Với ung thư, vắc xin ung thư mới dựa trên công nghệ RNA có thể được “cá thể hóa” theo bộ gene khối u từng bệnh nhân, tạo nên công nghệ RNA ung thư mang tính nhắm trúng đích, giảm độc tính toàn thân. Với bệnh cúm, nền tảng phòng ngừa cúm RNA cho phép cập nhật nhanh các biến chủng, rút thời gian phát triển vắc xin từ vài năm xuống còn vài tháng.
Hợp tác y sinh Australia: từ chuyển giao sang cùng sáng tạo cho người Việt
Thỏa thuận Tâm Anh – UNSW được ký tại Sydney dưới sự chứng kiến của Tổng Lãnh sự Việt Nam, trong thời điểm chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia và hai bên đang cụ thể hóa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện. Điều này cho thấy hợp tác y sinh Australia không còn là những dự án rời rạc mà trở thành phần của chiến lược chính sách. Điểm đáng giá nhất của thỏa thuận là dịch chuyển từ tư duy “nhận chuyển giao” sang “cùng tạo ra tri thức mới”. Hai bên sẽ cùng đầu tư nhân lực, vật lực để thiết kế, tổng hợp, tinh sạch, kiểm soát chất lượng và đóng gói RNA, đồng thời tạo dữ liệu và giải pháp phù hợp với đặc điểm sức khỏe và bệnh tật của người Việt Nam, Đông Nam Á. Giáo sư Pall Thordarson – Giám đốc Viện RNA UNSW – nhận định Việt Nam có cơ hội trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy cuộc cách mạng RNA tại châu Á – Thái Bình Dương. Đây là câu nói không chỉ mang tính khích lệ mà phản ánh lợi thế thật: Việt Nam đã đạt Cấp độ Trưởng thành 3 về quản lý vắc xin do WHO công nhận.
Vắc xin ung thư mới và phòng ngừa cúm RNA: những hứa hẹn cụ thể cho bệnh nhân
Hợp tác này không dừng ở những khẩu hiệu đẹp, mà đã có hai hướng chương trình trọng điểm được phía UNSW đề xuất: phát triển vắc xin RNA phòng cúm cho Việt Nam và phát triển mẫu vắc xin ung thư cá thể hóa cho bệnh nhân ung thư phổi hoặc đại trực tràng. Đây là các nhóm bệnh đang gây gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và gia đình, nên việc sớm tiếp cận vắc xin ung thư mới mang ý nghĩa sống còn. Với phòng ngừa cúm RNA, nếu Việt Nam dần làm chủ chuỗi công nghệ RNA – từ nghiên cứu tiền lâm sàng tới thử nghiệm lâm sàng và sản xuất – chúng ta có thể chủ động đối phó mùa cúm, giảm phụ thuộc nhập khẩu, tăng năng lực an ninh y tế quốc gia. Các sản phẩm dựa trên công nghệ RNA ung thư, vắc xin cúm, thuốc sinh học thế hệ mới sẽ đi thẳng vào hệ sinh thái y tế công nghệ cao của hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, nơi robot và AI đã được tích hợp trong chẩn đoán, điều trị ung thư phức tạp. Điều này đồng nghĩa bệnh nhân Việt Nam không chỉ đọc tin về tiến bộ y học Việt Nam, mà có thể trở thành người hưởng lợi trực tiếp ngay tại trong nước.
Việt Nam trong bản đồ công nghệ RNA: cơ hội lớn, trách nhiệm cũng lớn
Quyết định 1657/QĐ-TTg và Nghị quyết 72-NQ/TW đã thể hiện rõ định hướng của Việt Nam trong phát triển công nghệ RNA ở tầm quốc gia. Hợp tác giữa Viện Nghiên cứu Hệ thống Bệnh viện Tâm Anh và Viện RNA UNSW là một bước cụ thể hóa đường lối đó, đưa công nghệ y sinh tiên tiến vào thẳng mạch điều trị bệnh thay vì nằm trên giấy. Trong giai đoạn đầu, hai bên dự kiến triển khai các chương trình đào tạo thực hành tại Australia, trao đổi chuyên gia, xây dựng quy trình nghiên cứu; từ đó mở đường cho các nghiên cứu tiền lâm sàng và thử nghiệm lâm sàng ngay tại Việt Nam. Từ góc nhìn người viết, đây là thời điểm Việt Nam cần dũng cảm đi đến cùng: đầu tư dài hạn cho nhân lực sinh học phân tử, xây hệ thống pháp lý cho thử nghiệm RNA, và mở cửa cho các trung tâm ung thư tham gia nghiên cứu. Nếu không, lợi thế “cửa sổ cơ hội” sẽ mất vào tay những quốc gia nhanh hơn trong khu vực. Khi các thành tựu nghiên cứu được đưa về ứng dụng trong bệnh viện, người dân mới cảm nhận đầy đủ ý nghĩa của hợp tác quốc tế: không chỉ là những tấm hình ký kết, mà là thêm những năm sống khỏe, ít đau đớn hơn cho bệnh nhân ung thư và bệnh truyền nhiễm.
