Hai dự án sinh thái Bắc Ninh: không chỉ là bất động sản, mà là phép thử chiến lược đô thị
Các dự án khu đô thị sinh thái Bắc Ninh tại phường Tam Sơn và Tiên Du là hai tổ hợp đô thị mới kết hợp du lịch, sinh thái, văn hóa, nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí, được quy hoạch trên tổng diện tích gần 500 ha với mục tiêu hình thành không gian đô thị xanh, thông minh, hiện đại nhưng vẫn giữ bản sắc địa phương, đồng thời tạo động lực kinh tế – xã hội và nâng cao chất lượng sống cho hàng chục nghìn cư dân tương lai. Việc chính quyền thành phố phải tổ chức hội nghị đôn đốc tiến độ cho thấy đây không chỉ là hai dự án bất động sản lớn, mà còn là phép thử cho chiến lược phát triển hạ tầng Bắc Ninh trong giai đoạn mới. Theo thông tin từ cổng điện tử thành phố, chiều 7.10, Chủ tịch UBND thành phố Phạm Hoàng Sơn đã chủ trì hội nghị đôn đốc tiến độ triển khai đầu tư xây dựng hai dự án khu đô thị mới, du lịch sinh thái, văn hóa, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí tại tiểu khu 112.1 (Tam Sơn) và 112.3 (Tiên Du). Việc người đứng đầu chính quyền phải trực tiếp vào cuộc cho thấy áp lực tiến độ của các dự án Bắc Ninh khu đô thị này đã tới mức không thể trì hoãn thêm. Ở góc độ chiến lược, Bắc Ninh đang chọn cách "đi tắt" bằng phát triển đồng thời khu đô thị sinh thái và hạ tầng dịch vụ, thay vì mở rộng đô thị truyền thống rồi sửa dần. Lựa chọn đó tiềm ẩn rủi ro về xung đột lợi ích đất đai, nhưng nếu thành công, nó sẽ tạo ra một chuẩn mới cho phát triển đô thị vùng ven Hà Nội.
Quy mô hơn 30.800 tỷ đồng: tham vọng đô thị xanh gắn với áp lực giải phóng mặt bằng
Điểm gây chú ý nhất của hai dự án sinh thái Bắc Ninh là quy mô vốn và dân số thiết kế. Tiểu khu 112.1 do Công ty TNHH Đầu tư Tây Hà Nội làm chủ đầu tư có diện tích khoảng 299 ha, quy mô dân số khoảng 26,9 nghìn người, với tổng chi phí thực hiện dự kiến hơn 19,7 nghìn tỷ đồng. Tiểu khu 112.3 do Công ty TNHH Đầu tư Tây Bắc triển khai rộng khoảng 199 ha, dự kiến phục vụ khoảng 7,6 nghìn người với chi phí hơn 11,1 nghìn tỷ đồng. Con số tổng vốn hơn 30,8 nghìn tỷ đồng cho thấy Bắc Ninh đang đặt cược rất lớn vào mô hình khu đô thị sinh thái. Theo báo cáo Ban Quản lý dự án dân dụng và phát triển đô thị thành phố, công tác giải phóng mặt bằng tại tiểu khu 112.1 liên quan hơn 2,7 nghìn hộ dân, mới phê duyệt phương án bồi thường cho gần 1,1 nghìn hộ trên diện tích khoảng 150 ha, đạt hơn 50% diện tích; đến 20/9 chỉ 543 hộ nhận tiền với khoảng 55,2 ha, tổng hơn 311 tỷ đồng. Ở 112.3, dù đã phê duyệt phương án cho 2.506/2.526 hộ (khoảng 183 ha, tương đương 92,4% diện tích), mới 1.124 hộ nhận tiền trên 69,39 ha với kinh phí gần 392 tỷ đồng. Những con số này nói lên một thực tế: tham vọng vốn lớn đang bị níu chân bởi tiến độ mặt bằng. Bắc Ninh có thể đã đi trước về quy hoạch và thủ tục pháp lý, nhưng nếu không giải được bài toán đồng thuận, câu chuyện phát triển hạ tầng Bắc Ninh sẽ mắc kẹt ngay trên chính vùng đất mình muốn nâng cấp.
Nút thắt đồng thuận: khi nghĩa trang, chính sách hỗ trợ và tâm lý so sánh trở thành lực cản
Lý do Bắc Ninh phải đôn đốc tiến độ rất rõ: công tác giải phóng mặt bằng đang chậm khoảng 6 tháng so với tiến độ hợp đồng ở cả hai dự án. Nguyên nhân không nằm ở thủ tục quy hoạch – vốn đã cơ bản hoàn thành – mà ở sự thiếu đồng thuận của một bộ phận người dân. Nhiều hộ chưa phối hợp kiểm đếm, chưa nhận thông báo thu hồi đất hoặc chưa nhận tiền bồi thường, thậm chí so sánh mức hỗ trợ giữa các dự án rồi từ chối chính sách hiện hành. Tại tiểu khu 112.3, câu chuyện còn phức tạp hơn khi phải xử lý nghĩa trang nhân dân tổ dân phố Hồi Quan với hơn 500 ngôi mộ. Việc di chuyển mồ mả không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là vấn đề tâm linh, lịch sử và niềm tin. Khi cộng thêm những kiến nghị về hỗ trợ chuyển đổi nghề, việc làm, hoặc cơ chế hỗ trợ bổ sung, tiến độ mặt bằng khó tránh khỏi bị kéo dài. Theo kết luận hội nghị, địa phương được đề nghị sớm mở rộng quy hoạch nghĩa trang để phục vụ di dời khoảng 600 ngôi mộ, qua đó tạo điều kiện bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư. Từ góc nhìn chính sách, Bắc Ninh đang đối mặt với thách thức điển hình của các tỉnh công nghiệp: làm sao thuyết phục người dân chấp nhận mất đất nông nghiệp, đất ở để đổi lấy một tương lai đô thị mà họ chưa nhìn thấy ngay trước mắt. Nếu chỉ nói về "động lực phát triển" chung chung, mức độ thuyết phục sẽ rất hạn chế.
Cách Bắc Ninh đang xử lý: siết kỷ cương, tăng đối thoại và ưu tiên nguồn lực cho hai khu đô thị
Thay vì nới thêm hỗ trợ tài chính ngoài khung chính sách, chính quyền Bắc Ninh chọn cách khẳng định nguyên tắc. Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các địa phương tập trung cao độ cho công tác giải phóng mặt bằng, thực hiện đúng quy định pháp luật và thống nhất quan điểm không đặt vấn đề hỗ trợ ngoài chính sách, tránh tâm lý trông chờ, ỷ lại. Đây là thông điệp rõ ràng: luật là khung cố định, mọi linh hoạt phải nằm trong biên độ pháp lý. Đồng thời, thành phố không chỉ siết kỷ cương mà còn tăng đối thoại. Yêu cầu được đặt ra là đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, đối thoại, giải thích để người dân, nhất là cán bộ, đảng viên hiểu rõ và gương mẫu chấp hành chủ trương thu hồi đất. Công an thành phố được giao phối hợp bảo đảm an ninh trật tự và hỗ trợ khi phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế đủ điều kiện. Một điểm đáng chú ý là Bắc Ninh ưu tiên nguồn lực hành chính cho hai dự án: các sở, ngành phải rà soát toàn bộ hồ sơ, thủ tục pháp lý, giải quyết kiến nghị hợp pháp của người dân; Trung tâm Phát triển quỹ đất và các đơn vị liên quan phải ưu tiên nhân lực cho khâu kiểm đếm, lập và hoàn thiện phương án chi trả. Điều này cho thấy hai dự án Bắc Ninh khu đô thị không chỉ quan trọng về kinh tế, mà đã trở thành "nhiệm vụ chính trị trọng tâm" trong cách thức phát triển hạ tầng Bắc Ninh.
Chiến lược phát triển hạ tầng Bắc Ninh đang hình thành: đô thị sinh thái, vốn ngoài ngân sách và trách nhiệm xã hội
Qua câu chuyện hai dự án sinh thái Bắc Ninh, một chiến lược phát triển đô thị mới đang lộ rõ. Thành phố chấp nhận rủi ro gắn tên tuổi mình với các nhà đầu tư tư nhân, nhưng đổi lại là cơ hội tạo ra diện mạo đô thị xanh, thông minh, hiện đại và có bản sắc. Trong bối cảnh nguồn lực đầu tư công hạn chế, việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho các dự án đô thị, khu dân cư, vui chơi giải trí, cảnh quan, văn hóa được đánh giá là hướng đi phù hợp và cần thiết. Tuy nhiên, đô thị sinh thái không chỉ là chuyện công viên, mặt nước và kiến trúc. Nó là lời cam kết về chất lượng sống, về tiếp cận dịch vụ công, về không gian văn hóa cho cư dân hiện hữu và cư dân tương lai. Nếu quá trình thu hồi đất tạo ra cảm giác bất công, thiếu lắng nghe, các khu công nghiệp, khu đô thị mới – kể cả khu công nghiệp Yên Sơn trong chiến lược rộng hơn – sẽ mang trên mình "vết nứt" niềm tin ngay từ khi hình thành. Kết luận hợp lý cho Bắc Ninh lúc này là: tăng tốc hạ tầng không được đồng nghĩa với bỏ qua trách nhiệm xã hội. Muốn mô hình đô thị sinh thái trở thành điểm mạnh lâu dài, thành phố phải coi người dân là đối tác trong phát triển, chứ không chỉ là đối tượng bồi thường. Khi hài hòa được luật pháp, lợi ích nhà đầu tư và tiếng nói cộng đồng, chiến lược đô thị Bắc Ninh mới thật sự thay đổi theo hướng bền vững.
