Điện gió ngoài khơi: Định nghĩa ngắn gọn và tham vọng siêu dự án Thăng Long Wind
Điện gió ngoài khơi là hình thức phát điện sử dụng các tuabin gió đặt trên biển, thường ở vùng nước sâu và xa bờ, đòi hỏi hạ tầng logistics biển, công nghệ khảo sát, chế tạo, lắp đặt và đấu nối truyền tải phức tạp hơn nhiều so với điện gió trên bờ, nhưng mang lại tiềm năng công suất lớn, ổn định và phù hợp xu hướng năng lượng tái tạo Việt Nam. Thăng Long Wind là một trong những biểu tượng tham vọng đó, với quy mô công suất dự kiến 3.400 MW được nghiên cứu ngoài khơi mũi Kê Gà, Bình Thuận, trên diện tích phát triển khoảng 2.000 km² và khảo sát tới 2.800 km². Dự án được chia nhiều giai đoạn, bắt đầu với 600 MW rồi mở rộng dần để đạt mức gigawatt. Nếu thành hiện thực, đây không còn là một trang trại gió đơn lẻ mà là một tổ hợp điện gió ngoài khơi quy mô lớn, được kỳ vọng trở thành “mỏ năng lượng” mới giữa biển.
Hạ tầng logistics biển: từ những cấu kiện nghìn tấn đến chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi
Nếu Thăng Long Wind là tham vọng trên giấy, thì những cấu kiện nghìn tấn tại CHW2204 cho thấy nền tảng hạ tầng logistics biển của doanh nghiệp Việt đang chuyển động. Trong dự án điện gió ngoài khơi Greater Changhua 2B&4, doanh nghiệp trong nước đã tham gia chế tạo và vận chuyển 33 chân đế dạng SBJ, với tổng cộng 800 kiện hàng, khoảng 70.000 tấn thép và nhiều cấu kiện nguyên khối nặng tới 2.400 tấn. Câu hỏi mà hạ tầng logistics biển phải trả lời không còn là “có vận chuyển được hay không”, mà là làm thế nào để di chuyển các khối kết cấu hàng trăm, hàng nghìn tấn từ bãi chế tạo ra cầu cảng, rồi lên tàu biển an toàn, chính xác trong chuẩn mực dự án quốc tế.
Kinh nghiệm đó đang đặt nền cho chuỗi cung ứng các dự án năng lượng tái tạo ngoài khơi, nơi Việt Nam không chỉ gia công đơn lẻ mà từng bước đảm nhận các mắt xích có yêu cầu kỹ thuật cao từ chế tạo đến site-move, load-out xuất khẩu đi nước ngoài. Nhìn rộng hơn, năng lực logistics này là điều kiện cần nếu Việt Nam muốn biến điện gió ngoài khơi thành một ngành công nghiệp chứ không chỉ là vài dự án thử nghiệm. Ít nhất, siêu dự án như Thăng Long Wind sẽ không thể triển khai nếu phần việc “hậu trường” là vận chuyển siêu trường, siêu trọng không đạt chuẩn quốc tế.
Vĩnh Long và tiềm năng điện gió: từ đất liền đến ngoài khơi
Trong bức tranh năng lượng tái tạo Việt Nam, Vĩnh Long đang nổi lên như một điển hình địa phương coi điện gió là trụ cột tăng trưởng. Tỉnh đã có 15 nhà máy điện gió vận hành thương mại với tổng công suất khoảng 650 MW, trong đó 2 nhà máy vận hành một phần. Sản lượng điện gió dự kiến năm 2025 đạt 1,521 tỷ kWh, mang lại giá trị sản xuất khoảng 2.994,4 tỷ đồng, và chỉ trong 8 tháng đầu 2026 đã đạt 1,194 tỷ kWh, khoảng 2.261 tỷ đồng. Những con số này cho thấy điện gió không còn là “thử nghiệm”, mà đã trở thành dòng điện thực sự chảy vào lưới quốc gia.
Đáng chú ý hơn, ngoài các dự án đang vận hành, Vĩnh Long có thêm 18 nhà máy điện gió đã được cấp chủ trương đầu tư với tổng công suất 1.243 MW, cùng nhiều dự án đang trong giai đoạn khảo sát, dự kiến mang lại hàng nghìn MW mới sau 2026. Tỉnh còn được quy hoạch 1.000 MW điện gió ngoài khơi tiếp bờ vào hệ thống, biến vùng ven biển thành cửa ngõ đón nguồn điện gió ngoài khơi quy mô lớn. Khi một địa phương cấp tỉnh đã tính đến cả điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi, đó là tín hiệu cho thấy “mỏ năng lượng” gió không còn là câu chuyện xa vời.
Nút thắt thể chế và hạ tầng: vì sao siêu dự án có thể chậm bước?
Tham vọng lớn không tự động biến thành công suất lắp đặt. Vĩnh Long phải tổ chức hội nghị cấp Thường trực Tỉnh ủy để nghe báo cáo và đôn đốc tiến độ các dự án năng lượng tái tạo trên địa bàn. Lý do là hàng loạt khó khăn: một số nhà đầu tư kéo dài dự án nhiều năm nhưng không triển khai thực tế, không hoàn thành ký quỹ hoặc chưa chứng minh đầy đủ năng lực tài chính; giải phóng mặt bằng, xử lý đất đai và khu vực biển còn kéo dài; hạ tầng đấu nối dùng chung phát sinh tranh chấp, bất đồng giữa các nhà đầu tư; thủ tục các dự án điện gió mới để lựa chọn nhà đầu tư còn chậm; quy hoạch nguồn và lưới truyền tải chưa đồng bộ.
Trước thực tế đó, tỉnh đã phải rà soát, phân loại toàn bộ dự án theo tình trạng pháp lý, tiến độ và nghĩa vụ nhà đầu tư, chia thành bốn nhóm để xử lý, trong đó có nhóm dự án chậm kéo dài cần đặt thời hạn, và nhóm chưa có nhà đầu tư để khẩn trương tổ chức lựa chọn mới. Đây là lát cắt nhỏ nhưng điển hình cho bức tranh chung: nếu thể chế, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư và quy hoạch hạ tầng truyền tải không được cải thiện, các dự án năng lượng sạch, bao gồm cả siêu dự án điện gió ngoài khơi, có thể mắc kẹt giữa biển thủ tục.
Biến thách thức thành mỏ năng lượng: điều Việt Nam cần làm ngay
Điện gió ngoài khơi mang lại lợi ích rõ ràng: nguồn điện lớn, giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch và giảm phát thải cho hệ thống điện. Nhưng để biến các siêu dự án thành “mỏ năng lượng” thực sự, Việt Nam phải xử lý đồng thời ba bài toán. Thứ nhất là thể chế: phân loại dự án, loại bỏ nhà đầu tư yếu, thiết lập tiêu chí và hội đồng xét chọn, đấu thầu minh bạch cho các dự án đến 2030 như các tỉnh đang được yêu cầu hoàn thiện hồ sơ, thủ tục. Thứ hai là hạ tầng: từ cảng biển, phương tiện vận tải siêu trường siêu trọng, đến lưới truyền tải đồng bộ với quy hoạch nguồn.
Thứ ba là chuỗi cung ứng và nhân lực: kinh nghiệm từ các dự án như CHW2204 cho thấy doanh nghiệp Việt có thể đảm nhận hạng mục kỹ thuật cao trong năng lượng tái tạo ngoài khơi. Cần biến những dự án này thành “trường học thực tế” cho kỹ sư, nhà thầu, nhà quản lý, để khi các tổ hợp như Thăng Long Wind bước vào giai đoạn triển khai, chúng ta không chỉ có gió, có vốn, mà còn có hệ sinh thái đủ mạnh. Nếu không, siêu dự án sẽ dừng lại ở mức biểu tượng, trong khi năng lượng tái tạo Việt Nam cần những công trình vận hành, không phải những bản vẽ treo trên giấy.
