Điện gió ngoài khơi và bước ngoặt hai trung tâm công nghiệp ven biển
Điện gió ngoài khơi Việt Nam là chiến lược phát triển nguồn điện từ các tuabin đặt ngoài biển, kết nối với hệ thống trong nước thông qua các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo ven bờ, nhằm tạo ra công suất lớn, ổn định, đồng thời hình thành hệ sinh thái công nghiệp ven biển gắn với chế tạo, dịch vụ và logistics cho toàn chuỗi dự án. Trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng hai trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại ven biển đến năm 2030, gắn với phát triển ít nhất 6 GW điện gió ngoài khơi, đủ cấp điện cho gần 5 triệu hộ gia đình. Điều đáng nói là mục tiêu này không chỉ nhắm tới thêm vài gigawatt công suất, mà hướng tới một “thung lũng công nghiệp xanh” kéo theo cả chuỗi chế tạo – dịch vụ trên bờ.
Vì sao phải xây trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo ngay bây giờ?
Việt Nam không còn nhiều dư địa cho các nhà máy nhiệt điện mới, trong khi nhu cầu điện tăng liên tục; nếu không nhanh chóng tạo ra hạ tầng cho điện gió ngoài khơi, cơ hội sẽ rơi vào tay các cảng trong khu vực. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã nêu rõ: hai trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo ven biển là điều kiện để đưa tối thiểu 6 GW điện gió ngoài khơi vào hệ thống trước 2030. Đây là lựa chọn chiến lược: hoặc chủ động chuẩn bị hạ tầng từ bây giờ, hoặc mãi phụ thuộc vào thiết bị, dịch vụ từ bên ngoài. Một chuyên gia từ Cuxhaven cho biết mục tiêu của họ khi xây trung tâm dịch vụ năng lượng tái tạo là “chuẩn bị sẵn hạ tầng để đón làn sóng tăng trưởng tiếp theo của điện gió ngoài khơi”. Câu chuyện này rất phù hợp với tình thế Việt Nam hiện tại.
Ba trụ cột lựa chọn địa điểm: cảng, chính sách và nhân lực
Nếu coi trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo là “bộ não” của điện gió ngoài khơi Việt Nam, thì việc chọn địa điểm là phép thử tầm nhìn. Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, có ba tiêu chí then chốt để đặt trung tâm này. Thứ nhất là cảng chuyên dụng, với mớn nước trên 10m, nền bãi và cầu cảng đủ chịu tải cho cấu kiện siêu trường siêu trọng nặng tới 2.500 tấn, cùng quỹ đất từ hàng chục đến hàng trăm hecta; riêng lắp ráp cần khoảng 30ha cho mỗi 1 GW. Thứ hai là cam kết chính sách dài hạn trong 20–25 năm, từ đất đai, thuế, tài chính đến logistics và sử dụng điện xanh. Thứ ba là chiến lược nhân lực, tận dụng lực lượng dầu khí ngoài khơi và hệ thống đại học, viện nghiên cứu để hình thành hệ sinh thái công nghệ cao.
Hai mô hình trung tâm ven biển: phía Nam kế thừa dầu khí, phía Bắc bám chuỗi cung ứng lớn
Cục Điện lực đang xem xét hai mô hình trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo tương ứng với hai cụm địa điểm khác nhau. Ở phía Nam, trục Vũng Tàu – Bình Thuận – Ninh Thuận được đánh giá có thể tận dụng cảng nước sâu, bãi chế tạo và lực lượng kỹ thuật của ngành dầu khí ngoại khơi như PTSC, Vietsovpetro. Hướng đi chủ lực là chế tạo các cấu kiện lõi như móng cố định, trạm biến áp ngoài khơi phục vụ xuất khẩu, đồng thời trở thành căn cứ vận hành, bảo dưỡng và logistics cho các dự án điện gió và ngư trường Nam Trung Bộ. Ở phía Bắc, cụm cảng được định hướng học mô hình Sán Đầu (Trung Quốc), nơi thành công nhờ quy mô lớn và chuỗi cung ứng tích hợp. Nguồn điện sạch từ đây có thể cấp cho các khu công nghiệp xanh, giúp hàng xuất khẩu đáp ứng tiêu chí phát thải carbon của châu Âu.
Chiến lược để trở thành trung tâm sản xuất năng lượng tái tạo của khu vực
Kế hoạch hai trung tâm điện gió ngoài khơi chỉ là bước khởi đầu; câu hỏi lớn là Việt Nam muốn đứng đâu trong bản đồ năng lượng tái tạo khu vực. Hình ảnh “thung lũng xanh” tại Cuxhaven cho thấy giá trị nằm ở hệ sinh thái công nghiệp ven biển: các doanh nghiệp logistics, kỹ thuật, vận hành và bảo dưỡng cùng tập trung quanh cảng để phục vụ một chuỗi dự án liên tục. Muốn đạt được điều tương tự, Việt Nam phải sớm xây dựng danh mục dự án điện gió ngoài khơi giai đoạn 2030–2035 đủ rõ ràng và có tính chắc chắn. Đây sẽ là tín hiệu quan trọng để thu hút nhà đầu tư quốc tế và kích thích doanh nghiệp trong nước tham gia đầu tư. Nếu chần chừ, chúng ta sẽ trở thành thị trường tiêu thụ thiết bị; nếu quyết đoán, Việt Nam có thể vươn lên thành trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo của khu vực, với chuỗi cung ứng do chính mình dẫn dắt.
