Kê đơn thuốc 90 ngày là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Kê đơn thuốc 90 ngày là chính sách y tế mới cho phép bác sĩ cấp thuốc điều trị ngoại trú cho một số bệnh mạn tính với thời gian sử dụng trên 30 ngày và tối đa 90 ngày, dựa trên mức độ ổn định lâm sàng của người bệnh và danh mục bệnh được Bộ Y tế phê duyệt. Đây không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật trong quy định kê đơn, mà là thay đổi cách hệ thống y tế đối xử với người bệnh mạn tính ngoại trú: coi họ là người cần được hỗ trợ lâu dài, ít rào cản hơn. Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo thông tư sửa đổi Thông tư 26/2025/TT-BYT về kê đơn thuốc hóa dược và sinh phẩm trong điều trị ngoại trú, trong đó đề xuất mở rộng mạnh danh mục bệnh được kê đơn thuốc trên 30 ngày, tối đa 90 ngày. Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những điều chỉnh có tác động trực tiếp và rõ rệt nhất đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân mạn tính trong nhiều năm gần đây.
Từ 252 lên 372 bệnh: con số lớn và ý nghĩa còn lớn hơn
Cốt lõi của chính sách y tế mới này là việc mở rộng mạnh danh mục bệnh được kê đơn dài ngày: từ 252 bệnh thuộc 16 nhóm lên 372 bệnh, tăng thêm 120 bệnh và nhóm bệnh được phép kê đơn thuốc ngoại trú trên 30 ngày, tối đa 90 ngày. Nói cách khác, thêm 120 “cánh cửa” đã mở cho bệnh nhân mạn tính ngoại trú. Theo dự thảo, nhóm bệnh hệ tuần hoàn được bổ sung 46 bệnh tim mạch và mạch máu như suy tim, xơ vữa động mạch, suy tĩnh mạch mạn tính, hở/hẹp van tim, giãn tĩnh mạch chi dưới, thuyên tắc và huyết khối tĩnh mạch. Danh mục da và mô dưới da tăng từ 19 lên 53 bệnh, thêm lupus ban đỏ thể da, nấm móng, trứng cá, trứng cá đỏ, rụng tóc từng mảng, viêm tuyến mồ hôi nung mủ, cùng các tổn thương như nám má, sẹo lồi, vảy cá bẩm sinh và bệnh da do nhạy cảm ánh sáng di truyền. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Danh mục mới dự kiến gồm 372 bệnh, nhóm bệnh, tăng 120 bệnh, nhóm bệnh so với danh mục hiện hành".
Ung thư, hô hấp, nội tiết: khi bệnh nặng cũng cần sự linh hoạt
Điểm tiến bộ rõ nét là việc lần đầu tiên bổ sung mạnh các bệnh ung thư, hô hấp, nội tiết và huyết học lành tính vào danh mục được kê đơn thuốc 90 ngày. Nhóm ung thư được thêm 10 bệnh như u lympho, đa u tủy và các u tương bào, bạch cầu lympho mạn tính, bạch cầu lympho cấp đang điều trị duy trì, bạch cầu tủy cấp đang điều trị duy trì, loạn sản tủy, tăng sinh tủy, đa hồng cầu nguyên phát. Những bệnh nhân này trước đây phải tái khám dày hơn, nay có cơ hội nhận đơn ngoại trú dài ngày nếu tình trạng ổn định. Ở nhóm hô hấp, Bộ Y tế đề xuất bổ sung bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), viêm mũi dị ứng, viêm xoang mạn tính, sẹo hẹp thanh quản. Nội tiết – chuyển hóa cũng được bổ sung tiền đái tháo đường, rối loạn lipid máu, viêm tuyến giáp liên quan thiếu i-ốt, suy giáp sau phẫu thuật, đái tháo nhạt, viêm gan C mạn, glôcôm bẩm sinh, suy nhược thần kinh. Rõ ràng, nhà quản lý đã thừa nhận rằng với bệnh mạn tính ngoại trú, linh hoạt thời gian kê đơn là điều kiện để bệnh nhân có thể sống chung với bệnh lâu dài mà không kiệt sức vì thủ tục.
Giảm gánh nặng tái khám và tăng tuân thủ điều trị cho bệnh nhân mạn tính
Lợi ích dễ thấy nhất của việc mở rộng kê đơn thuốc 90 ngày là giảm gánh nặng tái khám cho người bệnh mạn tính ngoại trú. Dự thảo nhấn mạnh việc mở rộng danh mục 372 bệnh được kê đơn trên 30 ngày nhằm "tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh nhân mắc bệnh mạn tính không phải tái khám hàng tháng" và giúp "giảm tần suất đi lại cho người bệnh mạn tính điều trị ổn định, đồng thời giảm tải cho các cơ sở khám chữa bệnh". Với những người phải đi xa hàng chục kilomet hoặc phụ thuộc con cháu đưa đón, mỗi lần tái khám là một lần căng thẳng. Ít lần đi lại hơn đồng nghĩa ít nguy cơ bỏ liều, tăng tuân thủ điều trị, đặc biệt với bệnh nhân tăng huyết áp, đái tháo đường, COPD, rối loạn lo âu, trầm cảm, HIV/AIDS, viêm gan mạn, các bệnh nội tiết và thần kinh mạn vốn đã được kê đơn dài ngày. Nói thẳng, đây là cách chính sách y tế mới chuyển từ "giữ chặt" sang "đồng hành" với bệnh nhân.
Không phải cứ bệnh trong danh mục là được kê đủ 90 ngày: bệnh nhân cần hiểu gì?
Một hiểu lầm nguy hiểm là nghĩ rằng hễ bệnh nằm trong danh mục thì đương nhiên được kê đủ 90 ngày. Dự thảo đã nói rõ: không phải cứ thuộc danh mục là được kê đủ 90 ngày; bác sĩ phải căn cứ tình trạng lâm sàng và mức độ ổn định để quyết định số ngày sử dụng của từng thuốc, tối đa không quá 90 ngày. Nghĩa là cùng một chẩn đoán, người ổn định có thể được kê 60–90 ngày, người mới điều trị hoặc hay thay đổi thuốc chỉ được 15–30 ngày. Các cơ sở khám chữa bệnh còn phải kiểm soát chống chỉ định và tương tác thuốc khi bệnh nhân khám cùng lúc nhiều chuyên khoa. Về phía bệnh nhân, đây là lúc cần chủ động: mang đủ hồ sơ, báo trung thực các thuốc đang dùng, hỏi rõ bác sĩ về thời gian dùng thuốc, lịch tái khám và dấu hiệu phải đi khám sớm. Chính sách chỉ tạo đường ray; tuân thủ điều trị có hiệu quả hay không vẫn phụ thuộc vào cách bệnh nhân và bác sĩ cùng sử dụng đường ray đó.
