Chính sách kê đơn thuốc 90 ngày là gì và vì sao quan trọng?
Chính sách kê đơn thuốc 90 ngày là đề xuất mới của Bộ Y tế cho phép bác sĩ, với một số bệnh mạn tính được quy định, có thể kê đơn thuốc điều trị ngoại trú cho người bệnh với thời gian sử dụng tối đa 90 ngày thay vì giới hạn khoảng 30 ngày như trước, miễn là tình trạng lâm sàng ổn định và đáp ứng điều trị tốt.
Cốt lõi của chính sách y tế mới này là mở rộng danh mục bệnh, nhóm bệnh được kê đơn thuốc ngoại trú kéo dài trên 30 ngày (tối đa 90 ngày). Thay vì phải đến bệnh viện liên tục, người bệnh mạn tính Việt Nam có thể được nhận thuốc đủ cho nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, nếu bác sĩ đánh giá ổn định. Theo dự thảo, Bộ Y tế đang lấy ý kiến để sửa đổi Thông tư 26 về quy định kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú, nâng số bệnh từ 252 lên 372, thuộc 16 nhóm bệnh, đều có thể xem xét kê đơn dài ngày hơn. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật mà là một bước điều chỉnh tư duy: coi quản lý bệnh mạn tính là cuộc đua đường dài, cần sự thuận tiện cho người bệnh.
Những bệnh mạn tính nào được hưởng lợi từ danh mục 372 bệnh?
Điểm nổi bật nhất của dự thảo là quy mô mở rộng danh mục bệnh. Từ 252 bệnh thuộc 16 nhóm đang được phép kê đơn ngoại trú trên 30 ngày, Bộ Y tế đề xuất nâng lên 372 bệnh và nhóm bệnh, tức tăng thêm 120 mục. Đây là con số biết nói, cho thấy hệ thống đang cố gắng bám sát thực tế bùng nổ bệnh mạn tính Việt Nam.
Trong danh mục hiện hành, nhiều bệnh mạn tính phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, hen phế quản, COPD, rối loạn lo âu, trầm cảm, viêm gan B mạn, HIV/AIDS, suy giáp, Parkinson, Alzheimer, sa sút trí tuệ, Thalassemia… đã được kê thuốc trên 30 ngày. Dự thảo mới đi xa hơn: bổ sung 46 bệnh tim mạch (suy tim, xơ vữa động mạch, suy tĩnh mạch mạn tính, hẹp/hở van tim, giãn tĩnh mạch chi dưới, thuyên tắc và huyết khối tĩnh mạch…); mở rộng bệnh da và mô dưới da từ 19 lên 53 bệnh như lupus ban đỏ thể da, nấm móng, trứng cá, rụng tóc từng mảng, nám, sẹo lồi…. Kèm theo đó là thêm các bệnh ung thư (u lympho, đa u tủy, một số thể bạch cầu đang điều trị duy trì), COPD, viêm mũi dị ứng, viêm xoang mạn, viêm thận lupus, phì đại tuyến tiền liệt lành tính, rối loạn mãn kinh, rối loạn lipid máu, tiền đái tháo đường, viêm gan C mạn, suy nhược thần kinh, glôcôm bẩm sinh…. Danh mục mới phản ánh đúng bức tranh bệnh mạn tính đang ngày càng đa dạng.
Lợi ích thực tế: Giảm gánh đi lại, tăng cơ hội tuân thủ điều trị
Nếu được thông qua, chính sách kê đơn thuốc 90 ngày sẽ thay đổi đáng kể đời sống người bệnh mạn tính điều trị ổn định. Dự thảo nêu rõ: quyết định mở rộng danh mục bệnh được cấp đơn thuốc ngoại trú kéo dài trên 30 ngày (tối đa 90 ngày) giúp giảm tần suất đi lại cho người bệnh mạn tính và giảm tải cho cơ sở khám chữa bệnh. Một câu có thể trích dẫn nguyên văn: "Quyết định này giúp giảm tần suất đi lại cho người bệnh mạn tính điều trị ổn định, đồng thời giảm tải cho các cơ sở khám chữa bệnh".
Ở chiều người bệnh, ít phải nghỉ làm, ít tốn thời gian xếp hàng, giảm chi phí đi lại. Nguy cơ gián đoạn thuốc vì bận công việc, mưa bão, đau yếu đột xuất cũng ít hơn – yếu tố quan trọng trong quản lý bệnh mạn tính. Khi bệnh nhân có đủ thuốc, họ dễ tuân thủ phác đồ hơn, huyết áp, đường huyết, triệu chứng tâm thần hay hô hấp sẽ ổn định hơn theo thời gian. Ở chiều hệ thống, các bệnh viện bớt quá tải vì các ca tái khám đơn thuần lấy thuốc, tạo thêm thời gian cho ca cấp cứu và ca phức tạp. Đây là cách phân bổ nguồn lực hợp lý hơn thay vì bắt mọi bệnh nhân quay lại chỉ để được ký thêm đơn.
Không phải “cứ bệnh mạn là được 90 ngày”: Ranh giới an toàn nằm ở bác sĩ
Một hiểu lầm dễ xảy ra là: hễ bệnh nằm trong danh mục 372 là mặc nhiên được kê đủ 90 ngày. Dự thảo đã nói rất rõ điều ngược lại: việc mở rộng danh mục không đồng nghĩa người bệnh mắc một trong các bệnh này mặc nhiên được kê thuốc đủ 90 ngày. Thời gian thực tế phụ thuộc vào đánh giá lâm sàng và mức độ ổn định của từng người bệnh.
Theo quy định, với bệnh trong danh mục, người kê đơn quyết định số ngày sử dụng của mỗi thuốc căn cứ tình trạng lâm sàng và mức độ ổn định của bệnh nhân, nhưng tối đa không vượt 90 ngày. Ngay cả khi người bệnh vừa mắc một bệnh thuộc danh mục vừa có thêm bệnh mạn tính khác đã điều trị ổn định, bác sĩ vẫn phải xem xét từng trường hợp để quyết định, vẫn với trần 90 ngày. Song song, cơ sở khám chữa bệnh phải kiểm soát chống chỉ định, tương tác và trùng lặp thuốc giữa các chuyên khoa để bảo đảm an toàn cho toàn bộ đơn thuốc. Nói cách khác, quyền lợi kê đơn dài ngày đi kèm trách nhiệm kiểm soát chặt chẽ hơn, cả ở người bệnh lẫn hệ thống.
Người bệnh cần làm gì để được kê đơn dài ngày một cách an toàn?
Chính sách y tế mới này chỉ phát huy tác dụng nếu người bệnh chủ động hợp tác. Trước hết, hãy hỏi bác sĩ điều trị xem bệnh của mình có nằm trong danh mục được kê đơn ngoại trú trên 30 ngày hay không, và trong giai đoạn hiện tại, có đủ điều kiện kê đơn thuốc 90 ngày hay chỉ 30–60 ngày. Đừng coi đơn 90 ngày là quyền đương nhiên, hãy xem đó là kết quả của việc điều trị ổn định và tái khám đúng hẹn.
Khi đi khám, nếu phải khám nhiều chuyên khoa, dự thảo cho phép bác sĩ có thể kê đơn riêng từng chuyên khoa hoặc kê một đơn chung bao gồm thuốc của các chuyên khoa. Người bệnh nên mang đầy đủ toa cũ, khai rõ các thuốc đang dùng để tránh trùng lặp, tương tác. Với đơn dài ngày, càng cần tuân thủ chặt hướng dẫn sử dụng, tách biệt thuốc cũ – mới, theo dõi tác dụng phụ và liên hệ cơ sở y tế nếu có bất thường. Quản lý bệnh mạn tính hiệu quả không chỉ dựa vào chính sách, mà còn nằm ở khả năng tự quản lý thuốc và chủ động bảo vệ sức khỏe của mỗi người.
