Kê đơn thuốc ngoài 30 ngày: bước ngoặt trong quản lý bệnh mạn tính
Kê đơn thuốc ngoài 30 ngày là chính sách cho phép bác sĩ cấp đơn thuốc ngoại trú với thời gian sử dụng kéo dài hơn một tháng, tối đa tới 90 ngày, dành cho người bệnh mạn tính điều trị ổn định nhằm giảm số lần khám, giảm tần suất đi lại và hỗ trợ tuân thủ điều trị lâu dài trong hệ thống y tế. Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi Thông tư 26 để mở rộng danh mục bệnh được áp dụng kê đơn thuốc ngoại trú trên 30 ngày từ 252 lên 372 bệnh, thuộc nhiều nhóm bệnh khác nhau. Đây không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là một tín hiệu cho thấy chính sách y tế mới đang dịch chuyển về phía người bệnh mạn tính Việt Nam, đặt nhu cầu điều trị dài hạn lên hàng đầu.
Mở rộng danh mục từ 252 lên 372 bệnh: con số nói lên định hướng
Theo quy định hiện hành của Thông tư 26, danh mục bệnh được kê đơn thuốc ngoại trú trên 30 ngày gồm 252 bệnh thuộc 16 nhóm bệnh. Dự thảo mới nâng tổng số lên 372 bệnh và nhóm bệnh, tăng thêm 120 mục so với trước đây. "Dự thảo nâng tổng số lên 372 bệnh và nhóm bệnh, tăng 120 mục so với quy định hiện hành". Con số 120 không chỉ là thống kê; nó phản ánh một cách nhìn mới về gánh nặng bệnh mạn tính Việt Nam, nơi người bệnh phải điều trị liên tục nhiều năm. Thay vì buộc họ tái khám dày đặc, chính sách cho phép kéo dài thời hạn kê đơn tối đa đến 90 ngày đối với mỗi thuốc, nhưng vẫn yêu cầu bác sĩ căn cứ vào tình trạng lâm sàng và mức độ ổn định của người bệnh để quyết định cụ thể.
Tim mạch, da liễu, ung thư, hô hấp: những nhóm bệnh được hưởng lợi rõ rệt
Điểm đáng chú ý nhất trong chính sách y tế mới là việc mở rộng mạnh các nhóm bệnh mạn tính thường gặp. Ở nhóm tim mạch, dự thảo bổ sung 46 bệnh và nhóm bệnh thuộc hệ tuần hoàn, gồm suy tim, xơ vữa động mạch, suy tĩnh mạch mạn tính, hở và hẹp van tim, thuyên tắc và huyết khối tĩnh mạch, giãn tĩnh mạch chi dưới, dị tật bẩm sinh vách tim…. Danh mục bệnh da và mô dưới da được mở từ 19 lên 53 bệnh, thêm lupus ban đỏ thể da, nấm móng, trứng cá, rụng tóc từng mảng, vảy cá bẩm sinh…. Với ung thư và huyết học, chính sách bổ sung u lympho, đa u tủy, các thể bạch cầu mạn và cấp đang điều trị duy trì, cùng một số bệnh huyết học lành tính. Nhóm hô hấp được thêm COPD, viêm mũi dị ứng, viêm xoang mạn tính, sẹo hẹp thanh quản. Đây đều là các bệnh cần tuân thủ điều trị dài hạn, nên việc kê đơn thuốc ngoài 30 ngày có ý nghĩa rất thực tế.
Giảm số lần khám, hỗ trợ tuân thủ điều trị dài hạn nhưng vẫn giữ an toàn
Lợi ích dễ thấy nhất của việc mở rộng kê đơn thuốc ngoài 30 ngày là giảm tần suất đi lại và số lần xếp hàng khám bệnh cho người bệnh mạn tính điều trị ổn định, đồng thời giảm tải cho các cơ sở khám chữa bệnh. Với mỗi thuốc, thời gian kê đơn tối đa không quá 90 ngày, kể cả khi người bệnh vừa thuộc danh mục vừa kèm thêm bệnh mạn tính khác đã điều trị ổn định. Tuy nhiên, không phải cứ nằm trong danh mục là được tự động kê đủ 90 ngày; bác sĩ phải đánh giá tình trạng lâm sàng, mức độ ổn định rồi mới quyết định. Khi người bệnh khám nhiều chuyên khoa trong cùng một lần, quy định mới cho phép kê đơn chung nhưng yêu cầu cơ sở khám chữa bệnh kiểm soát chống chỉ định, tương tác và trùng lặp thuốc giữa các chuyên khoa để bảo đảm an toàn toàn bộ đơn thuốc. Chính sách y tế mới này cân bằng được hai mục tiêu: tạo điều kiện cho tuân thủ điều trị dài hạn và giữ được hàng rào an toàn cần thiết.
Kết luận: từ tư duy “đơn thuốc 30 ngày” sang quản lý bệnh mạn tính dài hạn
Việc Bộ Y tế đề xuất mở rộng danh mục từ 252 lên 372 bệnh được kê đơn ngoài 30 ngày là bước chuyển quan trọng trong quản lý bệnh mạn tính Việt Nam. Khi nhiều bệnh tim mạch, da liễu, ung thư, hô hấp được bổ sung, người bệnh có cơ hội tiếp cận đơn thuốc dài ngày, giảm số lần khám, giảm chi phí gián tiếp đi lại và sinh hoạt, từ đó có điều kiện tốt hơn để duy trì tuân thủ điều trị dài hạn trong thực tế. Tuy nhiên, chính sách không buông lỏng kiểm soát: giới hạn 90 ngày, quyền quyết định của bác sĩ dựa trên lâm sàng, cùng yêu cầu kiểm soát tương tác thuốc khi khám nhiều chuyên khoa. Nếu dự thảo được thông qua và triển khai hiệu quả, đây sẽ là một bước tiến đáng kể hướng tới mô hình chăm sóc mạn tính coi người bệnh là trung tâm, thay vì chỉ xoay quanh lịch tái khám mỗi 30 ngày.
