AI ở Việt Nam: từ khẩu hiệu chuyển đổi số thành lợi nhuận thật
Các công ty Việt Nam dùng AI là những doanh nghiệp chủ động đưa trí tuệ nhân tạo vào vận hành, sản phẩm và hạ tầng thay vì chỉ nói về chuyển đổi số trên khẩu hiệu; họ thiết kế quy trình kinh doanh xoay quanh dữ liệu, tự động hóa và cá nhân hóa trải nghiệm để AI tăng doanh thu, cắt giảm chi phí và mở ra các mảng kinh doanh mới có thể đo lường bằng những chỉ số tài chính rõ ràng trong báo cáo quý, chứ không dừng ở các dự án thử nghiệm mang tính trình diễn. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc ứng dụng khoa học công nghệ đã trở thành kim chỉ nam, và là tiêu chuẩn tối thiểu để giữ lợi thế cạnh tranh trên thị trường.
Báo cáo tài chính quý II cho thấy điều quan trọng: đầu tư công nghệ AI không còn là chi phí thử nghiệm mà đã trở thành nguồn tăng trưởng doanh thu nhìn thấy được. VNG ghi nhận các lĩnh vực công nghệ, AI tăng trưởng tới ba con số, cho thấy các mảng gắn với AI đang là động cơ chính trong danh mục kinh doanh. Cùng lúc, nhiều doanh nghiệp khác từ sách, bán lẻ đến trung tâm thương mại đều công khai nói rằng AI kinh doanh thực tế là lý do họ vượt mặt tốc độ tăng trưởng trung bình ngành. Đây là bằng chứng đầu tiên cho thấy AI đang nhảy khỏi slide thuyết trình để bước vào dòng cuối cùng của báo cáo kết quả kinh doanh.
VNG và Fahasa: hai bài kiểm tra thực tế cho luận điểm “AI tăng doanh thu”
Nếu cần một bài kiểm tra xem AI có tăng doanh thu thật hay không, VNG và Fahasa đang là hai ví dụ tiêu biểu. Với VNG, các mảng công nghệ và AI là phần tăng trưởng nhanh nhất trong toàn tập đoàn, đạt tốc độ lên đến ba con số. Điều này không chỉ phản ánh năng lực sản phẩm số, mà còn cho thấy chiến lược chuyển đổi số doanh nghiệp tại VNG đã đi vào giai đoạn thu lợi chứ không còn là giai đoạn đầu tư mù mờ. Khi các nền tảng, dịch vụ gắn AI chiếm tỷ trọng lớn trong tăng trưởng, AI trở thành tiêu chí sống còn trong cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp công nghệ, chứ không phải “phần cộng thêm” trang trí cho thương hiệu.
Ở một lĩnh vực tưởng như rất truyền thống là sách, Fahasa lại cho thấy câu chuyện tương tự nhưng với góc nhìn bán lẻ. Nửa đầu năm, doanh thu của công ty tăng 15%, cao hơn mức tăng 10% của toàn ngành sách. Lãnh đạo doanh nghiệp khẳng định chênh lệch tăng trưởng này đến từ các biện pháp kích cầu, kiểm soát chi phí và đặc biệt là ứng dụng công nghệ, AI vào vận hành. Câu nói “chúng tôi đã giảm hơn 15% nhân sự, nhưng doanh thu lại tăng gấp đôi. Đó là nhờ công nghệ” không chỉ là phát biểu gây chú ý, mà là lời xác nhận rằng mô hình bán lẻ dựa trên dữ liệu và thuật toán đã là hiện thực, không còn là tầm nhìn xa vời.
Bán lẻ, dịch vụ và trải nghiệm khách hàng: nơi AI chạm vào đời sống thường ngày
Điểm khác biệt lớn nhất của làn sóng AI hiện nay là nó không chỉ xoay quanh những sản phẩm số trừu tượng, mà xuất hiện ngay trong đời sống của người tiêu dùng. Fahasa dùng công nghệ để tối ưu hàng tồn kho và đọc được văn hóa đọc của khách, từ đó đón đầu đúng thị hiếu, kể cả những “trend” như Labubu hay Pokemon. Đây là chuyển đổi số doanh nghiệp theo nghĩa rất thực: thuật toán quyết định sách nào nên đặt ở đâu, số lượng bao nhiêu, và chiến dịch khuyến khích đọc nào sẽ hiệu quả với từng nhóm khách. Người mua sách cảm nhận AI thông qua việc thấy đúng tựa sách mình quan tâm xuất hiện đúng lúc, đúng kệ và đúng chương trình.
Trong mảng bán lẻ dịch vụ, Gigamall chọn đi xa hơn: kết hợp bán lẻ với giải trí và công nghệ bằng cách ra mắt công viên công nghệ giải trí đa tầng, với diện tích trải nghiệm lên tới 20.000m2. Tại đây, khách hàng trực tiếp tương tác với chó robot hay robot người, từ chào hỏi đến trò chuyện. Theo lãnh đạo doanh nghiệp, gần như mọi công việc giờ đều phải gắn với AI và công nghệ là xu hướng không thể cưỡng lại. Điều này cho thấy AI không chỉ là công cụ tối ưu vận hành, mà còn là yếu tố tạo ra lợi thế cạnh tranh về trải nghiệm, giúp các trung tâm thương mại và nhà bán lẻ tái định nghĩa cách tiếp cận khách hàng, đồng thời giúp người dân làm quen sớm với công nghệ để không bị tụt lại so với thế giới.
Hạ tầng AI và bài toán dài hạn: nếu chỉ mua công cụ, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội
Các doanh nghiệp Việt Nam đang chứng minh rằng AI kinh doanh thực tế có thể mang lại lợi nhuận, nhưng câu hỏi dài hạn là: chúng ta sẽ đứng ở đâu trong bức tranh hạ tầng AI của Đông Nam Á? Các ngân hàng khu vực nhận định AI đã trở thành động lực tăng trưởng kinh tế, và cơ hội lớn nhất không chỉ nằm ở việc dùng công cụ, mà là xây dựng cơ sở hạ tầng vật lý để AI phát triển mạnh. Khu vực đã có hàng chục trung tâm dữ liệu AI với tổng công suất lên tới hàng gigawatt, và Việt Nam đang nằm trong nhóm nước được dòng vốn đầu tư mở rộng cùng Malaysia, Thái Lan, Indonesia. Nếu doanh nghiệp chỉ tập trung mua dịch vụ AI mà bỏ qua việc tham gia chuỗi giá trị hạ tầng, chúng ta sẽ mãi ở vị thế người dùng, không phải người kiến tạo.
Dự báo cho thấy nhu cầu điện phục vụ trung tâm dữ liệu trong khu vực có thể tăng gấp bốn lần, từ 2,6 gigawatt vào năm 2025 lên tới 10,7 gigawatt vào 2035. Điều này đồng nghĩa đầu tư công nghệ AI đang kéo theo nhu cầu nâng cấp năng lượng, làm mát, đất đai và hạ tầng truyền tải, với ước tính khoảng 150 tỷ USD vốn cho hạ tầng năng lượng trong 5 năm tới. Nếu Việt Nam muốn AI trở thành yếu tố cạnh tranh chính từ công nghệ, bán lẻ đến dịch vụ, chiến lược chuyển đổi số doanh nghiệp phải gắn với chiến lược quốc gia về trung tâm dữ liệu, năng lượng sạch và nhân lực. Ngược lại, các nút thắt như thiếu điện, khan hiếm chip sẽ khiến tốc độ phát triển các mảng kinh doanh gắn AI chậm hơn tiềm năng thị trường, bất chấp nhu cầu rất lớn.
Kết luận: AI đã bước vào dòng lợi nhuận, doanh nghiệp Việt Nam không còn đường lùi
Nhìn từ VNG, Fahasa đến Gigamall, điều dễ thấy là: công ty Việt Nam dùng AI đang thu được kết quả kinh tế rõ ràng, từ tăng trưởng ba con số ở mảng công nghệ đến tăng 15% doanh thu vượt ngành sách. AI tăng doanh thu thông qua tối ưu vận hành, hiểu khách hàng sâu hơn và tạo trải nghiệm mới, chứ không phải bằng các chiến dịch quảng cáo ồn ào. Xu hướng này phản ánh chiến lược chuyển đổi số doanh nghiệp đã đi vào giai đoạn trưởng thành: ai chậm chân sẽ mất lợi thế ngay trên sân nhà.
Tuy vậy, cuộc chơi không dừng ở lớp ứng dụng. Khi hạ tầng AI trở thành động lực tăng trưởng tiếp theo của cả khu vực, việc Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị trung tâm dữ liệu, năng lượng và nhân lực sẽ quyết định chúng ta có biến AI thành nền tảng cạnh tranh dài hạn hay chỉ là làn sóng nhất thời. Doanh nghiệp nào xem AI là dự án phụ sẽ sớm bị các đối thủ “hái ra tiền” từ AI bỏ xa. Thông điệp rõ ràng: AI không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tối thiểu để tồn tại trong thị trường số đang định hình lại các chuẩn mực kinh doanh.
