Giáo dục STEM/STEAM là gì và vì sao Bắc Ninh chọn đi trước?
Giáo dục STEM/STEAM là phương pháp học tập mới kết hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán và nghệ thuật vào các dự án gắn với đời sống, giúp học sinh học qua trải nghiệm, giải quyết vấn đề và hợp tác thay vì chỉ nghe giảng, ghi chép thụ động. Theo Đề án, giáo dục STEM/STEAM được xác định không chỉ là phương thức dạy học đổi mới mà còn là giải pháp chuẩn bị nguồn nhân lực trẻ có năng lực khoa học, công nghệ, tư duy số, sáng tạo và giải quyết vấn đề, đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và đô thị thông minh. Tỉnh Bắc Ninh triển khai Đề án phát triển giáo dục STEM/STEAM tại các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông trong giai đoạn 2026–2030, với tầm nhìn đến 2035. Đây không phải một hoạt động phong trào, mà là định hướng chiến lược gắn với đổi mới giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của địa phương.
Lớp học hiện đại STEM/STEAM sẽ khác gì so với lớp truyền thống?
Điểm then chốt của lớp học hiện đại trong giáo dục STEM/STEAM là không gian được thiết kế xoay quanh người học, cho phép các em vừa nghe giảng, vừa làm, vừa thử nghiệm. Mô hình lớp học được tổ chức thành hai khu chức năng: khu dạy học và khu học tập/thực hành. Khu dạy học được trang bị bảng tương tác hoặc bảng điện tử, máy tính giáo viên có kết nối internet, tivi hoặc máy chiếu, tủ trưng bày và lưu trữ học liệu, bộ giáo án, chương trình STEM/STEAM cùng phần mềm mô phỏng, lập trình, thiết kế. Khu học tập và thực hành có bàn nhóm linh hoạt, giá trưng bày sản phẩm, bộ học cụ như robot, kit lập trình, thí nghiệm, bảng trắng, hệ thống âm thanh, ánh sáng, không gian làm việc nhóm và thuyết trình sản phẩm. “Mô hình phòng học STEM/STEAM được định hướng trở thành không gian đổi mới sáng tạo trong nhà trường”.
Từ mầm non đến THPT: Một hệ sinh thái học tập liên thông
Khác với những chương trình ngắn hạn, Bắc Ninh xây dựng giáo dục STEM/STEAM như một hệ sinh thái liên thông từ mầm non đến THPT. Mô hình lớp học được thiết kế phù hợp từng cấp học, từ mầm non, tiểu học, THCS đến THPT, bảo đảm tính kế thừa và phát triển, đồng thời linh hoạt theo điều kiện thực tế của từng cơ sở. Đề án nêu rõ việc triển khai giáo dục STEM/STEAM được định hướng đồng bộ, kết nối từ mầm non đến trung học phổ thông, phù hợp đặc điểm tâm lý và mục tiêu giáo dục từng cấp, bảo đảm tính liên tục và nhất quán trong hình thành, phát triển năng lực học sinh. Ở bậc mầm non, mô hình được thiết kế theo độ tuổi, với không gian, hạ tầng kỹ thuật và các thiết bị cốt lõi như màn hình tương tác, máy tính bảng, robot lập trình đơn giản, bộ thí nghiệm khoa học tích hợp, bộ lắp ghép kỹ thuật, mô hình chuyển động, mô hình thành phố giao thông, bộ thiết kế sáng tạo. Ở cấp THCS, danh mục thiết bị hướng tới các công nghệ mới như kit robot giáo dục lắp ráp và lập trình, robot tích hợp camera AI, cảm biến, kit học IoT, kit AI thị giác máy.
Lộ trình triển khai: Không phải cuộc thử nghiệm ngắn hạn
Đây là một chương trình dài hơi, có lộ trình rõ ràng thay vì thử nghiệm rồi bỏ dở. Đề án sẽ triển khai tại 1.740 cơ sở giáo dục trong tỉnh, gồm 1.216 trường, trung tâm, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và 524 cơ sở mầm non tư thục độc lập. Lộ trình từ 2026 đến 2030, tầm nhìn 2035, gắn đầu tư phòng học STEM/STEAM với từng giai đoạn thực hiện. Giai đoạn 2026–2027, mô hình được thí điểm tại 112 cơ sở. Giai đoạn 2028–2029, mở rộng tại khoảng 561 trường vào năm 2028 và 1.067 cơ sở vào năm 2029, đồng thời trang bị thiết bị STEM cho khoảng 524 cơ sở mầm non tư thục độc lập. Đến năm 2030, kế hoạch là trang bị thiết bị dạy học STEM sử dụng bảng tương tác cho 473 trường THCS. Giai đoạn 2031–2035 tập trung nâng cao chất lượng, phát triển bền vững, tạo nền tảng cho hệ thống giáo dục của tỉnh. Tổng kinh phí thực hiện Đề án ước trên 1.234,5 tỷ đồng.
Lợi ích cho học sinh và áp lực mới cho cha mẹ
Với học sinh, giáo dục STEM/STEAM không chỉ là thêm một môn học mà là cách học khác: tự tay làm, tự quan sát, tự thử, tự sai rồi sửa. Mô hình phòng học STEM/STEAM với đầu tư đồng bộ về không gian học tập, thiết bị thực hành, đội ngũ giáo viên và học liệu sẽ tạo môi trường học trực quan, tăng cường thực hành, nghiên cứu, sáng tạo, qua đó phát triển năng lực khoa học, công nghệ và giải quyết vấn đề, chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số và đổi mới sáng tạo của tỉnh. Mục tiêu tổng thể là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phát triển các năng lực cốt lõi như tư duy logic, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, giao tiếp, thuyết trình; từng bước hình thành thế hệ công dân số làm chủ công nghệ, tư duy lập trình, thích ứng với sự phát triển nhanh của khoa học và công nghệ.
