Một thay đổi cần thiết sau những sai phạm
Trộn thí sinh là cách bố trí học sinh từ nhiều trường cùng một điểm thi, nhằm giảm khả năng các em quen biết hoặc phối hợp trao đổi bài trong phòng thi. Đây là biện pháp đáng làm, nhưng không thể thay thế việc kiểm soát cán bộ và quy trình tổ chức. Tại hội nghị ngày 29/10 tổng kết kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi tiếp theo, Bộ GD&ĐT cho biết đang nghiên cứu điều chỉnh quy chế, trong đó có phương án bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng điểm thi. Động thái này xuất hiện sau sai phạm tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang; kỳ thi năm 2026 cũng ghi nhận ba vụ án hình sự. Vụ việc ở Tuyên Quang gây chú ý khi 299 trong số 328 học sinh đạt trên 9 điểm Toán, trong đó có hơn 140 điểm 10. Những dấu hiệu ấy cho thấy công bằng không thể chỉ dựa vào kỳ vọng rằng mọi điểm thi sẽ tự giác tuân thủ.
Nên có nguyên tắc chung, nhưng cần ngoại lệ có kiểm soát
Một giáo viên đề xuất tiến tới quy định mỗi điểm thi có thí sinh của ít nhất hai trường trên phạm vi toàn quốc, thay vì chỉ khuyến khích thực hiện. Đây là nguyên tắc hợp lý: cách làm thống nhất giúp tránh tình trạng điểm thi này tách thí sinh còn điểm khác lại tập trung học sinh cùng trường. Tuy vậy, áp dụng cứng nhắc trên mọi địa bàn có thể biến biện pháp chống gian lận thành gánh nặng cho chính thí sinh. Những nơi thực sự không thể tổ chức trộn cần báo cáo để Bộ GD&ĐT xem xét, quyết định. Khoảng cách giữa các trường, giao thông và quy mô thí sinh phải được tính trước khi phân điểm. Nếu học sinh phải đi xa, gia đình có thể chịu áp lực đưa đón, chỗ ăn nghỉ; các em cũng có nguy cơ mệt mỏi, đến muộn hoặc gặp rủi ro giao thông. Vì vậy, ngoại lệ nên dựa trên tiêu chí rõ ràng và được giải trình, không phải một lối thoát tùy nghi.
Trộn thí sinh chỉ là một lớp bảo vệ
Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn cho biết trường đã tổ chức cho học sinh thi chung với học sinh một trường khác trong nhiều năm; theo nhà trường, cách làm này góp phần ngăn tiêu cực và gian lận. Khi học sinh nhiều trường ngồi xen kẽ, ít quen biết nhau, cơ hội phối hợp trao đổi bài hoặc truyền tín hiệu có thể giảm. Nhưng sự xa lạ giữa thí sinh không thể ngăn một cán bộ vi phạm hay một quy trình bị can thiệp. Vì thế, ý kiến chuyên gia nhấn mạnh cần kết hợp trộn thí sinh với camera giám sát phòng thi, coi thi chéo, chấm thi chéo và thanh tra đột xuất. Bộ GD&ĐT cũng nghiên cứu bổ sung camera để phục vụ hậu kiểm, xử lý vi phạm và hạn chế tiêu cực. Camera chỉ có giá trị nếu hình ảnh được lưu trữ, kiểm tra và dùng đúng mục đích; coi thi chéo cũng cần phân công đủ độc lập, minh bạch.
Hiệu quả nằm ở cách thực hiện
Bộ GD&ĐT đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy chế sau khi đánh giá kinh nghiệm tổ chức kỳ thi năm 2026; phương án bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng điểm thi vẫn đang được xem xét. Một giáo viên đề nghị mỗi điểm thi có ít nhất hai trường, còn hiệu trưởng trường chuyên nhận định việc trộn thí sinh có thể tăng tính khách quan nhưng phải tính đến điều kiện từng địa phương. Theo hướng đó, cơ quan quản lý nên đặt chuẩn chung, công khai lý do khi địa phương xin ngoại lệ, đồng thời kiểm tra việc phân công cán bộ và vận hành camera. Mục tiêu không phải xáo trộn thí sinh bằng mọi giá, mà là giảm cơ hội thông đồng mà không làm kỳ thi thêm bất tiện, bất an. Trộn thí sinh là bước phòng ngừa có ích; chỉ khi đi cùng giám sát phòng thi, coi thi chéo và trách nhiệm giải trình, bước ấy mới góp phần bảo vệ niềm tin vào kết quả.
