Không dừng ở việc đưa robot vào sử dụng
Năng lực sản xuất trong thời đại tự động hóa là khả năng vừa ứng dụng thiết bị để cải thiện công việc, vừa làm chủ các khâu tích hợp, phần mềm, dữ liệu và dịch vụ kỹ thuật tạo nên giá trị trong nước. Đó là thước đo đáng chú ý khi GRECO 2026 giới thiệu 30 robot và khơi lại câu hỏi: doanh nghiệp sẽ mãi mua thiết bị hay có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ? Bên lề Diễn đàn Kinh tế mùa thu ngày 28.10, đại diện AICAP cho biết doanh nghiệp dự kiến mua 1.000 robot phục vụ các lĩnh vực từ vệ sinh, khách sạn đến khu công nghiệp, giáo dục và du lịch. Nhu cầu đó cho thấy thị trường ứng dụng đang hình thành, nhưng mua robot mới là điểm khởi đầu. Nếu doanh nghiệp trong nước chỉ nhập khẩu và vận hành, phần giá trị giữ lại sẽ chủ yếu nằm ở hiệu quả sử dụng thiết bị; cơ hội lớn hơn nằm ở việc phát triển ứng dụng, tích hợp hệ thống, quản lý dữ liệu và bảo trì.
Lộ trình thận trọng có sức thuyết phục hơn cuộc đua mua sắm theo phong trào. Robot có thể giảm sai sót, duy trì hoạt động liên tục, tăng tính đồng nhất và cải thiện điều kiện làm việc, nhưng lợi ích phụ thuộc vào quy trình, sản lượng và mức độ ổn định của công việc. Vì vậy, doanh nghiệp nên thử nghiệm ở một công đoạn cụ thể, đo hiệu quả rồi mới mở rộng. AICAP cũng hướng đến hợp tác với đối tác công nghệ để phát triển nền tảng thương mại và vận hành robot, kết nối thiết bị với nhu cầu ứng dụng và dịch vụ kỹ thuật trong nước. Đây là bước chuyển quan trọng: từ tiêu thụ công nghệ sang tạo ra năng lực quanh công nghệ.
Đóng tàu Hạ Long: nâng chuẩn một ngành đã có nền tảng
Đóng tàu Hạ Long theo đuổi một bài toán khác: không xây dựng một lĩnh vực sản xuất từ đầu mà nâng sức cạnh tranh của ngành đã có kinh nghiệm, cơ sở vật chất và lực lượng lao động. Công ty duy trì hợp tác với Tập đoàn Damen của Hà Lan và Scenic Tours của Australia, tập trung vào tàu chuyên dụng, tàu dịch vụ điện gió, tàu du lịch cao cấp và tàu hàng xuất khẩu. Trong năm 2025, nhà máy triển khai nhiều loại tàu, từ tàu hàng 45.000 tấn đến tàu dịch vụ điện gió và tàu du lịch; từ đầu năm 2026, công ty đã bàn giao một tàu hàng 45.000 tấn cùng hai tàu dịch vụ điện gió CSOV 8720. Những kết quả này cho thấy năng lực sản xuất đa dạng, đồng thời mở đường tiếp cận các phân khúc đòi hỏi kỹ thuật cao.
Lợi thế của nhà máy không chỉ nằm ở số lượng đơn hàng. Máy cắt laser CNC, thiết bị hàn tự động và bán tự động giúp nâng độ chính xác, rút ngắn công đoạn và giảm sức lao động thủ công; riêng công nghệ cắt laser đã giúp năng suất cắt tăng khoảng 2–3 lần theo thông tin từ phân xưởng. Nhưng thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng tay nghề, kiểm soát chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn đăng kiểm quốc tế. Đây là con đường nâng cấp một ngành hiện hữu: cải thiện từng khâu để sản phẩm đáng tin cậy hơn với chủ tàu quốc tế. Giai đoạn 2026–2030, Đóng tàu Hạ Long đặt mục tiêu tăng trưởng doanh thu bình quân 10–12% mỗi năm, củng cố đối tác truyền thống và tìm cơ hội hợp tác tại châu Âu, Australia cùng một số nước châu Á.
Hai hướng đi, một yêu cầu: giữ lại nhiều giá trị hơn
Robot và đóng tàu không nên bị đặt lên cùng một thước đo. Với robot, thách thức cốt lõi là hình thành năng lực công nghệ mới: từ tích hợp thiết bị và viết phần mềm đến xử lý dữ liệu, vận hành và cung cấp dịch vụ. Với đóng tàu, nhiệm vụ là nâng chuẩn một năng lực sản xuất đã hiện hữu, để chất lượng, tiến độ và tay nghề đủ sức giữ đơn hàng và mở cửa thị trường mới. Một bên cần xây hệ sinh thái quanh công nghệ; bên kia cần làm sâu năng lực công nghiệp, quy trình và nhân lực. Cả hai đều thất bại nếu chỉ chạy theo hình ảnh hiện đại hoặc sản lượng ngắn hạn mà không tích lũy được năng lực làm chủ.
Điểm chung đáng chú ý là công nghệ phải gắn với công việc thật và đội ngũ có thể vận hành nó. Nhà máy đóng tàu cần tiếp tục đào tạo kỹ sư, công nhân làm chủ thiết bị và phần mềm thiết kế, sản xuất; doanh nghiệp robot cần thử ứng dụng có mục tiêu, thay vì mua máy trước rồi mới tìm việc cho máy. Cách tiếp cận này giúp công nghệ tạo lợi ích cho người sử dụng và người lao động, đồng thời tăng phần giá trị doanh nghiệp trong nước có thể nắm giữ. Mở rộng ra quốc tế vì thế không chỉ là tìm thêm khách hàng: đó còn là phép thử xem năng lực trong nước có đáp ứng được tiêu chuẩn và duy trì chất lượng hay không.
Kết luận: con đường robot đòi hỏi Việt Nam tiến từ nhập khẩu đến tham gia chuỗi giá trị công nghệ; con đường đóng tàu Hạ Long đòi hỏi nâng sức cạnh tranh của một ngành sản xuất đã có nền tảng. Hai hướng khác nhau nhưng cùng dẫn đến một mục tiêu: tăng năng suất, làm chủ nhiều khâu hơn và tạo cơ sở vững chắc để bước vào thị trường quốc tế.
