Chuyển đổi số bắt đầu từ cách tổ chức sản xuất
Nhà máy thông minh là mô hình sản xuất kết hợp quy trình chuẩn hóa, dữ liệu và công nghệ để theo dõi, điều hành hoạt động hiệu quả hơn, phù hợp với nguồn lực thực tế của từng doanh nghiệp. Ngày 28/10, Samsung Việt Nam phối hợp với Sở Công Thương thành phố Bắc Ninh tổ chức hội nghị tổng kết, đánh giá dự án phát triển nhà máy thông minh và tư vấn khuôn mẫu thông minh khu vực phía Bắc. Hai dự án khởi động ngày 7/5/2026, hỗ trợ 16 doanh nghiệp: 10 doanh nghiệp tham gia dự án nhà máy thông minh, 6 doanh nghiệp tham gia dự án khuôn mẫu thông minh; trong đó Bắc Ninh có 9 doanh nghiệp. Ý nghĩa đáng chú ý không nằm ở việc chạy theo thiết bị hiện đại, mà ở cách chương trình giúp doanh nghiệp cải thiện quản lý sản xuất, chuẩn hóa vận hành và ứng dụng chuyển đổi số theo nhu cầu cụ thể.
Đây cũng là hướng đi đúng lúc khi các chính sách công nghiệp đặt mục tiêu thúc đẩy sản xuất thông minh, chuyển đổi số và nâng năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh đến năm 2035. Với doanh nghiệp, số hóa chỉ có giá trị khi giải quyết được điểm nghẽn trong xưởng: chờ đợi, sai lệch thông tin, lãng phí vật tư hay chậm phát hiện lỗi. Vì vậy, chương trình đáng chú ý ở việc gắn công nghệ với cải tiến quy trình thay vì xem công nghệ là mục tiêu tự thân.
Những con số cho thấy cải tiến tại hiện trường có tác dụng
Sau hơn 5 tháng, mức độ phát triển nhà máy thông minh bình quân của 10 doanh nghiệp tham gia tăng hơn hai lần so với ban đầu. Các ví dụ tại dây chuyền cho thấy cải tiến không chỉ nằm trên báo cáo: Công ty Cổ phần Điện tử G8 nâng năng suất công đoạn ép, dập 53,8%, từ 650 lên 1.000 sản phẩm trong 8 giờ; Công ty Cổ phần Tạo hình cơ khí Việt Nam tăng năng suất đóng gói 20%. Công ty Cổ phần Chính xác TCI giảm lượng sản phẩm chờ tái gia công từ 19.000 xuống 6.000, tương đương 68,4%.
Các kết quả này củng cố một bài học thực tế: năng lực sản xuất có thể tăng nhờ tổ chức lại công việc, nhận diện điểm nghẽn và kiểm soát chất lượng tốt hơn, không nhất thiết phải bắt đầu bằng khoản đầu tư lớn vào máy móc. Đây là lợi thế đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn cần thấy hiệu quả vận hành trước khi mở rộng đầu tư. Tuy nhiên, các con số riêng lẻ chưa bảo đảm cải tiến sẽ duy trì; điều quan trọng là doanh nghiệp tiếp tục đo lường và giữ kỷ luật quy trình sau khi chương trình kết thúc.
Dữ liệu đưa quản trị ra khỏi sổ sách thủ công
Chuyển đổi số doanh nghiệp trong dự án được triển khai qua những công cụ gắn trực tiếp với công việc hằng ngày. Mạnh Toàn Plastic kết nối đơn hàng với lệnh sản xuất, dùng IoT theo dõi sản lượng, chu kỳ và trạng thái thiết bị theo thời gian thực, đồng thời ứng dụng mã QR trong quản lý kho. Tại Công nghiệp TCI, công cụ tìm bản vẽ tương tự kết hợp hệ thống ERP rút ngắn thời gian lập báo giá từ một ngày xuống không quá một giờ; quy trình duyệt đề xuất cải tiến giảm từ sáu bước còn ba. Chính xác TCI chuyển theo dõi chất lượng từ cập nhật thủ công hai lần mỗi ngày sang cập nhật tự động mỗi năm phút.
Điểm mạnh của các ứng dụng này là biến dữ liệu thành thông tin có thể hành động: người quản lý phát hiện vấn đề sớm hơn, còn công nhân và bộ phận liên quan có căn cứ rõ hơn để phối hợp. Đó là một nền tảng thiết thực hơn việc số hóa hình thức. Dù vậy, phần mềm chỉ phát huy tác dụng khi dữ liệu được ghi nhận nhất quán và người sử dụng hiểu quy trình; doanh nghiệp cần coi đào tạo và trách nhiệm cập nhật là phần không thể tách rời của chuyển đổi số.
Khuôn mẫu thông minh cần chuẩn hóa từ thiết kế đến vận hành
Dự án khuôn mẫu thông minh tập trung vào một mắt xích quan trọng của sản xuất: thiết kế, gia công và kiểm soát chất lượng khuôn. Sáu doanh nghiệp được tư vấn chuẩn hóa quy trình, đồng thời từng bước xây dựng cách quản lý tiến độ, lịch sử chế tạo khuôn và vận hành thiết bị trên nền tảng dữ liệu. Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển công nghệ Sông Hồng xây dựng tám quy trình thao tác chuẩn trong thiết kế và đang vận hành thử hệ thống quản lý tiến độ, lịch sử chế tạo. Halo Mold Tech thử nghiệm phần mềm ghi nhận trạng thái máy, nguyên nhân dừng máy và xây dựng dữ liệu năng lực gia công qua đo lường trên năm thiết bị.
Giá trị của cách làm này nằm ở khả năng truy xuất và phối hợp: khi lịch sử chế tạo, tiến độ và tình trạng thiết bị được ghi nhận có hệ thống, doanh nghiệp dễ tìm nguyên nhân chậm trễ hoặc lỗi lặp lại hơn. Đây cũng là bước giúp các nhà cung cấp nâng độ tin cậy trong mắt khách hàng và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu chuỗi cung ứng. Sau dự án, doanh nghiệp sẽ tiếp tục phát triển hệ thống bằng nguồn lực hiện có và nhận tư vấn trực tuyến từ chuyên gia Hàn Quốc; Samsung Việt Nam cũng sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp và cơ quan liên quan.
Kết quả chỉ bền vững nếu doanh nghiệp tiếp tục duy trì
Hội nghị tổng kết cho thấy dự án có ích vì đưa mục tiêu chuyển đổi số về những thay đổi đo được trong năng suất, chất lượng và điều hành. Nhưng giá trị dài hạn không tự đến từ chứng nhận hoàn thành hay phần mềm mới: doanh nghiệp cần duy trì quy trình, sử dụng dữ liệu đều đặn và mở rộng cải tiến từ một công đoạn sang các khâu liên quan. Việc tiếp tục tư vấn trực tuyến sau khi kết thúc dự án là cơ hội để doanh nghiệp củng cố nền tảng, song trách nhiệm vận hành hệ thống vẫn thuộc về chính doanh nghiệp.
Nếu được duy trì nghiêm túc, nhà máy thông minh và khuôn mẫu thông minh không chỉ giúp giảm lãng phí nội bộ mà còn tăng khả năng cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu của khách hàng và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Bài học đáng giữ lại từ chương trình là: bắt đầu từ vấn đề thật, chuẩn hóa cách làm, rồi dùng công nghệ phù hợp để cải thiện liên tục. Đó mới là con đường thực tế để nâng năng lực sản xuất, thay vì đầu tư số hóa theo phong trào.
