Một thước đo chung cho học sinh cuối cấp
Đề kiểm tra chung là bài kiểm tra định kỳ do Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng, thẩm định và cung cấp cho các trường trên địa bàn, nhằm tạo một thước đo thống nhất về mức độ đáp ứng yêu cầu chương trình của học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư 89, giao các sở thực hiện với một số môn đánh giá bằng điểm số ở lớp 5, 9 và 12. Lớp 5 kiểm tra chung vào cuối học kỳ I và cuối năm học; lớp 9 và 12 vào cuối học kỳ I và cuối học kỳ II. Đây là thay đổi đáng chú ý vì trước đó mỗi trường có thể tự ra đề, vô tình tạo ra nhiều thước đo: nơi dễ để điểm đẹp, nơi khó hoặc chưa sát chuẩn. Khi học sinh cùng làm một đề phù hợp yêu cầu cần đạt, nhà trường và cơ quan quản lý có thêm căn cứ đối chiếu chất lượng, thay vì xem điểm số riêng lẻ như một bức tranh đầy đủ.
Dữ liệu để phát hiện vấn đề, không phải để kết tội
Giá trị lớn nhất của đề kiểm tra chung không nằm ở việc xếp hạng trường, mà ở khả năng chỉ ra nội dung học sinh đã nắm vững và phần còn yếu để điều chỉnh dạy học. Kết quả không phản ánh đúng năng lực và tiến bộ sẽ khiến việc nhận diện khó khăn, hỗ trợ học sinh và đổi mới phương pháp giảng dạy trở nên thiếu căn cứ. Ngày 29-10, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, cho biết mục tiêu của Thông tư 89 rộng hơn việc khắc phục tình trạng làm đẹp điểm số: đó còn là nâng chất lượng quản lý và giúp đánh giá phục vụ quá trình học tập. Tuy nhiên, chênh lệch điểm giữa trường chỉ là dấu hiệu cần xem xét, không tự động chứng minh có nâng điểm hay vi phạm. Mọi bất thường phải được xác minh khách quan bằng dữ liệu và quy trình phù hợp. Dùng phổ điểm như bản án sẽ dễ biến công cụ cải thiện giáo dục thành cuộc săn tìm trường có điểm cao, thấp.
Đề thống nhất không bảo đảm khâu tổ chức thống nhất
Điểm yếu cốt lõi là đề thi có thể giống nhau, còn điều kiện làm bài và cách chấm thì chưa chắc. Nếu coi kiểm tra lỏng lẻo, học sinh có thể được hỗ trợ không phù hợp hoặc trao đổi bài; nếu chấm nới tay, điểm số vẫn có thể được làm đẹp dù đề do sở ra. Thầy giáo Trần Mạnh Tùng cảnh báo rằng giao đề chung nhưng để từng trường tự coi, tự chấm mà thiếu cơ chế kiểm soát vẫn có nguy cơ chấm thoáng vì thành tích. Vì vậy, đề chung chưa thể tự mình chữa bệnh thành tích. Các trường cần tổ chức coi thi nghiêm minh, phân công giáo viên không trực tiếp dạy khối 5, 9, 12 và không coi môn chuyên ngành của mình. Quy trình chấm cũng cần được đổi mới, có kiểm tra chéo hoặc chấm lại để phát hiện độ lệch giữa người chấm. Nếu không bảo đảm những điều kiện ấy, một mặt bằng đề thi thống nhất có thể chỉ tạo cảm giác công bằng, chứ chưa chắc tạo ra kết quả công bằng.
Muốn kết quả đáng tin, phải giám sát cả quá trình
Để đề kiểm tra chung trở thành công cụ quản lý hữu ích, dữ liệu cần đi cùng giám sát, xác minh và trách nhiệm giải trình. Cơ quan quản lý nên phân tích phổ điểm giữa trường, xem xét các dấu hiệu bất thường và kiểm tra quy trình trước khi đưa ra kết luận; nhà trường cần dùng kết quả để điều chỉnh việc dạy học, không biến điểm số thành thước đo duy nhất về chất lượng giáo viên hay năng lực từng em. Với học sinh, đánh giá có ích khi chỉ rõ em đã đạt gì, còn hạn chế ở đâu và cần được hỗ trợ thế nào, thay vì gắn nhãn hoặc so sánh máy móc. Đề chung có thể giảm chênh lệch do mỗi trường tự xây dựng đề và góp phần kiểm soát lạm phát điểm, nhưng độ tin cậy cuối cùng phụ thuộc vào toàn bộ quy trình. Kết luận cần rõ ràng: thống nhất đề là bước tiến, còn học thật, thi thật, kết quả thật chỉ có thể đạt được khi coi, chấm và giám sát đều nghiêm túc.
