“Tin AI” – khi an ninh mạng học sinh bước ra khỏi lớp học
Chiến dịch “Tin AI” là chương trình tuyên truyền do lực lượng công an triển khai, nhằm trang bị cho học sinh kỹ năng an ninh mạng học sinh, giáo dục an toàn số và năng lực bảo vệ dữ liệu cá nhân trong bối cảnh Internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo ngày càng gắn với đời sống học đường. Chiến dịch này đáng chú ý vì nó không coi trẻ em vùng cao là nhóm “ngoại lệ” trên không gian mạng, mà thừa nhận các em chính là người dùng số đầu tiên của gia đình, của cộng đồng. Điểm mạnh của “Tin AI” nằm ở cách làm: không đọc lại luật theo kiểu khô khan, mà biến các nguy cơ trên mạng – tin giả, tài khoản giả mạo, đường link lạ, yêu cầu cung cấp mã xác thực – thành tình huống gần với đời sống mỗi em. Đây là bước đi đúng, bởi trẻ em không thiếu thiết bị, chúng chỉ thiếu người hệ thống cho mình các quy tắc an ninh mạng đơn giản, rõ ràng và dễ áp dụng.
Mang an ninh mạng lên vùng cao, gắn với Tết Trung Thu để “gieo” thói quen an toàn
Khi Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an Quảng Ngãi đưa Chiến dịch “Tin AI” đến Trường PTDTBT TH&THCS Sơn Tây Hạ, họ không chỉ mang theo slide bài giảng mà còn mang theo cả không khí Trung thu. Việc kết hợp tuyên truyền với hoạt động “Trung thu cho em”, phá cỗ và trao gần 400 suất quà cho học sinh vùng cao cho thấy một lựa chọn chiến lược: muốn nói chuyện giáo dục an toàn số với trẻ em, hãy bắt đầu từ niềm vui và sự tin cậy. Trong không gian lễ hội đó, các em tiếp nhận những nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân một cách tự nhiên: không tùy tiện cung cấp mật khẩu, mã xác thực, hình ảnh cá nhân; luôn kiểm chứng trước khi tin và chia sẻ thông tin; biết tìm sự hỗ trợ từ gia đình, nhà trường, lực lượng chức năng khi gặp rắc rối trên mạng. Hoạt động này trên thực tế đang xây dựng “sức đề kháng số” ngay tại những nơi tưởng như xa lạ với công nghệ, nhưng lại ngày càng gắn chặt với smartphone của bố mẹ và anh chị.
Quảng Ninh: từ mô hình điểm đến tham vọng bao phủ 100% học sinh, sinh viên
Nếu Quảng Ngãi cho thấy chiều sâu tiếp cận cộng đồng, thì Quảng Ninh cho thấy chiều rộng chính sách trong giáo dục an toàn số cho học sinh, sinh viên. Từ năm 2022, mô hình “Sử dụng mạng xã hội an toàn cho HSSV thành phố Quảng Ninh” được thí điểm tại 4 cơ sở giáo dục, sau đó nhanh chóng được nhân rộng ra 100% trường đại học, cao đẳng, trung tâm GDNN-GDTX và THPT trên địa bàn. Đây không phải là phong trào ngắn hạn mà là một kiến trúc lâu dài, gắn với giáo dục chính trị, tư tưởng và xây dựng môi trường mạng lành mạnh. Con số biết nói: chỉ riêng một giai đoạn, các lực lượng đã tổ chức 5 lớp tập huấn kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn cho 950 thành viên ban quản trị, ban biên tập; 75 hội nghị tuyên truyền trực tiếp, thu hút 5.235 cán bộ, giáo viên, nhân viên và 75.531 học sinh, sinh viên tham gia. Những hoạt động này tạo ra một lớp “người gác cổng” nội bộ, giúp nhà trường kiểm duyệt nội dung, định hướng thông tin và hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội có văn hóa, có trách nhiệm.
Vì sao kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân phải trở thành “môn học bắt buộc”
Mạng xã hội hiện đã là phần không thể thiếu trong học tập, giao tiếp, vui chơi của học sinh, sinh viên; nếu không dạy cách bảo vệ dữ liệu cá nhân, chúng ta đang để thế hệ trẻ chơi trong một sân mà luật chơi do kẻ xấu định ra. Từ thực tế các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, giả mạo tài khoản, phát tán thông tin xấu độc, việc trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội cho giới trẻ không còn là “lựa chọn hay ho”, mà là trách nhiệm chính sách. Điều đáng nói là các chương trình như “Tin AI” hay mô hình sử dụng mạng xã hội an toàn đều cố ý đi xa hơn những lời khuyên chung chung. Học sinh được hướng dẫn cách xử lý khi gặp đường link lạ, tài khoản giả mạo, yêu cầu cung cấp thông tin bất thường; được thực hành tư duy phản biện, suy nghĩ trước khi tin, kiểm tra nguồn trước khi chia sẻ. Khi các em hiểu rằng mỗi lần bấm “đăng” là một lần đặt dấu chân số, thì giáo dục an ninh mạng học sinh mới thực sự chạm tới hành vi.
Từ chiến dịch tới hệ sinh thái giáo dục an toàn số tại địa phương
Điểm gặp nhau giữa Quảng Ngãi và Quảng Ninh là nhận thức: an ninh mạng cho học sinh không thể chỉ là vài buổi tuyên truyền, nó cần một hệ sinh thái từ cơ sở đến cộng đồng. Ở Quảng Ngãi, mỗi cán bộ, chiến sĩ được yêu cầu “bám sát cơ sở, chung tay xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh”, đồng thời kêu gọi gia đình và nhà trường cảnh giác, kiểm chứng thông tin trước khi tin và chia sẻ. Ở Quảng Ninh, mục tiêu được nói thẳng: 100% học sinh, sinh viên ở tất cả các cấp trung học, trung cấp, cao đẳng, đại học, trung tâm GDNN-GDTX phải sử dụng Internet và mạng xã hội an toàn, không vi phạm pháp luật. Thực chất, đây là bước chuyển quan trọng: xem kỹ năng số, kỹ năng an ninh mạng, kỹ năng sử dụng mạng xã hội là một phần của giáo dục nhân cách chứ không chỉ là nội dung chuyên môn. Khi công an, nhà trường, đoàn thanh niên cùng xây dựng hoạt động thường xuyên, từ hội nghị, lớp tập huấn đến fanpage có quy chế quản trị rõ ràng, các em không còn đơn độc trên không gian mạng. Đây nên là mẫu tham chiếu cho những địa phương chưa coi an toàn số là ưu tiên: bắt đầu từ trường học, nhưng phải đi tới từng gia đình và hoạt động cộng đồng.
