STEM có ý nghĩa khi chạm đến vấn đề thật
Samsung Solve for Tomorrow là cuộc thi khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để xây dựng giải pháp cho những vấn đề thiết thực của cộng đồng. Thông điệp đáng chú ý từ mùa giải này không nằm ở việc học sinh dùng công nghệ mới nào, mà ở chỗ các em bắt đầu từ những nhu cầu cụ thể: phục hồi vận động và bảo vệ đất canh tác.
Ngày 31/10 tại Hà Nội, Samsung Việt Nam phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và Bộ Tài chính tổ chức vòng chung kết, trao giải cuộc thi. Vượt qua hơn 2.900 bài dự thi, hai đội NOVARISE của Trường TH&THCS FPT Đà Nẵng và CDTD của Trường THPT FPT Cần Thơ giành giải Nhất ở hai bảng. Hai lựa chọn khác nhau — robot phục hồi chức năng và AI cảnh báo cadimi — cùng cho thấy học sinh sáng tạo công nghệ có thể nhìn vấn đề từ nhu cầu của người bệnh, nông dân và cộng đồng, thay vì chỉ chạy theo một màn trình diễn kỹ thuật.
Robot đặt người cần trị liệu vào trung tâm
Dự án REHAB Play Arm của NOVARISE là nẹp cánh tay robot trị liệu, ứng dụng robot để hỗ trợ trị liệu và phục hồi chức năng vận động cánh tay. Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý vì nó gắn công nghệ với một nhu cầu sức khỏe dễ hình dung: hỗ trợ người tập lấy lại khả năng vận động.
Giá trị của ý tưởng không nên được đo bằng độ phức tạp của thiết bị, mà bằng mức độ hữu ích và khả năng tiếp tục hoàn thiện trong bối cảnh trị liệu thực tế. Một dự án học đường chưa đồng nghĩa với một sản phẩm đã được kiểm chứng lâm sàng; tuy vậy, việc chọn đúng bài toán là bước khởi đầu có ý nghĩa. Cuộc thi cho biết các đội thể hiện sự chuẩn bị kỹ lưỡng, khả năng làm chủ công nghệ và hiểu rõ giải pháp mình xây dựng.
AI cảnh báo cadimi hướng về quyết định của nông dân
Ở hướng môi trường, đội CDTD xây dựng CDGuard, hệ thống kết hợp trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật để cảnh báo sớm nguy cơ cadimi khả dụng trong đất trồng sầu riêng, đồng thời hỗ trợ quyết định cải tạo đất. Điểm mạnh của dự án là nối việc nhận diện nguy cơ với hành động tiếp theo của người trồng, thay vì dừng ở một chỉ báo kỹ thuật.
Bài toán này có ý nghĩa trực tiếp với sản xuất nông nghiệp, trong bối cảnh kiểm soát chất lượng và an toàn nông sản là yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, cảnh báo chỉ hữu ích khi thông tin đủ tin cậy, dễ hiểu và dẫn đến khuyến nghị phù hợp với điều kiện từng vườn. Vì vậy, thử nghiệm tại địa phương và khả năng chuyển kết quả thành hướng dẫn thực hành sẽ quyết định liệu AI cảnh báo cadimi có thể vượt khỏi khuôn khổ cuộc thi để hỗ trợ nông dân hay không.
Giải thưởng là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Cuộc thi thu hút hơn 1.800 trường THCS và THPT tại 34 tỉnh, thành phố với hơn 2.900 bài dự thi — mức cao nhất kể từ khi chương trình triển khai tại Việt Nam năm 2019. Quy mô đó cho thấy sân chơi STEM có thể đưa kiến thức lớp học đến gần các vấn đề của đời sống, nhưng số lượng dự án chỉ có ý nghĩa khi các ý tưởng được thử nghiệm và cải tiến.
Bước tiếp theo đã được nêu rõ: NIC sẵn sàng kết nối chuyên gia và mạng lưới đổi mới sáng tạo để cố vấn, giúp các nhóm hoàn thiện sản phẩm và ứng dụng tại địa phương; với dự án có tiềm năng, đơn vị này định hướng hỗ trợ tiến tới thương mại hóa. Ban tổ chức cũng cho biết sẽ tiếp tục mở rộng các chương trình đào tạo STEM, AI và bootcamp đến nhiều trường hơn. Hai đội thắng cuộc đã chứng minh rằng công nghệ học đường có thể bắt đầu từ nhu cầu cộng đồng; thước đo sau cùng sẽ là giải pháp có thực sự giúp người bệnh và nông dân hay không.
