Đường sắt nhẹ Phú Quốc: Tuyến ray ngắn mang tham vọng lớn
Tuyến tàu điện nhẹ Phú Quốc là dự án đường sắt nhẹ dài khoảng 17,59–18 km, gồm 6 nhà ga kết nối trực tiếp sân bay Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng khu vực Nam đảo, được đầu tư gần 9.000 tỷ đồng theo hình thức BOT, nhằm rút ngắn thời gian di chuyển xuống khoảng 20 phút và tạo một điểm nhấn kiến trúc – văn hóa mới cho hạ tầng giao thông Phú Quốc. Vấn đề không phải ở chỗ đảo Ngọc có thêm một tuyến LRT, mà ở việc nó đang được xem như “mắt xích cốt lõi” trong chiến dịch nâng cấp tổng thể hạ tầng giao thông Phú Quốc trước APEC 2027. Đường sắt nhẹ Phú Quốc vì thế vừa là công cụ vận chuyển, vừa là tuyên ngôn rằng Việt Nam muốn đón khách quốc tế bằng một hệ thống giao thông hiện đại, có bản sắc riêng thay vì chỉ vá víu mặt bằng và mở thêm đường ô tô.
Một hành trình, sáu nhà ga như sáu lát cắt văn hóa
Điểm táo bạo nhất của LRT Phú Quốc là lựa chọn kiến trúc nhà ga văn hóa làm linh hồn tuyến ray. Sáu nhà ga được thiết kế như sáu lát cắt Việt Nam: từ miền núi Tây Bắc, phố cổ Hà Nội, cố đô Huế, đại ngàn Tây Nguyên, Sài Gòn sôi động đến Đảo Ngọc Phú Quốc. Thay vì những nhà ga vô danh, trung tính, mỗi điểm dừng là một câu chuyện rõ ràng: đá tự nhiên, ceramic phá cách và hoa núi rừng ở ga Tây Bắc; lát vỉa hè, mái phố cổ và gam vàng đồng ở ga Hà Nội; sắc đỏ cung đình, hoa sứ, hoa phượng ở ga Huế; mái nhà rông, sắc đá và vân gỗ ở ga Tây Nguyên; mái vòm gợi Bưu điện Sài Gòn ở ga TP.HCM; và hình tượng “cá chép hóa rồng”, nghề nước mắm ở ga Đảo Ngọc. Việc coi ga là “điểm đến” chứ không chỉ là chỗ lên xuống tàu khiến tuyến LRT này giống một bảo tàng Việt Nam thu nhỏ hơn là hạ tầng vô cảm.
Chạy đua mốc APEC: Tiến độ nghẹt thở trên nền địa chất khó
Đằng sau những bản vẽ đẹp là một cuộc chạy đua tiến độ không kém phần căng thẳng. Dự án đường sắt nhẹ Phú Quốc giai đoạn 1 do một tập đoàn tư nhân đầu tư, với tổng vốn gần 9.000 tỷ đồng, đã giải ngân thực tế 1.800 tỷ đồng, tương đương 28,7% tổng mức đầu tư tính đến đầu tháng 8/2026. Tuyến ray gồm 4 cầu vượt dài 1,3 km, 14,3 km đi trên mặt đất và khoảng 2 km đi ngầm – những cấu phần vốn nhạy cảm với địa chất và thời tiết. Mùa mưa đảo Ngọc gây ngập úng, cản trở thi công nền đường; lớp đất đá quá cứng tại các đoạn hầm buộc nhà thầu bỏ phương án cừ thép Larsen, chuyển sang đào mở với nguy cơ sạt lở và ứ nước. Để giữ nhịp, công trường đang duy trì 3 ca liên tục, huy động gần 600 kỹ sư, giám sát và công nhân bám trụ ngày đêm – cái giá rất rõ ràng cho tham vọng kịp APEC 2027.
Lộ trình thời gian: Không chỉ kịp mà phải đáng để giới thiệu
LRT Phú Quốc APEC 2027 không thể là một công trình “cho kịp hội nghị rồi tính sau”. Lộ trình hiện tại cho thấy cuối tháng 8/2026, dự án sẽ bắt đầu lắp đặt đường ray trên mặt đất, sau đó đến tháng 10/2026 chuyển sang các đoạn cầu và hầm. Công trình dự kiến hoàn thiện cơ bản, chạy thử hệ thống vào tháng 6/2027, trước khi khai thác thương mại vào tháng 8/2027 – nghĩa là đoàn tàu đầu tiên sẽ vận hành khi đảo Ngọc bước vào cao điểm chuẩn bị hội nghị APEC. Khi đi vào khai thác, tuyến LRT sẽ rút ngắn thời gian từ sân bay đến Trung tâm Hội nghị APEC và Nam đảo xuống khoảng 20 phút, đồng thời giảm áp lực cho đường bộ và mở thêm lựa chọn di chuyển xanh cho người dân, du khách. Nếu tiến độ gấp gáp làm suy giảm chất lượng kiến trúc nhà ga văn hóa, Phú Quốc sẽ đánh mất cơ hội giới thiệu một hình ảnh Việt Nam hiện đại mà giàu bản sắc ngay từ bước chân đầu tiên của khách quốc tế.
Khi hạ tầng giao thông trở thành thông điệp văn hóa
LRT Phú Quốc không chỉ là thêm một tuyến ray trên bản đồ hạ tầng giao thông Phú Quốc; nó là thử nghiệm cho một cách nghĩ mới: giao thông là kênh kể chuyện quốc gia. Tuyến LRT được mô tả là mắt xích cốt lõi trong chiến dịch đồng bộ hóa hạ tầng chuẩn bị cho APEC, cùng với các trục đường tỉnh và đại lộ kết nối những khu vực trọng điểm của đảo. Nhưng khác với nhiều dự án chỉ chăm chăm vào công suất, tuyến này đặt văn hóa ngang hàng với công năng, biến mỗi ga thành điểm chạm cảm xúc ba miền. Trong bối cảnh Việt Nam muốn xuất hiện trước bạn bè quốc tế không chỉ bằng tăng trưởng mà bằng bản sắc, một chuyến tàu kể “vòng Việt Nam” trong 20 phút là lựa chọn thông minh. Câu hỏi còn lại là: sau APEC, tuyến LRT có tiếp tục phục vụ người dân, gìn giữ câu chuyện văn hóa trên ray, hay bị bỏ quên như nhiều công trình sự kiện khác?
