Không phải vũ trụ trống rỗng, mà chúng ta còn “quá non”
Tìm kiếm người ngoài hành tinh là nỗ lực khoa học nhằm phát hiện dấu vết sự sống hoặc công nghệ của các nền văn minh ngoài Trái Đất thông qua quan sát vũ trụ có hệ thống, phân tích tín hiệu và so sánh với những gì chúng ta biết về sự sống và vật lý. Xét đến số lượng hành tinh có khả năng tồn tại sự sống, sự phong phú của các nguyên tố hóa học cấu thành sự sống và tuổi đời khổng lồ của vũ trụ, khả năng sự sống xuất hiện ở nơi khác là điều rất đáng tin. Vậy mà đến giờ, chúng ta vẫn chưa có bằng chứng xác thực về người ngoài hành tinh. Lý do không phải vì ý tưởng này viển vông, mà vì nhân loại đang cố nghe một bản giao hưởng vũ trụ bằng một chiếc radio cũ, trong khoảng thời gian cực ngắn so với lịch sử vũ trụ. Nếu không nhìn thẳng vào giới hạn của mình, câu hỏi “họ ở đâu?” sẽ mãi bị trả lời sai hướng.
Vishal Gajjar: Công nghệ hiện tại giống như soi kim bằng đèn pin
Tiến sĩ Vishal Gajjar, nhà thiên văn học tại Viện SETI và là nhà nghiên cứu khách mời tại Đại học California, Berkeley, đang trực tiếp tham gia chương trình tìm kiếm trí thông minh ngoài Trái Đất thông qua việc phát hiện các tín hiệu có thể bắt nguồn từ công nghệ của những nền văn minh ngoài hành tinh. Theo ông, một phần nguyên nhân chúng ta chưa phát hiện người ngoài hành tinh đến từ những giới hạn của công nghệ và thời gian nghiên cứu. Mục tiêu của Gajjar là truy tìm các technosignature – dấu hiệu công nghệ như tín hiệu vô tuyến dải tần cực hẹp, tương tự một âm đơn có tần số xác định, mà các quá trình tự nhiên thông thường chưa được biết là có thể tạo ra. Nhưng ngay cả khi bắt được tín hiệu lạ, các nhà khoa học vẫn phải loại trừ mọi nguồn phát tự nhiên và nhiễu do chính con người gây ra, trước khi dám nghĩ đến hai chữ “người ngoài hành tinh”.
Giới hạn kỹ thuật thiên văn: Dữ liệu thì khổng lồ, tín hiệu thì mong manh
Trong tìm kiếm người ngoài hành tinh, công nghệ quan sát vũ trụ hiện nay vẫn bị trói buộc bởi nhiều giới hạn kỹ thuật thiên văn. Để tìm kiếm dấu hiệu công nghệ, các nhà nghiên cứu sử dụng kính thiên văn vô tuyến nhằm quan sát những nguồn phát khác nhau trên bầu trời, khảo sát nhiều ngôi sao và khu vực trong Dải Ngân Hà để tìm tín hiệu bất thường. Tuy nhiên, việc thu thập dữ liệu chỉ là bước đầu: khối lượng thông tin từ các quan sát vô tuyến là khổng lồ, trong khi tín hiệu cần tìm có thể rất yếu, tồn tại trong thời gian ngắn hoặc bị lẫn trong nhiễu nền. Viện SETI vận hành hệ thống kính thiên văn riêng mang tên Allen Telescope Array với 42 ăng-ten đường kính khoảng 6,1 m mỗi chiếc. Nhưng ngay cả với hệ thống này, chúng ta vẫn mới chỉ “gãi ngứa” một phần cực nhỏ của bầu trời, trong một dải tần và thời lượng quan sát rất hạn chế.
Thời gian nghiên cứu: 60 năm so với hàng tỷ năm là một cái chớp mắt
Nếu có một sai lầm phổ biến, thì đó là kỳ vọng kết quả nhanh trong một vũ trụ vận hành ở thang thời gian hàng tỷ năm. Xét trên quy mô vũ trụ, nhân loại mới chỉ bắt đầu tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất một cách có hệ thống trong khoảng 60 năm qua; khoảng thời gian này chỉ như một cái chớp mắt so với lịch sử hàng tỷ năm của vũ trụ. Trong chớp mắt đó, chúng ta lại chỉ nghe ở một số dải tần, trong một số khoảng thời gian, hướng về một số vùng trời. Nói cách khác, chúng ta chưa quét được “toàn bộ phòng”, mà mới soi được vài góc nhỏ. Đòi hỏi phải thấy người ngoài hành tinh ngay bây giờ chẳng khác nào bước vào thư viện khổng lồ, rút ngẫu nhiên vài cuốn rồi kết luận cả thư viện không có quyển mình cần.
Công nghệ quan sát vũ trụ mới: Chìa khóa mở rộng cuộc săn tìm
Điểm đáng mừng là bức tranh không hề bế tắc. Kính thiên văn hiện đại và công nghệ quan sát tiên tiến đang mở ra cơ hội mới trong việc tìm kiếm ngoại hành tinh và technosignature. Tình hình đang dần thay đổi nhờ bộ xử lý máy tính mạnh hơn và các công cụ phân tích dữ liệu tiên tiến, cho phép giới nghiên cứu sàng lọc khối lượng dữ liệu khổng lồ và phát hiện những dấu hiệu khó nhận biết bằng phương pháp truyền thống. Vì thế, khả năng xử lý dữ liệu và phát hiện những dấu hiệu ít gặp trở thành yếu tố sống còn đối với thành công của chương trình SETI. Quan điểm hợp lý là: “Chúng ta chưa thấy người ngoài hành tinh không phải vì họ không tồn tại, mà vì công nghệ của chúng ta chưa đủ tốt để nghe và hiểu tiếng nói của vũ trụ”. Nếu tiếp tục đầu tư vào công nghệ quan sát vũ trụ, cơ hội thay đổi câu trả lời sẽ ngày càng lớn.
