Chuyến thăm Washington và thông điệp chiến lược từ Bắc Kinh
Chuyến Tập Cận Bình thăm Mỹ cùng phái đoàn doanh nghiệp Trung Quốc là một sự kiện ngoại giao – kinh tế, trong đó danh sách các tập đoàn công nghệ, năng lượng và tài chính tháp tùng cho thấy Bắc Kinh đang chủ ý dùng sức mạnh doanh nghiệp làm đòn bẩy trong thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung, đồng thời thử khả năng mở lại các kênh hợp tác trong bối cảnh căng thẳng thuế quan, kiểm soát công nghệ và nghi ngờ an ninh ngày càng chồng chất. Điểm đáng chú ý là lịch trình được thiết kế xoay quanh cuộc gặp thượng đỉnh Washington vào ngày 24/9 tại Nhà Trắng, với lễ đón cấp nhà nước, hội đàm tại Phòng Bầu Dục và các phiên họp mở rộng về thuế quan thương mại, kiểm soát xuất khẩu bán dẫn/chip AI, hợp tác công nghệ xe điện và các vấn đề an ninh khu vực. Trước đó, ông Tập dự kiến tới Washington ngày 23/9 và rời đi ngày 25/9 sau các cuộc gặp bàn tròn với giới lãnh đạo thương mại và tổ chức hữu nghị hai nước. Nhìn vào lịch trình, có thể thấy đây không chỉ là chuyến thăm mang tính nghi lễ, mà là nỗ lực "tái đàm phán" cấu trúc cạnh tranh – hợp tác Mỹ-Trung ngay trên những ngành công nghệ quyết định tương lai.
Phái đoàn doanh nghiệp: BYD, Xiaomi, CATL và những mắt xích nhạy cảm
Phái đoàn doanh nghiệp Trung Quốc tháp tùng được xây dựng như một ma trận lợi ích: xe điện, pin, linh kiện dữ liệu và tài chính xuyên biên giới. Các nguồn tin cho biết đại diện BYD và Xiaomi nhiều khả năng hiện diện trong đoàn, cùng Ngân hàng Trung Quốc, nhà sản xuất pin CATL và Zhongji Innolight – doanh nghiệp chuyên thiết bị thu phát quang tốc độ cao cho trung tâm dữ liệu, đặc biệt quan trọng với hạ tầng AI. Đây đều là các mắt xích nằm đúng điểm nóng trong tranh chấp công nghệ Mỹ-Trung. Theo các nguồn ngoại giao, tiêu chí lựa chọn doanh nhân là đang trong quá trình đàm phán hoặc chuẩn bị chốt các thương vụ lớn với phía Mỹ, đồng thời phải thể hiện sự trung thành với định hướng của Đảng và không "giật ánh hào quang" của nhà lãnh đạo tối cao. Nói cách khác, phái đoàn doanh nghiệp Trung Quốc vừa là nhóm đàm phán thương mại, vừa là thông điệp chính trị: Bắc Kinh sẵn sàng mang những lĩnh vực nhạy cảm nhất lên bàn, nhưng dưới sự kiểm soát chặt chẽ của trung ương.
BYD – quân bài gây tranh cãi trong bàn cờ xe điện
Nhân vật được chú ý nhất trong phái đoàn là Vương Truyền Phúc, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch BYD – hãng xe điện số 1 Trung Quốc. BYD hiện nằm trong "danh sách đen" của Bộ Quốc phòng Mỹ với cáo buộc có liên hệ với quân đội Trung Quốc, khiến các đơn vị quân sự Mỹ bị cấm hợp tác hay mua hàng. Cùng lúc, xe điện Trung Quốc đang chịu mức thuế nhập khẩu 100% tại Mỹ, gần như đóng chặt cánh cửa thị trường. Trong bối cảnh đó, việc đưa BYD vào phái đoàn chắc chắn sẽ bị nhiều người Mỹ xem là động thái khiêu khích. Tuy nhiên, đây cũng là thông điệp cứng rắn: Bắc Kinh không chấp nhận tách rời lĩnh vực xe điện khỏi bàn thương lượng. BYD đã có nhà máy xe buýt điện tại California, cho thấy mô hình "sản xuất tại chỗ" là hướng Bắc Kinh muốn đề xuất để vượt qua rào thuế. Một nhận định quan trọng từ phía Trung Quốc là "nếu phía Mỹ bật đèn xanh, Trung Quốc sẽ rất sẵn lòng đầu tư vào ngành công nghiệp xe điện của Mỹ". Nếu điều đó xảy ra, tác động sẽ vượt xa BYD – đe dọa trực tiếp khoảng 1,2 triệu việc làm liên quan tới ngành ô tô tại Michigan và có thể giáng đòn lớn vào toàn bộ năng lực sản xuất nội địa của Mỹ.
Xiaomi, CATL, Zhongji Innolight: từ điện thoại đến pin và dữ liệu AI
Nếu BYD là quân bài xe điện, Xiaomi, CATL và Zhongji Innolight là bộ ba thể hiện rõ cách Bắc Kinh muốn bám vào chuỗi giá trị công nghệ đang tái cấu trúc. Xiaomi không còn chỉ là hãng smartphone, mà đã bước sâu vào ô tô điện, tạo nên một tập đoàn tiêu dùng – công nghệ có khả năng vừa sản xuất thiết bị, vừa xây hệ sinh thái. CATL và các nhà sản xuất pin như Gotion High-tech nằm ở trung tâm cuộc đua năng lượng mới, quyết định chi phí và khả năng mở rộng xe điện toàn cầu. Trong khi đó, Zhongji Innolight cung cấp thiết bị thu phát quang tốc độ cao cho trung tâm dữ liệu – hạ tầng không thể thiếu cho chip AI và dịch vụ đám mây. Việc các doanh nghiệp này được cân nhắc cho phái đoàn cho thấy Tập Cận Bình thăm Mỹ không chỉ để bàn về thuế quan, mà là để thử xác định lại "ranh giới công nghệ" giữa hai bên: Mỹ muốn giữ ưu thế chip và dữ liệu, Trung Quốc muốn đảm bảo vị thế trong pin, xe điện và phần cứng hạ tầng.
Tiệc quốc yến, bàn tròn doanh nghiệp và những thỏa thuận có thể xuất hiện
Ở phía Mỹ, giới lãnh đạo kinh tế – công nghệ rõ ràng không muốn bỏ lỡ cơ hội "gặp mặt trong cung đình". Bữa tiệc quốc yến tại Nhà Trắng tối 24/9 dự kiến quy tụ các CEO hàng đầu như Jensen Huang (Nvidia), Elon Musk (Tesla/SpaceX), Sam Altman (OpenAI), Tim Cook (Apple) cùng dàn lãnh đạo các tập đoàn lớn hai nước. Đây sẽ là không gian ngoại giao kinh tế bán công khai, nơi các cuộc trò chuyện bên bàn tiệc có thể đặt nền tảng cho thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung mới về xe điện, trung tâm dữ liệu AI và dịch vụ tài chính. Ngày 25/9, cuộc gặp bàn tròn với giới lãnh đạo thương mại và tổ chức hữu nghị Mỹ-Trung được thiết kế như bước kéo dài của đàm phán, tập trung vào thúc đẩy đầu tư song phương. Nếu các hãng xe Trung Quốc chốt được thỏa thuận với phía Mỹ, đây sẽ là bước ngoặt lớn cho thị trường Mỹ vốn dựng bức tường rào cản khổng lồ. Nhưng cũng cần thẳng thắn: bất cứ nhượng bộ nào của Washington về xe điện Trung Quốc sẽ lập tức dấy lên tranh cãi nội bộ, khi nỗi lo mất việc làm sản xuất và mất kiểm soát chuỗi cung ứng vẫn đang rất mạnh mẽ. Những gì diễn ra ở Washington lần này vì thế không chỉ là đối thoại ngoại giao, mà là cuộc thử sức xem cả hai nền kinh tế sẵn sàng đánh đổi gì để tránh trượt sâu vào đối đầu.
