Chuyến thăm ba ngày: thông điệp chính là duy trì đối thoại
Chuyến thăm cấp Nhà nước kéo dài ba ngày của Tập Cận Bình thăm Mỹ, kết thúc ngày 25/09/2026, là một sự kiện ngoại giao Mỹ Trung cho thấy cả Washington lẫn Bắc Kinh ưu tiên duy trì đối thoại và hình ảnh ổn định của quan hệ Mỹ Trung Quốc hơn là đạt những thỏa thuận đột phá về thương mại và an ninh. Về mặt chính thức, chuyến thăm Washington diễn ra trong bối cảnh hai nước vẫn chất chứa căng thẳng trên nhiều mặt trận, từ thương mại, công nghệ, quân sự cho đến các hồ sơ nhạy cảm như Đài Loan và Iran. Điểm nổi bật không phải là một bản thỏa ước lịch sử, mà là cách hai bên cố tình hạ nhiệt bằng nghi lễ và biểu tượng. Tổng thống Donald Trump ra tận sân bay đón chủ tịch Trung Quốc, mời uống trà tại Nhà Trắng và cùng thăm Cục Lưu trữ Quốc gia để xem Tuyên ngôn Độc lập và Hiến pháp Mỹ. Đó là ngôn ngữ của “tình thân” được ưu tiên đặt trước ngôn ngữ của những con số và điều khoản cứng rắn.
Ngoại giao cá nhân: khi nghi lễ lấn át nội dung
Trong suốt ba ngày, truyền thông quốc tế nhớ đến chuyến thăm không phải bởi một thỏa thuận thương mại lớn, mà bởi quốc yến, màn biểu diễn máy bay quân sự và các chuyến tham quan giàu tính nghi lễ. Chính phía Mỹ cũng thừa nhận bản chất của sự kiện: “Xét trên một số phương diện, điều tốt nhất chúng tôi đạt được trong chuyến thăm này là tiếp tục duy trì đối thoại”, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue nói trên truyền hình. Việc ngoại giao cá nhân được đề cao hơn những bước đột phá lớn về các vấn đề bất đồng cho thấy cả hai lãnh đạo đều chọn chiến lược “neo ổn định” thay vì “phá vỡ thế cân bằng”. Tập Cận Bình mô tả quan hệ Mỹ Trung đã phát triển theo hướng xây dựng, với “sự ổn định chiến lược trên cơ sở tôn trọng, công bằng và có đi có lại”. Thông điệp ấy nghe có vẻ hòa dịu, nhưng đồng thời cũng là cách Bắc Kinh khẳng định sẽ không nhượng bộ dễ dàng trong những lĩnh vực cốt lõi.
Thương mại: gia hạn đình chiến nhưng tránh nhượng bộ lớn
Ở trung tâm của căng thẳng Mỹ Trung vẫn là thương mại, và chuyến thăm Washington lần này không thay đổi thực tế đó. Hai bên chỉ nhất trí gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại thêm hai tháng, đến ngày 10/01/2027, thay vì đạt một thỏa thuận toàn diện giải quyết các bất đồng sâu sắc. Theo phía Mỹ, một số mặt hàng chủ chốt được loại khỏi các tranh chấp, bao gồm nông sản và thiết bị y tế xuất khẩu sang Trung Quốc, cùng hàng tiêu dùng và các mặt hàng không nhạy cảm nhập khẩu từ Trung Quốc. Trên bề mặt, Tổng thống Trump nói “nông dân Mỹ sẽ vui tươi” sau các cuộc trao đổi và nhấn mạnh khả năng mở rộng tiếp cận thị trường cho nông dân, chủ trang trại. Nhưng việc chưa công bố chi tiết, cũng như không chạm tới các vấn đề khó như trợ cấp công nghiệp hay kiểm soát công nghệ, cho thấy đây mới chỉ là động tác mua thêm thời gian, không phải bước ngoặt trong quan hệ thương mại.
AI, Đài Loan và những điểm nóng tiếp tục bị treo
Ngoài thương mại, các hồ sơ nóng khác trong quan hệ Mỹ Trung Quốc vẫn chủ yếu được “treo” hơn là xử lý. Về trí tuệ nhân tạo, hai nước đồng ý lập một “kênh liên lạc song phương” để xử lý sự cố và trao đổi quan điểm về lợi ích, rủi ro của AI, thừa nhận trách nhiệm chung trong quản lý công nghệ này. Đây là bước tiến kỹ thuật đáng khích lệ, nhưng chưa chạm tới những câu hỏi nhạy cảm như kiểm soát xuất khẩu hay chia sẻ tiêu chuẩn. Liên quan đến Đài Loan, Tập Cận Bình kêu gọi Washington “thận trọng” và nhấn mạnh mong muốn hai nước “chung sống hòa bình”. Tuy nhiên, không có dấu hiệu cho thấy lập trường an ninh của Mỹ và Trung Quốc đang xích lại gần nhau. Thêm vào đó, quan hệ của Trung Quốc với Iran tiếp tục là một mối lo trong mắt Washington, nhưng cũng không được giải quyết trong chuyến thăm này. Ngoại giao cá nhân ở đây giống như lớp sơn đẹp phủ lên bề mặt của những khác biệt chiến lược vẫn còn nguyên.
Tương lai quan hệ Mỹ Trung: hạ nhiệt bề mặt, giữ nguyên cạnh tranh
Kết thúc chuyến thăm, hai bên tuyên bố sẽ gặp lại bên lề APEC tại Trung Quốc vào tháng 11 và G20 tại Florida vào tháng 12, với kỳ vọng “đã và sẽ còn đạt được nhiều kết quả”. Đồng thời, thời hạn đình chiến thương mại được đẩy tới 10/01/2027, tạo thêm vài tháng để thương lượng những thỏa thuận lớn hơn. Song cái giá của chiến lược ưu tiên ngoại giao cá nhân là thực tế cạnh tranh vẫn không đổi: Mỹ và Trung Quốc tiếp tục đấu nhau trên các mặt trận thương mại, công nghệ, quân sự, ngoại giao. Với người dân, đặc biệt là nông dân và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, bất kỳ sự ổn định tạm thời nào trong quan hệ cũng là tin tích cực, vì nó giảm rủi ro cho kế hoạch sản xuất và đầu tư. Nhưng nếu những cuộc gặp thượng đỉnh chỉ dừng lại ở hình ảnh đẹp, không đi kèm nhượng bộ thực chất, quan hệ Mỹ Trung khó có thể chuyển từ đối đầu có kiểm soát sang hợp tác bền vững.
