TP.HCM như 'customer zero': định nghĩa một chiến lược công nghệ chủ quyền
Khái niệm TP.HCM trở thành “customer zero” cho AI và công nghệ lượng tử là việc thành phố đóng vai trò khách hàng đầu tiên, nơi đặt ra bài toán thực tế, kiểm thử và hoàn thiện các giải pháp công nghệ mới ở quy mô đô thị lớn, trước khi các sản phẩm này được triển khai ra thị trường khu vực và quốc tế, qua đó tạo nền tảng cho công nghệ chủ quyền và năng lực cạnh tranh dài hạn của Việt Nam. Đề xuất này được ông Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng giám đốc FPT kiêm Tổng giám đốc FPT Software, đưa ra tại Hội nghị Quốc tế thường niên Khu Công nghệ cao lần thứ 8 diễn ra ngày 16/10 tại TP.HCM. Vấn đề không chỉ là một sáng kiến chính sách, mà là lời kêu gọi thành phố dám chấp nhận rủi ro có tính toán để trở thành TP.HCM AI hub của khu vực. Nếu TP.HCM không chủ động nhận vai trò “customer zero AI”, cơ hội xây dựng công nghệ chủ quyền sẽ trôi qua vào tay các trung tâm khác.
Lợi thế dữ liệu và bài toán đô thị: nền tảng cho TP.HCM AI hub
Điểm mạnh lớn nhất của TP.HCM trong cuộc chơi AI không phải là số lượng máy chủ, mà là dữ liệu và những bài toán đô thị quy mô lớn. Việt Nam với khoảng 100 triệu dân, dân số trẻ và quen giao dịch trực tuyến tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ mỗi ngày trên các nền tảng số. Nếu coi dữ liệu là tài sản, TP.HCM có thể trở thành kho dữ liệu đô thị tiêu chuẩn, nơi các mô hình AI chuyên ngành được huấn luyện trên dữ liệu sạch, có cấu trúc. Theo ông Phạm Minh Tuấn, thành phố đang đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số nhưng vẫn đối mặt với các nút thắt về hạ tầng, năng lượng, logistics và nhân lực. Chính những điểm nghẽn này là “đầu bài” hoàn hảo cho customer zero AI: nếu giải pháp AI giải quyết được tại TP.HCM, nó đủ sức cạnh tranh ở bất kỳ đô thị nào trên thế giới.
Công nghệ chủ quyền: cơ hội để lượng tử Việt Nam bước ra tuyến đầu
Xu hướng công nghệ chủ quyền đang nổi lên mạnh mẽ tại châu Âu và châu Á, gắn với yêu cầu chống chịu, an ninh và an toàn quốc gia. Trong bối cảnh đó, Việt Nam có cơ hội hiếm có để không chỉ dùng AI của người khác, mà phát triển giải pháp AI độc lập dựa trên dữ liệu và bài toán của mình. Lợi thế thứ ba mà ông Phạm Minh Tuấn nhấn mạnh chính là xu hướng công nghệ chủ quyền, mở ra khả năng Việt Nam vừa giải quyết vấn đề trong nước, vừa xuất khẩu công nghệ sang các thị trường châu Á và châu Âu. Ở tầng sâu hơn, câu chuyện không dừng ở AI mà còn chạm tới lượng tử Việt Nam. FPT xác định máy tính lượng tử cùng Physical AI, an ninh mạng, UAV, dữ liệu lớn và đường sắt là 5 công nghệ chiến lược cần làm chủ trong tương lai. Nếu TP.HCM đóng vai trò customer zero cho các giải pháp lượng tử, thành phố có thể trở thành trung tâm công nghệ lượng tử và AI khu vực, thay vì chỉ là người mua công nghệ.
Mô hình 'customer zero': nuôi doanh nghiệp bằng nhu cầu thật, không phải khẩu hiệu
Điểm sắc sảo trong đề xuất TP.HCM trở thành customer zero AI là chuyển trọng tâm từ hô hào khởi nghiệp sang đặt hàng bài toán cụ thể. Đề xuất này gợi mở một hướng đi thực tế: doanh nghiệp Việt phải lấy nhu cầu thật làm điểm xuất phát, kiểm chứng năng lực tại thị trường trong nước rồi mới vươn ra quốc tế. Một giải pháp công nghệ chỉ tiến gần đến thương mại hóa khi chứng minh được hiệu quả với người dùng cuối. Điều đó đòi hỏi hai phía cùng thay đổi. Doanh nghiệp phải chấp nhận triển khai thử nghiệm, chấp nhận bị soi kỹ về hiệu quả, thời gian xử lý, chi phí vận hành và chất lượng phục vụ. Ngược lại, cơ quan, tổ chức sử dụng công nghệ phải xác định rõ vấn đề cần giải quyết, đặt ra tiêu chí đo lường và chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Nếu chỉ nói chung chung về “chuyển đổi số”, mô hình customer zero sẽ biến thành khẩu hiệu rỗng.
Từ hạ tầng số đến lượng tử: lộ trình để TP.HCM thành trung tâm AI khu vực
Để TP.HCM AI hub không chỉ là khẩu hiệu, thành phố phải đi vào lộ trình cụ thể. Ông Phạm Minh Tuấn đưa ra bốn kiến nghị: dồn lực đầu tư hạ tầng số cho kỷ nguyên AI; coi dữ liệu là tài sản và xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành; thu hút nhân lực công nghệ; và để TP.HCM đóng vai trò đặt hàng, kiểm thử các giải pháp mới. FPT đã bắt đầu xây dựng các AI Factory tại Việt Nam và Nhật Bản, hiện vận hành trên GPU và dự kiến từ năm 2027 sẽ đưa máy tính lượng tử vào kết hợp GPU để giải bài toán tối ưu quy mô lớn trong tài chính, năng lượng và logistics. Đây là một ví dụ cho thấy lượng tử Việt Nam không còn là khái niệm xa vời mà đang bước vào lộ trình ứng dụng. Tuy nhiên, để mô hình customer zero phát huy giá trị, quá trình thử nghiệm phải có mục tiêu, phạm vi, tiêu chí đánh giá rõ ràng, cùng thỏa thuận minh bạch về bảo mật, quyền khai thác dữ liệu và sở hữu kết quả nghiên cứu. Nếu TP.HCM làm được điều này, thành phố có thể trở thành trung tâm AI và lượng tử của khu vực, chứ không chỉ là thị trường tiêu thụ công nghệ.
