Khánh thành cơ sở mới: bước ngoặt cho tâm lý trẻ em TP.HCM
Việc khánh thành cơ sở chuyên khám và điều trị tâm lý, tâm thần cho trẻ em và thanh thiếu niên tại Bệnh viện Tâm thần TP.HCM là bước chuyển quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ đang tăng nhanh, đồng thời xây dựng môi trường điều trị thân thiện, giảm cảm giác bệnh viện và gắn kết hơn với gia đình, nhà trường và cộng đồng. Ngày 11-9, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM đã đưa vào hoạt động cơ sở 3 tại số 957 đường 3 Tháng 2, phường Minh Phụng, chuyên về chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em. Đây không phải là một lần “chuyển phòng khám” đơn thuần, mà là lời giải cho bài toán quá tải, không gian chật hẹp kéo dài nhiều năm trong lĩnh vực tâm lý trẻ em TP.HCM. Việc mở rộng bệnh viện tâm thần mở rộng này cho thấy ngành y tế thành phố đã bắt đầu coi sức khỏe tâm thần trẻ là ưu tiên cấu trúc, chứ không chỉ là dịch vụ phụ.
Hạ tầng cũ quá tải và quyết định chuyển mình mạnh mẽ
Trong nhiều năm, phòng khám tâm lý – tâm thần trẻ em tại 165B Phan Đăng Lưu phải hoạt động trong tình trạng diện tích hạn chế, phòng khám chật, cơ sở vật chất xuống cấp, trong khi nhu cầu khám, tư vấn, can thiệp liên tục tăng. Nói thẳng, trẻ em và gia đình tìm đến hỗ trợ tâm lý lại được tiếp đón trong một không gian thiếu thân thiện, khó có thể tạo cảm giác an toàn để mở lòng và hợp tác điều trị. Quyết định rà soát lại quỹ đất, tài sản của các đơn vị y tế và bố trí lại hoạt động của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tại địa chỉ 957 đường 3 Tháng 2 để nhường chỗ cho cơ sở tâm thần mới là một động thái mang tính ưu tiên rõ rệt cho chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ. Theo lời ông Nguyễn Phước Lộc, việc đưa cơ sở 3 vào vận hành trong chưa đầy một tháng thể hiện tinh thần chủ động, quyết đoán của ngành y tế thành phố. Đây là tốc độ hiếm thấy đối với một lĩnh vực lâu nay vốn bị coi là “vùng trũng” chính sách.
Không gian thân thiện và mô hình day hospital: đổi cách chăm sóc, giữ sợi dây gia đình
Khác với hình dung quen thuộc về bệnh viện tâm thần, cơ sở mới được thiết kế để giảm tối đa cảm giác bệnh viện, chú trọng không gian an toàn, thân thiện và có cả khu vui chơi cho trẻ. Đây không chỉ là “trang trí cho đẹp”, mà là điều kiện tâm lý quan trọng để trẻ hợp tác trong đánh giá, trị liệu, phục hồi hành vi. Mô hình day hospital mô hình điều trị đang được ngành y tế TP.HCM hướng tới chính là điểm nhấn khác biệt: trẻ được đánh giá toàn diện, trị liệu tâm lý, can thiệp hành vi, phục hồi chức năng và theo dõi chuyên môn trong ngày, rồi trở về nhà cùng gia đình thay vì nằm viện dài ngày khi không thật sự cần thiết. Cách tổ chức này giúp duy trì sợi dây kết nối gia đình – yếu tố mà mọi chuyên gia tâm lý đều coi là “thuốc” không thể thay thế trong chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ. Nó cũng giảm kỳ thị, bởi trẻ không bị gắn với hình ảnh “nằm viện tâm thần” trong mắt bạn bè và cộng đồng.
Áp lực nhu cầu tăng vọt và tham vọng xây dựng mạng lưới chăm sóc
Chỉ hai ngày sau khi mở tại địa điểm mới, cơ sở 3 đã tiếp nhận 442 bệnh nhi, thực hiện 15 điện não đồ, 9 điện tim và 82 đánh giá, khám tâm lý. Những con số này là phát biểu mạnh mẽ nhất về khoảng trống dịch vụ đã tồn tại lâu nay: nhu cầu có sẵn, chỉ thiếu không gian và hệ thống phù hợp. Từ nền tảng khoa Tâm lý – Tâm thần trẻ em, cơ sở mới được định hướng trở thành trung tâm chuyên sâu hơn, kết nối khám chữa bệnh với tư vấn tâm lý, phục hồi, hỗ trợ gia đình và mạng lưới chăm sóc dựa vào cộng đồng. Đồng thời, bệnh viện đặt mục tiêu tăng cường sàng lọc sớm, chẩn đoán sớm, phát triển can thiệp cá nhân, nhóm, can thiệp hành vi và hỗ trợ trẻ rối loạn phát triển. Về dài hạn, thành phố dự kiến đầu tư bệnh viện tâm thần 1.000 giường và trung tâm dưỡng tâm thần 1.000 giường, cùng với kế hoạch một bệnh viện tâm thần diện tích khoảng 3,6ha và trung tâm phục hồi tâm thần khoảng 3ha. Nếu những dự án này đi đến cùng, bản đồ chăm sóc tâm lý trẻ em TP.HCM sẽ thay đổi rất rõ rệt.
Từ khánh thành đến thay đổi hệ thống: điều gì cần làm tiếp?
Việc có thêm không gian chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ là bước khởi đầu, nhưng chưa phải điểm đến. Cơ sở mới chỉ thực sự tạo khác biệt khi trở thành nơi kết nối gia đình – nhà trường – y tế, giúp phát hiện sớm những bất thường trong cảm xúc, hành vi, giao tiếp, học tập, phát triển của trẻ, thay vì chờ đến khi rối loạn đã nặng mới tìm đến chuyên khoa. Một mô hình day hospital hiệu quả đòi hỏi giáo viên, bác sĩ nhi, chuyên viên phục hồi, giáo dục đặc biệt phải cùng nói chung một “ngôn ngữ” và chia sẻ dữ liệu, kế hoạch can thiệp. Quan trọng hơn, thành phố cần biến việc đến khám tâm lý trở thành chuyện bình thường, không phải “bí mật gia đình”. Cơ sở 3 với không gian thân thiện và định hướng chuyên sâu là tín hiệu tích cực cho bệnh viện tâm thần mở rộng, nhưng nó sẽ chỉ là một tòa nhà mới nếu xã hội vẫn coi sức khỏe tâm thần là thứ có thể chờ đợi. Trong bối cảnh 442 trẻ đến khám chỉ sau hai ngày hoạt động, chờ đợi thêm nữa là điều không nên.
