Sức khỏe tâm thần: từ khái niệm bị né tránh đến ưu tiên cộng đồng
Chăm sóc sức khỏe tâm thần là quá trình nhận diện, phòng ngừa, điều trị và phục hồi các rối loạn tâm lý, cảm xúc và hành vi, hướng tới giúp mỗi cá nhân duy trì khả năng học tập, lao động, gắn kết xã hội và đối phó với áp lực cuộc sống một cách lành mạnh, chứ không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát vài triệu chứng nhất thời. Điều đáng mừng là Ngày Sức khỏe tâm thần Thế giới không còn là sự kiện mang tính hình thức, mà đang dần trở thành điểm nhấn để các bệnh viện tâm thần chủ động bước ra khỏi khuôn viên cơ sở điều trị, đối thoại với cộng đồng và đặt sức khỏe tinh thần ngang hàng với sức khỏe thể chất. Ngày 7/10, Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Quảng Ninh đã tổ chức gặp mặt cán bộ, viên chức, người lao động nhân Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới 10/10, coi đây là dịp nhìn lại trách nhiệm và lắng nghe tiếng nói người bệnh.
Tuyên truyền lưu động: khi bệnh viện chủ động tìm đến người dân
Điểm nổi bật trong Ngày Sức khỏe tâm thần Thế giới là việc Bệnh viện Tâm thần Vĩnh Phúc chọn cách mang thông điệp ra đường phố thay vì trông chờ người bệnh tự tìm đến cổng viện. Từ ngày 6 đến 10/10, bệnh viện bố trí 1–2 xe ô tô gắn loa phát thanh, băng rôn, di chuyển trên các tuyến đường chính khu vực Vĩnh Phúc trong hai khung giờ 7h30–10h30 và 14h–17h. Nội dung tuyên truyền không chỉ giải thích ý nghĩa ngày sức khỏe tâm thần thế giới mà còn cung cấp kiến thức về các rối loạn như trầm cảm, lo âu, mất ngủ, rối loạn cảm xúc, đặc biệt nhắm vào học sinh, người cao tuổi, công nhân và người lao động – những nhóm thường âm thầm chịu áp lực. Cách làm này thể hiện một quan điểm rõ ràng: muốn nâng cao nhận thức cộng đồng tâm thần thì bệnh viện phải chủ động tiếp cận đời sống hàng ngày, nói bằng ngôn ngữ dễ hiểu, và đứng hẳn về phía người dân.
Từ điều trị triệu chứng đến liệu pháp tâm thần toàn diện
Nếu trước đây chăm sóc sức khỏe tâm thần thường bị thu hẹp vào kê đơn thuốc và kiểm soát hành vi, thì thông điệp năm nay đã khác: chăm sóc cần chuyển từ điều trị triệu chứng sang chăm sóc toàn diện. Theo Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Quảng Ninh, quá trình điều trị của nhiều người bệnh không kết thúc khi triệu chứng được kiểm soát mà là hành trình phục hồi khả năng sinh hoạt, lao động và từng bước trở lại cuộc sống bình thường. Đó chính là tinh thần của liệu pháp tâm thần toàn diện: kết hợp chuyên môn y khoa với tâm lý lâm sàng, phục hồi chức năng, mạng lưới chăm sóc tại cộng đồng và dự phòng tái phát. Hiện Bệnh viện Tâm thần Vĩnh Phúc đang quản lý, điều trị tại cộng đồng cho 2.573 bệnh nhân tâm thần, động kinh; đồng thời phối hợp với y tế cơ sở để theo dõi, cấp phát thuốc, tư vấn và hỗ trợ người bệnh thường xuyên. Đây không phải là sự mở rộng mang tính hình thức, mà là thay đổi mô hình từ chữa một đợt bệnh sang đồng hành lâu dài với cả cuộc đời người bệnh.
Lắng nghe trải nghiệm: người bệnh không chỉ là "ca lâm sàng"
Chủ đề WHO lựa chọn cho Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10/2026 là “Lived experiences: read voices, real change” – Lắng nghe trải nghiệm: tiếng nói chân thực, thay đổi thực chất. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng người mắc rối loạn tâm thần không chỉ là đối tượng điều trị mà là những con người với trải nghiệm, mong muốn và quyền được lắng nghe. Hoạt động tuyên truyền lưu động của Bệnh viện Tâm thần Vĩnh Phúc đã bám sát tinh thần này khi nhấn mạnh thông điệp giảm kỳ thị, tăng thấu hiểu và đồng hành với người gặp vấn đề sức khỏe tâm thần; cán bộ y tế đi cùng xe không chỉ phát tờ rơi mà còn tư vấn trực tiếp, cung cấp thông tin về địa chỉ và đường dây tư vấn của bệnh viện. Sự thay đổi ở đây mang tính hai chiều: cộng đồng được khuyến khích nhận diện sớm những thay đổi bất thường về tâm lý, hành vi và tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn, trong khi người bệnh được nhìn nhận như chủ thể của quá trình điều trị, có quyền kể lại câu chuyện của chính mình.
Áp lực phía sau áo blouse và nhu cầu nhìn nhận sức khỏe tâm thần như một hệ sinh thái
Một điểm thường bị bỏ quên trong các cuộc thảo luận về chăm sóc sức khỏe tâm thần là chính sức khỏe tâm thần của đội ngũ làm chuyên ngành này. Những bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên y tế tâm thần phải tiếp xúc hằng ngày với người bệnh trong trạng thái đau khổ, tuyệt vọng, kích động, cùng những hoàn cảnh gia đình phức tạp, thêm vào đó là áp lực chuyên môn, trực đêm, hồ sơ, thủ tục và trách nhiệm nghề nghiệp. Nếu xem bệnh viện tâm thần chỉ như nơi kiểm soát triệu chứng, chúng ta bỏ qua hệ sinh thái con người phía sau: nhân viên y tế cần môi trường làm việc được tôn trọng, chia sẻ, lắng nghe; người bệnh cần mạng lưới cộng đồng không kỳ thị; gia đình cần kiến thức để đồng hành. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Bệnh viện Tâm thần Vĩnh Phúc đã khám cho hơn 8.300 lượt người, tăng 27% so với cùng kỳ, với công suất sử dụng giường bệnh duy trì khoảng 90%. Con số này cho thấy nhu cầu đang tăng nhanh hơn khả năng đáp ứng, càng đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện thay vì xử lý từng trường hợp một cách đơn lẻ.
