Đào tạo AI phải gắn với việc làm cụ thể
Kỹ năng AI an toàn, có trách nhiệm là năng lực giúp người sử dụng hiểu cách vận hành công cụ trí tuệ nhân tạo, đánh giá kết quả và bảo vệ dữ liệu khi đưa công nghệ vào công việc. Đây là nền tảng, không phải đích đến: nếu chỉ mở lớp hướng dẫn mà không thay đổi quy trình, hiệu quả có thể rất hạn chế. Tây Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030 phổ cập kiến thức và kỹ năng này cho 100% cán bộ, công chức, viên chức trong kế hoạch triển khai Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Hướng đi đáng chú ý là gắn AI cho cán bộ với các nhiệm vụ thật trong cơ quan nhà nước, thay vì xem đào tạo AI như một chỉ tiêu độc lập. Khi nhân viên biết kiểm tra đầu ra, nhận diện rủi ro và dùng công cụ đúng chỗ, công nghệ mới có cơ hội cải thiện chất lượng phục vụ.
Bối cảnh doanh nghiệp cho thấy vì sao đào tạo không thể dừng ở mức làm quen. Nghiên cứu năm 2026 do Amazon Web Services ủy quyền ghi nhận 26% doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng AI, tăng từ 18% năm trước, nhưng 61% trong số doanh nghiệp ứng dụng vẫn ở giai đoạn thử nghiệm. Tỷ lệ này nhắc rằng có công cụ chưa đồng nghĩa với năng suất cao hơn. Năng lực cần phổ cập vì thế phải bao gồm cả phán đoán: khi nào nên dùng AI, cách kiểm tra thông tin và lúc nào cần chuyển việc cho người có thẩm quyền.
Dịch vụ công là phép thử của kế hoạch
Tây Ninh muốn ứng dụng AI trong toàn bộ dịch vụ công trực tuyến ở ít nhất một khâu phù hợp. Cách tiếp cận này thực tế hơn việc đặt mục tiêu triển khai công nghệ tràn lan: mỗi sở, ngành và chính quyền cấp xã, phường được định hướng xác định bài toán thuộc phạm vi quản lý, rồi chọn lộ trình dựa trên nhu cầu, dữ liệu sẵn có và khả năng đo hiệu quả. Với người dân, AI trong dịch vụ công có thể hỗ trợ hướng dẫn thủ tục, tra cứu thông tin, phân loại hồ sơ, phát hiện giấy tờ còn thiếu và tổng hợp phản ánh, kiến nghị. Giá trị nằm ở việc giảm thao tác lặp lại và giúp hồ sơ được xử lý rõ ràng hơn, chứ không phải thay con người bằng một hệ thống khó hiểu.
Kế hoạch còn đặt mục tiêu nâng cấp, tích hợp AI cho 100% trung tâm điều hành thông minh cấp tỉnh và phấn đấu để 60% quyết định chỉ đạo, điều hành được hỗ trợ bởi dữ liệu và AI. Đây là những chỉ tiêu lớn, nên phải đi kèm trách nhiệm kiểm tra. Tỉnh xác định kết quả AI hỗ trợ cần được đối chiếu trước khi sử dụng; công nghệ không thay thế trách nhiệm của cơ quan hoặc người có thẩm quyền khi ban hành quyết định hành chính. Đào tạo hiệu quả vì vậy phải dạy cả cách sử dụng lẫn giới hạn của công cụ, nhất là khi dữ liệu cá nhân và bí mật nhà nước có thể bị ảnh hưởng.
Mở rộng kỹ năng ra ngoài khu vực công
Kế hoạch không chỉ dành cho bộ máy hành chính. Đến năm 2030, Tây Ninh phấn đấu hỗ trợ ít nhất 1.000 lượt doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh tiếp cận kiến thức, tư vấn hoặc thử nghiệm giải pháp AI phù hợp với hoạt động của họ. Nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp, logistics, chuỗi cung ứng, thương mại điện tử và du lịch là những lĩnh vực được ưu tiên. Đây là lựa chọn hợp lý nếu hỗ trợ bắt đầu từ vấn đề cụ thể của từng đơn vị, như tối ưu vận hành hay phân tích thị trường, thay vì khuyến khích mua công nghệ theo phong trào. Năng lực AI có thể góp phần nâng năng suất lao động, nhưng kết quả phụ thuộc vào việc tổ chức lại công việc và lựa chọn đúng khâu để tự động hóa.
Đào tạo AI cũng nằm trong xu hướng rộng hơn của chiến lược lao động. Khảo sát được nêu trong nghiên cứu năm 2026 cho thấy 87% nhà tuyển dụng tham gia cho rằng đào tạo lại kỹ năng cho nhân viên hiện tại là yếu tố quan trọng trong chiến lược AI của doanh nghiệp. Chương trình quốc gia về phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo được phê duyệt vào tháng 8.2026 đặt mục tiêu trang bị kỹ năng AI cơ bản cho khoảng 10 triệu người lao động vào năm 2030. Điều đó củng cố lý do Tây Ninh cần phối hợp đào tạo với ứng dụng, thay vì xem đây là nhiệm vụ riêng của từng cơ quan.
Thước đo là chất lượng phục vụ, không phải số lớp học
Để mục tiêu năm 2030 thành năng lực thực chất, tỉnh xác định phát triển nhân lực, chuẩn hóa dữ liệu, khai thác hạ tầng số và kết nối các nền tảng AI dùng chung là những nhiệm vụ trọng tâm. Những yếu tố này cần được triển khai đồng thời: cán bộ không thể dùng AI đáng tin cậy nếu dữ liệu thiếu chuẩn, hệ thống không tương thích hoặc quy trình không rõ ai chịu trách nhiệm. Vì thế, số người được đào tạo chỉ là một chỉ báo đầu vào. Các thước đo quan trọng hơn là thời gian xử lý hồ sơ, độ chính xác của thông tin hỗ trợ, mức độ hài lòng của người dân và khả năng phát hiện sai sót trước khi quyết định được ban hành.
Tầm nhìn đến năm 2045 là tích hợp AI sâu rộng, an toàn và có trách nhiệm vào quản trị, dịch vụ công và các lĩnh vực kinh tế - xã hội chủ yếu. Muốn tiến tới đó, Tây Ninh cần giữ nguyên tắc con người chịu trách nhiệm, đồng thời đánh giá rủi ro và giám sát hệ thống trong vận hành. Phổ cập kỹ năng AI là bước cần thiết, nhưng chỉ tạo ra giá trị khi cán bộ áp dụng được vào công việc, người dân nhận được dịch vụ thuận tiện hơn và doanh nghiệp tìm được giải pháp phù hợp. Thành công nên được nhìn qua những cải thiện đo được ấy, không phải chỉ qua số công cụ hay số khóa học được triển khai.
