Trợ lý AI hành chính là gì và vì sao Tây Ninh, Bắc Ninh đi trước?
Trợ lý AI hành chính là hệ thống trí tuệ nhân tạo được tích hợp vào quy trình quản lý, điều hành của cơ quan nhà nước để tự động hỗ trợ công chức trong các tác vụ thường xuyên như soạn thảo, tra cứu, tổng hợp, nhắc việc và báo cáo, qua đó giảm thao tác thủ công, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tăng tính minh bạch và hiệu quả của chính quyền số. Trong bức tranh chính quyền số Việt Nam, Tây Ninh và Bắc Ninh đang nổi lên như hai địa phương dám thử nghiệm mô hình “AI công chức” thay đổi tận gốc cách bộ máy hành chính vận hành. Họ không chỉ đưa AI vào cho “có phong trào”, mà đang xây cả hệ sinh thái trợ lý AI tự chủ gắn với mục tiêu hiện đại hóa hành chính, cắt điểm nghẽn thủ tục và tạo nền tảng dữ liệu do chính cơ quan nhà nước làm chủ.
Bắc Ninh: Khi 30.000 công chức có trợ lý ảo trong tay
Điểm đáng chú ý nhất ở Bắc Ninh là cách tỉnh xem AI như một phần trong chiến lược thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về chuyển đổi số, chứ không phải một dự án rời rạc. Việc đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo được xác định là cơ hội để tỉnh tạo đột phá mới trong quản trị và phục vụ người dân. Song song vận hành chính quyền địa phương hai cấp, Bắc Ninh đã triển khai Trợ lý ảo dành cho cán bộ, công chức, viên chức tại địa chỉ trolyao.bacninh.gov.vn. Đây là hình mẫu rõ ràng cho khái niệm “AI công chức”: trí tuệ nhân tạo không đứng ngoài, mà trực tiếp tham gia vào dây chuyền xử lý công vụ hằng ngày.
Hệ thống trợ lý AI hành chính của Bắc Ninh tích hợp kho tri thức số chứa toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương và của tỉnh, hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, soạn thảo văn bản, tóm tắt cuộc họp và xây dựng “sổ tay AI” cho từng cá nhân. Khoảng 30.000 tài khoản đã được cấp và đưa vào vận hành trên nền tảng này, cho thấy tỉnh không dừng ở giai đoạn thử nghiệm mà đã triển khai ở quy mô hệ thống. Đây là câu nói có thể trích dẫn nguyên văn: "Đến nay, khoảng 30.000 tài khoản đã được cấp và đi vào vận hành". Ở cấp cơ sở, xã Tiên Du tổ chức tập huấn phần mềm MISA One AI cho đội ngũ cán bộ, công chức theo kiểu “cầm tay chỉ việc”, giúp lực lượng thực thi công vụ nhanh chóng làm chủ công nghệ mới.
Tây Ninh: Xây hệ sinh thái AI tự chủ để bảo vệ dữ liệu công
Nếu Bắc Ninh nhấn mạnh phổ cập trợ lý ảo đến từng tài khoản công chức, thì Tây Ninh lại chọn hướng xây dựng nền tảng AI tự chủ làm “hạ tầng trí tuệ” của chính quyền số. UBND tỉnh đã đồng ý chủ trương Dự án “Triển khai xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ phục vụ các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh (giai đoạn 1)” và giao Sở Khoa học và Công nghệ làm chủ đầu tư. Dự án được xác định thực hiện trong năm 2026 với tổng mức đầu tư 40 tỷ đồng từ nguồn vốn sự nghiệp khoa học và công nghệ. Quan điểm của tỉnh thể hiện rõ: không muốn lệ thuộc vào các nền tảng AI công cộng, vốn tiềm ẩn rủi ro về bảo mật thông tin, dữ liệu và việc kiểm soát nội dung.
Trong giai đoạn 1, hệ sinh thái AI tự chủ của Tây Ninh sẽ bao gồm phần mềm quản trị nền tảng tri thức tỉnh tích hợp MCP Server, mô hình AI tạo sinh nền siêu lớn và phần mềm quản trị tác nhân AI, cùng một máy chủ chuyên dụng để vận hành toàn bộ hệ thống. Trái với hình dung AI chỉ là “chatbot trả lời văn bản”, hệ thống này được thiết kế như một trợ lý AI hành chính gắn chặt với hệ thống quản lý văn bản, điều hành. Mục tiêu là dùng trí tuệ nhân tạo và trợ lý ảo để nâng cao hiệu quả theo dõi, đôn đốc, đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ do UBND tỉnh giao, đồng thời tích hợp các tính năng tiện ích, tự động hóa và hỗ trợ tác nghiệp cho cán bộ.
AI công chức làm gì trong một ngày làm việc số?
Điều quan trọng không phải là “có AI hay chưa”, mà là AI công chức thực sự làm được gì trong chuỗi quy trình hành chính. Ở Bắc Ninh, trợ lý ảo giúp soạn thảo văn bản, tổng hợp báo cáo, tra cứu thông tin và quản lý dữ liệu, qua đó rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và cải thiện chất lượng tham mưu cho lãnh đạo. Trí tuệ nhân tạo được nhấn mạnh là công cụ hỗ trợ đổi mới phương thức làm việc, chứ không phải để thay thế con người. Đó là bước chuyển quan trọng: cán bộ không mất hàng giờ lọ mọ với văn bản, mà chuyển sang vai trò kiểm soát chất lượng và ra quyết định. Trên nền tảng chính quyền số Việt Nam, đây là thay đổi mang tính cấu trúc, không chỉ là nâng cấp phần mềm.
Ở Tây Ninh, hệ thống AI tự chủ được thiết kế để hỗ trợ công chức trong tra cứu, nhắc việc, tổng hợp, theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. Công tác theo dõi, đôn đốc nhiệm vụ trên hệ thống quản lý văn bản, điều hành được tự động hóa với khả năng cập nhật tiến độ, cảnh báo nhiệm vụ sắp đến hạn, quá hạn và chậm tiến độ. Qua đó, tỉnh hướng đến tăng tính kịp thời, chính xác, minh bạch, giảm thời gian xử lý công việc, hỗ trợ lãnh đạo, cán bộ, công chức trong quản lý, điều hành và thực hiện nhiệm vụ trên môi trường số. Về phía người dân và doanh nghiệp, kế hoạch cho phép tương tác 24/7 với chính quyền thông qua tác nhân AI để được giải đáp thắc mắc, giảm thời gian đi lại và chờ đợi tại các bộ phận một cửa.
Từ thí điểm địa phương đến chiến lược chính quyền số toàn quốc
Hai câu chuyện Tây Ninh và Bắc Ninh không nên nhìn như các sáng kiến lẻ tẻ, mà là những mảnh ghép của chiến lược chính quyền số Việt Nam. Bắc Ninh gắn trực tiếp việc triển khai AI với mục tiêu xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, thực hiện thắng lợi các mục tiêu Nghị quyết số 57-NQ/TW. Tây Ninh thì coi việc xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ vận hành trên hạ tầng công nghệ thông tin của tỉnh, sử dụng nguồn dữ liệu của tỉnh và được quản lý thống nhất bởi cơ quan nhà nước là yêu cầu khách quan, phù hợp với định hướng phát triển chính quyền số và bảo đảm an toàn, an ninh thông tin. Cả hai cùng hướng tới một nền hành chính hiện đại, hiệu quả, minh bạch và có khả năng tự chủ về dữ liệu lẫn công nghệ.
Từ góc nhìn người viết, vấn đề không còn là “có nên dùng AI trong hành chính hay không”, mà là “triển khai thế nào để AI phục vụ dân trước, phục vụ công chức sau”. Trợ lý AI hành chính phải giúp người dân và doanh nghiệp bớt phụ thuộc vào “giờ hành chính”, giảm quãng đường đến cơ quan công quyền, đồng thời buộc bộ máy chịu trách nhiệm hơn nhờ dữ liệu và quy trình được số hóa. Với sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền và sự đồng thuận của đội ngũ cán bộ, trí tuệ nhân tạo nếu được triển khai sâu rộng, có kỷ luật dữ liệu rõ ràng, hoàn toàn có thể trở thành chất xúc tác cho hiện đại hóa hành chính, thay vì một phong trào công nghệ ngắn hạn.
