Thấu cảm là nền móng của trường học hạnh phúc
Thấu cảm học đường là khả năng lắng nghe, nhận biết cảm xúc và góc nhìn của người khác, rồi ứng xử sao cho không làm tổn thương họ. Đây không phải phẩm chất phụ trợ, mà là nền móng để học sinh được tôn trọng, thầy cô được tin cậy và trường học trở thành nơi an toàn về tinh thần. Một vụ nam sinh lớp 12 tại trường THPT ở xã Nội Bài, Hà Nội, lao lên bục giảng đánh vào đầu và mặt cô giáo chủ nhiệm mới đây khiến dư luận bàng hoàng; nguyên nhân vẫn đang được cơ quan chức năng làm rõ. Không thể dùng sự bốc đồng ở tuổi vị thành niên để biện minh cho bạo lực, nhưng chỉ kỷ luật sau sự việc cũng chưa đủ. Trường học cần dạy học sinh nhận diện cảm xúc, kiểm soát phản ứng và giải quyết bất đồng trước khi mâu thuẫn leo thang. Thấu cảm biến những nguyên tắc ấy thành thực hành mỗi ngày, thay vì khẩu hiệu.
Một trường học hạnh phúc không chỉ đo bằng cơ sở vật chất hay thành tích thi đua. Điều quyết định là học sinh có thể tìm đến người lớn khi gặp khó khăn, được lắng nghe thay vì bị gạt đi, còn giáo viên được hỗ trợ để duy trì sự gắn bó với nghề. Quy tắc ứng xử rõ ràng, áp dụng nhất quán, cần song hành với quan hệ dựa trên yêu thương và tin cậy: giới hạn hành vi phải được giữ vững, nhưng học sinh cũng cần hiểu vì sao hành vi ấy gây hại. Đó là cách xây dựng môi trường giáo dục nhân văn mà không đánh đổi sự tôn nghiêm của người thầy.
Lời nói thiếu văn hóa không vô hại
Thói quen nói tục, chửi thề của một bộ phận giới trẻ đang xuất hiện trong trường học lẫn đời sống thường ngày. Một buổi chiều tại sân bóng ở khu dân cư Hà Nội, phóng viên chứng kiến nhóm học sinh cấp 2 trò chuyện sau trận đấu, liên tục dùng lời thô tục cả khi khen, đùa hay bực tức. Điều đáng lo không chỉ là vài câu bột phát, mà là việc những từ ngữ xúc phạm dần được xem như từ đệm bình thường. Khi lời nói làm người nghe khó chịu, cảm thấy bị hạ thấp, một cuộc trò chuyện thân tình cũng có thể biến thành tranh cãi, thậm chí dẫn đến ẩu đả. Bởi vậy, giao tiếp tôn trọng không phải yêu cầu hình thức hay chuyện “nói cho đẹp”; đó là kỹ năng bảo vệ người khác và chính người nói khỏi những xung đột có thể tránh được.
Thấu cảm giúp học sinh phân biệt hài hước với xúc phạm, biểu đạt cảm xúc với trút giận lên người khác. Cấm đoán đơn thuần có thể khiến các em im lặng trước người lớn nhưng vẫn giữ nguyên thói quen trong nhóm bạn. Thay vào đó, cần giải thích tác động của lời nói, hướng dẫn cách bất đồng mà không hạ nhục nhau, và làm gương trong giao tiếp. Mạng xã hội cùng các nội dung phản cảm có thể góp phần tạo thói quen bắt chước, nhưng gia đình và môi trường xung quanh cũng ảnh hưởng đến điều trẻ xem là bình thường. Muốn thay đổi, người lớn không thể đòi hỏi học sinh nói năng chuẩn mực trong khi chính mình tùy tiện dùng lời lẽ gây tổn thương.

Trách nhiệm phải được chia sẻ
Ứng xử học đường không thể chỉ giao cho giáo viên chủ nhiệm, cũng không thể phó mặc cho gia đình sau giờ tan học. Nhà trường cần dạy kỹ năng sống, tổ chức hoạt động về văn hóa giao tiếp, giảm áp lực không cần thiết và có cách hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Gia đình cần lắng nghe, nhắc nhở nhất quán và làm gương trong lời ăn tiếng nói. Xã hội, trong đó có môi trường mạng, cần hạn chế việc bình thường hóa ngôn ngữ miệt thị. Sự phối hợp giúp người trẻ nhận cùng một thông điệp ở lớp, ở nhà và trong cộng đồng: cảm xúc nào cũng có thể được gọi tên, nhưng không phải lời nói hay hành động nào cũng được chấp nhận. Khi trẻ gặp khủng hoảng hoặc mâu thuẫn, sự đồng hành kịp thời còn giúp các em bớt cảm giác đơn độc và hạn chế xung đột phát sinh.
Ngành giáo dục Quảng Ngãi nêu năm nhóm giải pháp, gồm xây dựng môi trường an toàn, chăm lo sức khỏe tinh thần và giáo dục văn hóa ứng xử, đổi mới dạy học để giảm áp lực, hỗ trợ đội ngũ nhà giáo và tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình, xã hội. Đây là hướng đi đáng chú ý vì đặt sự an toàn và quan hệ con người bên cạnh chất lượng học tập. Một số trường tại phường Cẩm Thành cũng được ghi nhận trong cuộc bình chọn “Trường học Hạnh phúc 2026”: hai trường tiểu học vào Top 50 và một trường vào Top 100. Những kết quả ấy có ý nghĩa khi đi cùng thay đổi thật trong cách người lớn lắng nghe và học sinh đối xử với nhau; danh hiệu tự nó không thể thay thế trải nghiệm an toàn mỗi ngày.
An toàn bắt đầu từ cách chúng ta đối xử
Xây dựng trường học hạnh phúc không thể dựa vào khẩu hiệu hay một đợt vận động ngắn hạn. Thước đo thiết thực hơn là học sinh có dám nói về khó khăn, biết tìm sự giúp đỡ, và có thể bất đồng mà không dùng lời lẽ làm nhục hay bạo lực hay không. Muốn đạt điều đó, nhà trường phải giữ kỷ cương nhưng không bỏ qua nhu cầu được lắng nghe; phụ huynh phải đặt giới hạn mà không biến mọi sai sót thành lý do để chỉ trích; xã hội phải thôi xem chửi thề là dấu hiệu của sự hài hước hoặc hòa đồng. Thấu cảm không xóa trách nhiệm đối với hành vi sai. Nó giúp việc giáo dục trách nhiệm có cơ hội chạm tới nhận thức, thay vì chỉ tạo ra sợ hãi.
Kết luận rất rõ: an toàn học đường là công việc chung, còn thấu cảm là điểm khởi đầu để sự phối hợp ấy có ý nghĩa. Khi người lớn làm gương, quy tắc được thực hiện nhất quán và học sinh được dạy cách nói chuyện tôn trọng, những va chạm nhỏ ít có cơ hội biến thành tổn thương lớn. Một môi trường nhân văn không hình thành chỉ sau một bài giảng về đạo đức; nó được tạo nên từ cách cha mẹ, thầy cô và bạn bè lắng nghe, nhắc nhở và đối xử với nhau mỗi ngày.






