Bạo lực học đường không thể được giải quyết bằng kỷ luật đơn lẻ
Bạo lực học đường là những hành vi gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần trong môi trường giáo dục, và ngăn chặn nó đòi hỏi trách nhiệm liên tục từ nhà trường, gia đình cùng cộng đồng. Những vụ việc gần đây cho thấy cảnh báo lâu năm vẫn chưa đủ sức làm giảm mức độ nghiêm trọng. Ngày 14/10, xô xát giữa hai nhóm học sinh ở Hải Phòng khiến một học sinh tử vong; ngày 19/10, một nam sinh ở Hà Nội hành hung giáo viên ngay trên bục giảng. Đây không chỉ là những sự cố riêng lẻ: khi học sinh không được bảo vệ trong lớp, niềm tin vào khả năng giữ gìn kỷ cương và an toàn của nhà trường cũng bị tổn hại. Kỷ luật và xử lý theo quy định là cần thiết, nhưng chỉ xuất hiện sau khi có người bị thương thì đã quá muộn. Phản ứng đúng phải bắt đầu từ phát hiện dấu hiệu bất ổn, can thiệp sớm và hỗ trợ người liên quan.
Giáo dục đạo đức cần có mặt cả trong và ngoài lớp học
Bạo lực không phải mối lo duy nhất. Tình trạng thanh thiếu niên, học sinh tụ tập đua xe và vi phạm giao thông liên tiếp xảy ra gần đây, làm gia tăng bất an trong xã hội. Những hành vi ấy có thể diễn ra ngoài giờ học, nhưng không tách rời việc hình thành trách nhiệm, khả năng tự kiểm soát và cách ứng xử với người khác. Vì vậy, giáo dục đạo đức không thể chỉ là một bài học trên lớp hay lời nhắc sau khi học sinh vi phạm. Gia đình cần duy trì đối thoại, biết con đi đâu, giao du với ai và phản ứng ra sao khi có xung đột; nhà trường cần dạy kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, tự bảo vệ và sử dụng mạng xã hội an toàn. Nếu hai phía chỉ trao đổi khi có sự cố, khoảng trống giữa nhà và trường sẽ để hành vi nguy hiểm phát triển mà không ai kịp nhận ra.
Nhà trường phải chủ động phát hiện và tạo nơi cầu cứu an toàn
Một môi trường an toàn trường học không hình thành chỉ bằng nội quy; học sinh phải tin rằng các em có thể báo nguy cơ mà không bị trả đũa và sẽ được lắng nghe. Giáo viên chủ nhiệm cùng bộ phận tư vấn tâm lý có thể nhận diện mâu thuẫn từ sớm, kể cả khi dấu hiệu xuất hiện trên mạng xã hội, rồi kết nối với gia đình để hỗ trợ kịp thời. Nhà trường nên công khai đầu mối liên hệ của ban giám hiệu, công an địa phương và tư vấn tâm lý; hộp thư góp ý điện tử hoặc kênh báo tin bảo mật cũng giúp học sinh lên tiếng. Đây không phải thủ tục hình thức: một lời kể được tiếp nhận đúng lúc có thể ngăn xung đột leo thang. Đồng thời, trường cần xử lý công bằng, phân biệt người gây hại, người bị hại và học sinh cần được hỗ trợ, thay vì quy mọi vấn đề về một hình thức kỷ luật.
Phối hợp thường xuyên mới tạo được an toàn bền vững
Trách nhiệm không thể dừng ở cổng trường. Chính quyền địa phương, nhà trường và gia đình cần duy trì kênh liên lạc đều đặn để nắm tình hình học sinh cả trong lẫn ngoài giờ học, thay vì chỉ gọi phụ huynh khi sự việc đã nghiêm trọng. Ngành giáo dục đang rà soát việc thực hiện các quy định và giải pháp xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện; các cơ sở giáo dục cũng được yêu cầu tăng trách nhiệm của người đứng đầu và chủ động phòng ngừa. Những bước rà soát chỉ có ý nghĩa nếu chuyển thành việc làm cụ thể: giáo viên được hỗ trợ phát hiện sớm, học sinh có nơi cầu cứu đáng tin cậy, phụ huynh được trao đổi thường xuyên và vi phạm nghiêm trọng được xử lý đúng quy định. Khi học sinh vi phạm, câu hỏi không chỉ là áp dụng hình phạt nào, mà còn là điều gì đã bị bỏ sót và ai sẽ đồng hành để ngăn tái diễn. An toàn học đường là công việc chung, phải bắt đầu trước khủng hoảng.
