AI nên mở rộng việc học, không làm hộ người học
AI trong trường học là việc đưa các công cụ trí tuệ nhân tạo vào hoạt động dạy và học để hỗ trợ tìm hiểu kiến thức, đồng thời giúp học sinh hiểu cách công nghệ hoạt động và sử dụng nó có trách nhiệm. Giá trị của AI không nằm ở việc tạo ra bài làm nhanh hơn, mà ở chỗ nó có thể giúp học sinh đặt câu hỏi, khám phá nhiều hướng giải quyết và kiểm tra hiểu biết của mình. Hiện nay, các em đã dùng AI để tìm thông tin, giải bài, chuẩn bị thuyết trình và nghiên cứu. Nhưng khi công cụ có thể dựng dàn ý hay đưa đáp án trong vài giây, sản phẩm hoàn chỉnh không còn là bằng chứng đủ sức thuyết phục rằng học sinh đã nắm bài. Giáo dục AI vì thế cần rời khỏi câu hỏi “cấm hay cho phép” và tập trung vào cách dùng công cụ mà vẫn giữ tư duy độc lập.
Đưa AI vào chương trình là bước cần thiết, nhưng chưa đủ
Sau giai đoạn tranh luận về việc cấm học sinh sử dụng AI khi ChatGPT phổ biến vào năm 2023, trọng tâm đang chuyển sang dạy các em hiểu công nghệ, nhận biết lợi ích và rủi ro, rồi sử dụng an toàn, có trách nhiệm. Từ năm học 2026–2027, tài liệu giáo dục AI dự kiến được triển khai trên toàn quốc, với 12 tiết mỗi khối lớp từ lớp 1 đến lớp 12. Đà Nẵng cũng xác định nội dung này gắn với năng lực số, tư duy sáng tạo, phản biện và giải quyết vấn đề. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, miễn là chương trình không biến thành buổi hướng dẫn thao tác trên vài ứng dụng phổ biến. Học sinh cần hiểu con người quyết định mục tiêu và chịu trách nhiệm khi dùng AI; biết đặt câu hỏi, nhận ra giới hạn của câu trả lời và kiểm chứng thông tin trước khi đưa vào bài.
Hạ tầng và năng lực giáo viên quyết định hiệu quả
Không thể kỳ vọng AI hỗ trợ học tập công bằng nếu một số em có thiết bị riêng còn số khác phải dùng chung hoặc chỉ được tiếp cận máy tính ở trường. Khảo sát năm 2024 với 11.279 học sinh trung học cho thấy 48% nói chưa được giáo viên hướng dẫn về AI, 47,19% thiếu kiến thức và kỹ năng sử dụng, còn hơn 42% gặp khó khăn với thiết bị và công nghệ. Những con số ấy cho thấy khoảng trống không chỉ nằm ở đường truyền hay máy móc: giáo viên cũng cần được bồi dưỡng để thiết kế bài học và đánh giá phù hợp. Tại trường vùng sâu, nhiệm vụ học tập còn phải cho phép học sinh thể hiện năng lực ngay cả khi không có thiết bị. Nếu bỏ qua những điều kiện này, AI có thể làm rộng thêm chênh lệch thay vì mở rộng cơ hội. Nhà trường cần bảo đảm hướng dẫn và phương án học tập không phụ thuộc hoàn toàn vào việc mỗi em sở hữu công cụ.
Đánh giá quá trình để giữ học thật giữa AI
Cách đánh giá dựa chủ yếu vào bài nộp cuối cùng ngày càng dễ bỏ sót điều quan trọng: học sinh có tự hiểu và làm chủ kiến thức hay không. Một bài viết trôi chảy, đủ ý và trình bày đẹp chưa chứng minh được điều đó khi AI có thể tham gia phần lớn quá trình. Vì vậy, giáo viên nên giao thêm nhiệm vụ yêu cầu giải thích, so sánh, thực hành và phản biện. Chẳng hạn, trong bài khoa học về tách muối khỏi cát, học sinh phải đề xuất cách làm, tiến hành thí nghiệm, ghi nhận kết quả rồi đối chiếu với dự đoán; câu trả lời do AI cung cấp không thể thay phần quan sát và giải thích ấy. Trường THCS Tam Kỳ dự kiến triển khai 12 tiết giáo dục AI từ tháng 11 cho học sinh lớp 6–9, đồng thời chú trọng cách con người điều khiển AI và kiểm chứng kết quả. Học thật giữa AI đòi hỏi học sinh dùng tư duy của mình để điều khiển công cụ, còn nhà trường phải đánh giá cả quá trình chứ không chỉ sản phẩm.
