Nâng hạng FTSE: Bước khởi đầu cho tham vọng MSCI
Lộ trình từ việc FTSE Russell nâng cấp thị trường chứng khoán Việt Nam lên Thị trường Mới nổi thứ cấp tới mục tiêu nâng hạng MSCI là quá trình cải cách sâu rộng, nhằm mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế, nâng chất lượng hạ tầng thị trường và tái cấu trúc nguồn hàng, qua đó biến thị trường chứng khoán Việt Nam thành điểm đến đáng tin cậy cho dòng vốn toàn cầu. Điểm mấu chốt là: nâng hạng không phải danh hiệu trang trí, mà là “bài kiểm tra áp lực cao” đối với cải cách tài chính. Việc FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên Thị trường Mới nổi thứ cấp từ ngày 21/09/2026 được đánh giá là bước tiến quan trọng, đồng thời mở ra mục tiêu lớn hơn là tiến gần tới việc được MSCI nâng hạng lên Thị trường Mới nổi. Được FTSE Russell nâng lên Thị trường Mới nổi thứ cấp từ tháng 9 cũng tạo thêm một nấc thang mới, nhưng chưa phải đích đến cuối cùng. Theo phân tích của một công ty chứng khoán, Việt Nam nhiều khả năng được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng lên Thị trường Mới nổi tại kỳ rà soát tháng 6/2027. Quan điểm của người viết là: nếu cơ quan quản lý coi mốc FTSE như đích đến, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội cải tổ sâu hệ thống. Ngược lại, nếu xem đây là “bài kiểm tra giữa kỳ”, lộ trình nâng hạng MSCI Việt Nam sẽ trở thành động lực để thay đổi cách chúng ta vận hành toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam.
Hai kịch bản MSCI và ý nghĩa với dòng vốn quốc tế
Điểm khiến cuộc chơi nâng hạng MSCI trở nên cấp bách là mốc thời gian đã tương đối rõ. Trong kịch bản tích cực, Việt Nam có thể được MSCI nâng hạng ngay tại kỳ đánh giá tháng 6/2028, trong khi kịch bản cơ sở là tháng 6/2029. Nói cách khác, chúng ta có khoảng hai đến ba năm để chứng minh với nhà đầu tư quốc tế rằng thị trường này đủ an toàn, minh bạch và thuận tiện cho dòng vốn tổ chức quy mô lớn. Theo một báo cáo nghiên cứu, mục tiêu dài hạn là Việt Nam có thể được MSCI nâng hạng lên Thị trường Mới nổi và nhiều khả năng được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng vào tháng 6/2027. Đây là cột mốc quan trọng: từ thời điểm đó, mọi trục trặc về thủ tục, ngoại hối hay hạ tầng đều không chỉ là vấn đề nội bộ, mà ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá của bộ chỉ số toàn cầu. Việc nâng hạng FTSE đã cho thấy tác động thực tế: khi việc nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp chính thức có hiệu lực, thị trường chứng khoán Việt Nam về nguyên tắc có cơ hội được đưa vào danh mục theo dõi của một số quỹ ETF và quỹ đầu tư chủ động toàn cầu bám sát bộ chỉ số FTSE Emerging Markets. Nếu MSCI làm điều tương tự, mặt bằng thanh khoản và định giá có thể thay đổi đáng kể – theo hướng thuận lợi cho doanh nghiệp tốt và nhà đầu tư dài hạn.
Cải cách tài chính toàn diện: từ nguồn hàng đến pháp lý và hạ tầng
Muốn nâng hạng MSCI Việt Nam, không thể chỉ chỉnh vài quy trình kỹ thuật; cần một chương trình cải cách tài chính toàn diện. Ngày 27/7/2026, Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định 1413/QĐ-TTg phê duyệt đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với mục tiêu tăng trưởng cao, liên tục đến năm 2045. Đề án này đặt thị trường chứng khoán trước một chương trình thay đổi rộng hơn, từ nguồn hàng, cơ cấu nhà đầu tư, hạ tầng giao dịch đến tài sản số và công nghệ giám sát. Về hạ tầng, đề án yêu cầu chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đối với thị trường chứng khoán cơ sở vào năm 2027, đồng thời hiện đại hóa hệ thống thanh toán, kết nối với các hệ thống song phương, đa phương trong khu vực và thế giới chậm nhất vào năm 2028. Đây không phải chi tiết kỹ thuật khô khan mà là nền tảng để hạn chế rủi ro đối tác, giảm nghẽn lệnh và tăng độ tin cậy đối với nhà đầu tư quốc tế. Ở phía cung (nguồn hàng), đề án định hướng thu hút các doanh nghiệp quy mô lớn, tài chính và quản trị tốt niêm yết; từng bước triển khai đưa cổ phiếu của công ty đại chúng là doanh nghiệp FDI lên niêm yết, giao dịch tại các sở giao dịch chứng khoán. Đây là quyết định mang tính chiến lược: nếu thực hiện được, thị trường sẽ có nguồn hàng đa dạng hơn, phản ánh đúng vai trò ngày càng lớn của khu vực FDI trong nền kinh tế. Tuy nhiên, để những định hướng này không nằm trên giấy, trước hết cần giải quyết bài toán về khung pháp lý và năng lực thực thi.
Những nút thắt phải gỡ: room ngoại, ngoại hối và quyền tiếp cận
Nhìn thẳng vào thực tế, hành trình hướng tới chuẩn MSCI đang bị níu lại bởi một số nút thắt cố hữu. Một trong những vấn đề lớn nhất là giới hạn sở hữu nước ngoài (foreign ownership limit – FOL). Nhiều ngành nghề vẫn áp dụng giới hạn sở hữu đối với nhà đầu tư nước ngoài, trong khi room cho nhà đầu tư quốc tế tại nhiều cổ phiếu chất lượng thường xuyên kín, hạn chế khả năng tiếp cận doanh nghiệp lớn của dòng vốn toàn cầu. Không kém quan trọng là thị trường ngoại hối. Việt Nam chưa có thị trường giao dịch đồng Việt Nam ngoài lãnh thổ, khả năng phòng hộ tỷ giá còn hạn chế, khiến nhà đầu tư quốc tế khó quản trị rủi ro khi phân bổ vốn. Những hạn chế này cho thấy nâng hạng không đơn thuần là câu chuyện của riêng ngành chứng khoán, mà là quá trình cải thiện môi trường đầu tư, cơ chế luân chuyển vốn và mức độ hội nhập của cả thị trường tài chính Việt Nam. Ở góc độ nhà đầu tư, đề án cải cách tài chính định hướng với nhà đầu tư nước ngoài, thủ tục mở tài khoản, chuyển đổi ngoại tệ và chuyển lợi nhuận về nước sẽ từng bước được đơn giản hóa, tạo thuận lợi hơn cho dòng vốn quốc tế. Quan điểm của người viết là: nếu không xử lý đồng bộ các khâu này, mọi nỗ lực nâng hạng sẽ chỉ tạo thêm kỳ vọng, chứ chưa đủ để biến Việt Nam thành thị trường mà các quỹ lớn coi là “must have” trong danh mục.
Kết nối Nasdaq, tái cấu trúc nhà đầu tư và triển vọng thu hút vốn
Một điểm sáng trong lộ trình nâng hạng là các nỗ lực chủ động kết nối với hệ sinh thái vốn toàn cầu. Trong khuôn khổ chuyến công tác tại Hoa Kỳ, ngày 26-8 (giờ địa phương), Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương đã làm việc với Phó Chủ tịch Nasdaq Robert H. McCooey Jr. tại New York, chia sẻ về các cải cách pháp lý, cơ chế vận hành và hạ tầng nhằm nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế. Trước đó, tháng 9-2023, hai bên đã ký Ý định thư hợp tác, tập trung thúc đẩy đầu tư và phát triển thị trường vốn, tăng cường kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường vốn quốc tế. Nasdaq đánh giá Việt Nam là thị trường năng động, có nhiều tiềm năng thu hút nhà đầu tư Hoa Kỳ và quốc tế, và khẳng định sẵn sàng phát huy mạng lưới, kinh nghiệm để kết nối doanh nghiệp, giới thiệu cơ hội đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tìm hiểu phương thức huy động vốn phù hợp trên thị trường quốc tế. Về phía cầu vốn trong nước, đề án cải cách nhấn mạnh việc tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư theo hướng tăng vai trò nhà đầu tư tổ chức; quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và các định chế tài chính chuyên nghiệp thường có tầm nhìn dài hơn nhà đầu tư cá nhân, góp phần giảm biến động ngắn hạn và tăng tỷ trọng dòng vốn dài hạn trên thị trường. Theo người viết, nếu Nhà nước nhất quán với lộ trình cải cách tài chính, nâng hạng FTSE Russell nâng cấp sẽ chỉ là bước đầu, còn kết quả cuối cùng là một thị trường chứng khoán Việt Nam trưởng thành, nơi nhà đầu tư quốc tế nhìn thấy cả tiềm năng tăng trưởng lẫn độ an toàn thể chế. Khi đó, câu chuyện nâng hạng MSCI Việt Nam sẽ không chỉ là kỳ vọng trong báo cáo phân tích, mà là thực tế phản ánh bằng dòng tiền.
