Cuộc bỏ phiếu là phép thử quyền lực
Bầu cử giữa nhiệm kỳ là cuộc bỏ phiếu diễn ra giữa nhiệm kỳ tổng thống, khi cử tri chọn lại các ghế Quốc hội và qua đó định hình mức độ ủng hộ dành cho chính quyền đương nhiệm. Ngày 3/11/2026, cử tri Mỹ sẽ bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện, 35 trong số 100 ghế Thượng viện, cùng 36 thống đốc bang và nhiều cơ quan lập pháp địa phương. Đây không phải một cuộc trưng cầu trực tiếp về Donald Trump, nhưng trên thực tế, lá phiếu sẽ đánh giá hai năm đầu ông điều hành đất nước. Đảng Cộng hòa muốn giữ thế đa số để tiếp tục thúc đẩy chương trình nghị sự của Nhà Trắng; đảng Dân chủ muốn giành lại ít nhất một viện để tăng sức giám sát và hạn chế chính quyền. Với ưu thế hiện tại sít sao, những cuộc đua ở các địa bàn cạnh tranh có thể quyết định cán cân quyền lực tại Washington.
Thông điệp chính trị vì thế không chỉ nằm ở số ghế đổi chủ. Nếu đảng của tổng thống mất quyền kiểm soát một viện, đó sẽ là dấu hiệu cử tri muốn đặt thêm giới hạn cho Nhà Trắng; nếu đảng Cộng hòa giữ được cả hai viện, ông Trump có thêm cơ sở để xem kết quả như sự ủng hộ đối với hướng điều hành hiện tại. Lịch sử cho thấy đảng của tổng thống thường mất ghế trong bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tuy nhiên, xu hướng ấy không thay thế được lá phiếu thực tế: kinh tế, mức độ tham gia và khác biệt giữa từng khu vực vẫn có thể làm đổi kết quả.
Quốc hội có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm chương trình nghị sự
Kết quả bầu cử sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai chính sách về kinh tế, nhập cư, thương mại và đối ngoại trong hai năm cuối nhiệm kỳ Donald Trump. Quốc hội Mỹ làm luật, quyết định ngân sách và giám sát nhánh hành pháp; bởi vậy, quyền kiểm soát các viện không phải chi tiết thủ tục mà là đòn bẩy điều hành. Một Quốc hội cùng đảng với tổng thống có thể giúp chính quyền dễ thông qua ưu tiên lập pháp và ngân sách hơn. Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện, họ có thể tăng giám sát, triệu tập quan chức và yêu cầu cung cấp tài liệu. Kiểm soát Thượng viện còn cho phép đảng này cản trở hoặc trì hoãn một số đề cử nhân sự cấp cao của tổng thống.
Dù vậy, chiến thắng của phe đối lập cũng không đồng nghĩa Nhà Trắng mất quyền hành động. Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết dự luật; muốn bác bỏ quyền phủ quyết cần hai phần ba số phiếu tại cả hai viện. Kịch bản đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội vì thế nhiều khả năng tạo ra thêm đối đầu, thương lượng và giám sát, chứ không tự động thay thế chương trình của ông Trump. Với chính quyền, giữ được đa số sẽ là điều kiện thuận lợi nhưng không bảo đảm mọi đề xuất thành luật. Với phe đối lập, giành được một viện đủ sức tạo rào cản, song chưa đủ để áp đặt toàn bộ lựa chọn chính sách.
Chi phí sinh hoạt là bài kiểm tra đời sống thường nhật
Đánh giá của cử tri Mỹ sẽ được hình thành từ những vấn đề họ gặp mỗi ngày: giá cả, việc làm, nhà ở, nhiên liệu và chăm sóc y tế. Đây là lý do cuộc bầu cử không thể chỉ được đọc như cuộc đấu giữa hai đảng. Khoảng 8 trong 10 cử tri đăng ký được khảo sát coi giảm chi phí sinh hoạt là ưu tiên hàng đầu của Quốc hội khóa tới. Khi người dân cảm thấy thu nhập khó theo kịp các khoản thiết yếu, họ có thể trừng phạt đảng cầm quyền, bất kể thông điệp tranh cử của đảng đó tập trung vào vấn đề nào. Các chính sách thuế quan, cuộc chiến với Iran và biện pháp siết nhập cư cũng được một bộ phận người Mỹ gắn với áp lực chi phí.
Tín hiệu về mức độ quan tâm đã thể hiện qua bỏ phiếu sớm: gần 40 triệu cử tri đã bỏ phiếu qua thư hoặc trực tiếp trước ngày bầu cử, còn tổng số phiếu có thể vượt 100 triệu nếu tỷ lệ tham gia tương đương năm 2022. Những con số này không dự báo chắc chắn ai thắng, nhưng cho thấy quy mô huy động có thể lớn. Đảng Dân chủ không thể chỉ dựa vào bất mãn với chính quyền; họ cần thuyết phục cử tri rằng các đề xuất về việc làm, nhà ở và y tế có thể cải thiện đời sống. Còn đảng Cộng hòa phải chứng minh những ưu tiên của mình đem lại kết quả mà người dân cảm nhận được.
Vì sao châu Á theo dõi sát kết quả
Châu Á quan tâm vì thay đổi quyền lực ở Washington có thể tác động đến cách Mỹ định hình thương mại và chính sách đối ngoại, dù bầu cử không nhất thiết làm đảo chiều các quan hệ chiến lược. Kết quả không được xem là yếu tố sẽ thay đổi căn bản quan hệ Mỹ - Trung, nhưng các nhà lập pháp Mỹ vẫn có thể thúc đẩy những đạo luật nhắm vào Trung Quốc. Với doanh nghiệp và các chính phủ trong khu vực, điều đáng theo dõi là liệu Quốc hội mới sẽ tạo thêm sức ép về thương mại, duy trì đồng thuận trong các vấn đề đối ngoại hay khiến chính quyền phải ưu tiên xử lý bất đồng trong nước. Quốc hội không quyết định mọi bước đi đối ngoại, nhưng ngân sách, luật pháp và giám sát của cơ quan này có thể định hình phạm vi hành động của Nhà Trắng.
Cuộc bầu cử vì vậy mang ý nghĩa vượt khỏi cuộc cạnh tranh ghế nghị sĩ: nó cho biết cử tri Mỹ muốn trao thêm quyền thực thi cho Donald Trump hay tăng vai trò kiểm soát của Quốc hội. Những người chiến thắng sẽ tuyên thệ nhậm chức ngày 3/1/2027. Từ đó, cán cân mới sẽ tác động đến luật, ngân sách, nhân sự và cách chính quyền xử lý các ưu tiên trong nước lẫn đối ngoại. Kết luận cần nhớ rất rõ: ngày 3/11 không chỉ là phép đo mức độ ủng hộ tổng thống, mà còn là lựa chọn của cử tri về việc Nhà Trắng sẽ có thêm không gian hành động hay phải đối mặt với một Quốc hội sẵn sàng kiềm chế.
