Cuộc bỏ phiếu là phép thử giữa nhiệm kỳ
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bỏ phiếu diễn ra giữa nhiệm kỳ tổng thống, trong đó cử tri chọn lại toàn bộ Hạ viện và một phần Thượng viện, đồng thời gửi tín hiệu về cách họ đánh giá chính quyền đương nhiệm. Ngày 3/11, cử tri sẽ bầu toàn bộ 435 ghế Hạ viện Mỹ và 35 trong tổng số 100 ghế Thượng viện Mỹ; nhiều bang còn bầu thống đốc và các chức danh địa phương.
Đây không phải cuộc trưng cầu trực tiếp về tổng thống, nhưng sẽ quyết định ai kiểm soát Quốc hội Mỹ 2026 trong hai năm cuối nhiệm kỳ Donald Trump. Khi Nhà Trắng và cả hai viện hiện do Đảng Cộng hòa nắm giữ, mất một viện cũng đủ khiến chương trình nghị sự của chính quyền gặp thêm trở ngại. Tính đến ngày 29/10, gần 40 triệu người đã bỏ phiếu sớm hoặc qua thư, dấu hiệu cho thấy cuộc đua đã bước vào giai đoạn quyết định.
Vì vậy, cử tri không chỉ chọn đại diện cho khu vực của mình: họ đang phán xét hai năm điều hành và quyết định mức độ tự do mà chính quyền còn có để thực hiện chính sách.
Bốn ghế có thể đổi thế đa số
Cán cân sít sao khiến từng cuộc đua địa phương có thể mang ý nghĩa toàn quốc. Đảng Cộng hòa hiện giữ 218 ghế Hạ viện, so với 214 ghế của Đảng Dân chủ; phe Dân chủ cần giành thêm ít nhất bốn ghế để kiểm soát viện này. Tại Thượng viện, tương quan hiện là 53–47 nghiêng về Cộng hòa, và Dân chủ cũng cần thêm bốn ghế để đảo chiều.
Kịch bản Dân chủ giành Hạ viện có vẻ là cơ hội rõ nhất để tạo thay đổi: một đa số đối lập có thể tăng cường giám sát hành pháp và hạn chế khả năng thúc đẩy một số ưu tiên của Nhà Trắng. Thượng viện khó đoán hơn, nhưng quyền phê chuẩn hoặc bác bỏ các đề cử cấp cao khiến kết quả tại đây đặc biệt quan trọng đối với nhân sự chính quyền.
Ngược lại, nếu Cộng hòa giữ được cả hai viện, Trump sẽ có dư địa lớn hơn để tiếp tục chương trình nghị sự về kinh tế, nhập cư, thương mại và đối ngoại. Không bên nào có thể xem kết quả một viện là chuyện nhỏ: quyền kiểm soát Quốc hội không chỉ là danh hiệu, mà quyết định ai đặt chương trình lập pháp, ngân sách và giám sát trong hai năm còn lại.
Chi phí sinh hoạt sẽ định hình lá phiếu
Bầu cử giữa kỳ thường là thước đo sự ủng hộ dành cho đảng cầm quyền sau hai năm điều hành. Lần này, kinh tế và chi phí sinh hoạt có thể là phép thử khắc nghiệt nhất: giá nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở, việc làm và chăm sóc y tế gắn trực tiếp với đời sống thường nhật, nên cử tri khó bị thuyết phục chỉ bằng thông điệp tranh cử.
Khảo sát AP-NORC công bố ngày 15/10 cho thấy khoảng 8 trong 10 cử tri đăng ký muốn Quốc hội ưu tiên giảm chi phí sinh hoạt; khoảng 7 trong 10 muốn cơ quan này ưu tiên chấm dứt cuộc chiến với Iran. Những con số ấy cho thấy đánh giá về chính quyền không dừng ở một chủ đề: chính sách đối ngoại cũng có thể tác động đến cảm nhận kinh tế trong nước, nhất là khi cử tri liên hệ xung đột với giá nhiên liệu và áp lực chi tiêu.
Nếu Cộng hòa duy trì đa số, kết quả có thể được hiểu là cử tri chấp nhận hướng đi của chính quyền. Nếu Dân chủ thắng một viện, đó sẽ là lời cảnh báo chính trị và một cơ chế kiềm chế mạnh hơn. Dù vậy, lá phiếu không tự động giải quyết giá cả hay tạo đồng thuận; nó chỉ trao quyền quyết định ưu tiên và buộc các bên chịu trách nhiệm rõ hơn.
Cử tri gốc Á và hệ quả vượt khỏi Washington
Với khoảng 16 triệu người Mỹ gốc Á đủ điều kiện bỏ phiếu, chi phí sinh hoạt và lạm phát cũng nằm trong nhóm quan tâm hàng đầu, tương tự cử tri trên toàn quốc. Nhập cư là một mối quan tâm khác của cộng đồng này. Đây là lời nhắc rằng không thể xem cử tri châu Á như một khối đồng nhất: những vấn đề có ảnh hưởng đến gia đình, công việc và tình trạng cư trú có thể tạo nên những ưu tiên khác nhau.
Cuộc bầu cử cũng có ý nghĩa rộng hơn trong khu vực châu Á. Dù trực tiếp quyết định thành phần Quốc hội, kết quả vẫn có thể tác động đến chính sách đối ngoại thông qua luật pháp, ngân sách và giám sát hành pháp. Một Quốc hội chia rẽ có thể làm thay đổi nhịp độ hoặc phạm vi các sáng kiến của chính quyền; một Quốc hội cùng đảng với Nhà Trắng có thể giúp chính sách tiến nhanh hơn.
Kết luận, điều đáng theo dõi không chỉ là bên nào thắng thêm ghế, mà là mức độ quyền lực mỗi bên nắm giữ sau ngày 3/11. Đa số Dân chủ ở một viện sẽ đặt ra giới hạn mới cho Trump; chiến thắng của Cộng hòa sẽ củng cố khả năng hành động của chính quyền. Trong cả hai trường hợp, lá phiếu là bản đánh giá của cử tri về hai năm đã qua và quyết định thực tế về hai năm sắp tới.
