AI COE: Khi TP.HCM chọn đi đường dài với mô hình triple-helix
Trung tâm Xuất sắc về Trí tuệ nhân tạo (AI Center of Excellence – AI COE) tại TP.HCM là sáng kiến hợp tác giữa khu vực công, đại học và doanh nghiệp, được thiết kế như một hạ tầng chiến lược để phát triển nguồn nhân lực, nuôi dưỡng startup AI Việt Nam và thương mại hóa các giải pháp trí tuệ nhân tạo gắn với nhu cầu thực tế của thành phố, doanh nghiệp và người dân. Ngày 30/9/2026, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB), Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) và Plug and Play Singapore đã ký biên bản ghi nhớ xây dựng và triển khai AI COE. Việc ba bên cùng xuất hiện không phải nghi thức mang tính biểu tượng, mà thể hiện rõ lựa chọn mô hình triple-helix: Nhà nước đặt bài toán và chính sách, nhà trường cung cấp tri thức và nhân lực, doanh nghiệp mang vào mạng lưới, thị trường và công nghệ. Trong bối cảnh TP.HCM xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển giai đoạn mới, AI COE chính là lời khẳng định: thành phố không muốn chỉ "mua" công nghệ, mà muốn cùng tạo ra công nghệ gắn với lợi ích nội địa.
Ba trụ cột đưa Trung tâm Xuất sắc AI ra khỏi phòng thí nghiệm
Đáng chú ý nhất ở AI COE không phải tên gọi, mà là cách cấu trúc ba trụ cột để buộc AI phải bước ra đời sống. Trụ cột thứ nhất – Trung tâm năng lực – tập trung xây dựng chiến lược, khung năng lực, lộ trình hoạt động, đồng thời đào tạo sinh viên, giảng viên, cán bộ quản lý và nhân sự doanh nghiệp về AI và đổi mới sáng tạo. Đây là bước đi tỉnh táo: nếu không có nền tảng năng lực chung, mọi khẩu hiệu về "hệ sinh thái AI" sẽ chỉ dừng lại ở hội thảo và slide trình chiếu. Trụ cột thứ hai là chương trình tăng tốc khởi nghiệp, nhắm trực diện đến các startup AI theo nhóm lĩnh vực ưu tiên của thành phố. Startup AI Việt Nam sẽ đi qua quy trình sàng lọc, đào tạo, cố vấn, Demo Day và kết nối với chuyên gia, nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Trụ cột thứ ba – chương trình Venture Client và thử nghiệm giải pháp – biến các bài toán của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, hiệp hội ở TP.HCM thành "đơn hàng" cụ thể cho startup, rồi kiểm chứng trong môi trường vận hành thực. Đây chính là điểm khác biệt: AI COE được thiết kế để tạo đầu ra, không phải để tích lũy dự án thử nghiệm trên giấy.
Hợp tác Silicon Valley: cửa sổ toàn cầu cho startup AI Việt Nam
TP.HCM không lập Trung tâm Xuất sắc AI trong cô lập, mà chọn kết nối trực tiếp với một nền tảng đổi mới sáng tạo toàn cầu có trụ sở tại Silicon Valley. Plug and Play hiện sở hữu mạng lưới hơn 100.000 startup, hơn 550 đối tác doanh nghiệp và hiện diện tại hơn 60 địa điểm trên thế giới. Đây là tài sản mạng lưới mà hệ sinh thái AI non trẻ của thành phố khó có thể tự xây trong thời gian ngắn. Hợp tác Silicon Valley có ý nghĩa thực tế: AI COE không chỉ là nơi huấn luyện mô hình, mà là cánh cửa để startup AI Việt Nam tiếp cận tập đoàn, nhà đầu tư, trường đại học và cơ quan chính phủ quốc tế thông qua Plug and Play. Thỏa thuận giữa các bên dự kiến được hoàn thiện trong 30 ngày, trước khi công bố tại Hội nghị Thượng đỉnh Plug and Play tại Silicon Valley vào tháng 11. Nếu được chuẩn bị nghiêm túc, việc giới thiệu AI COE ở trung tâm công nghệ này sẽ đưa câu chuyện đổi mới sáng tạo TP.HCM ra khỏi "vùng an toàn" trong nước, buộc các dự án, startup và nhà nghiên cứu phải đáp ứng chuẩn chơi toàn cầu.
Tác động thực tế: hệ sinh thái AI sinh ra từ bài toán của thành phố
Điểm đáng chú ý trong phát biểu của lãnh đạo thành phố là sự từ chối tư duy công nghệ "vì công nghệ". Ông Trương Minh Huy Vũ nhấn mạnh đổi mới sáng tạo sẽ khó tạo tác động nếu chỉ dừng ở việc có công nghệ hay một giải pháp tốt; quá trình phải bắt đầu từ câu hỏi: thành phố, doanh nghiệp và người dân đang cần giải quyết vấn đề gì. Cách tiếp cận này được AI COE cụ thể hóa bằng chuỗi bước: xác định nhu cầu, tìm kiếm công nghệ và giải pháp phù hợp, kết nối với viện, trường, doanh nghiệp và chuyên gia, thử nghiệm trong điều kiện thực tế, đánh giá hiệu quả rồi mới nhân rộng. Nếu được triển khai đến cùng, người hưởng lợi đầu tiên sẽ là cộng đồng startup và nhà nghiên cứu Việt Nam: thay vì loay hoay tìm "use case" giả định, họ có thể bám vào bài toán cụ thể của thành phố, phường, xã, đặc khu. Doanh nghiệp lại có thêm kênh tiếp cận công nghệ mới gắn với nhu cầu nội bộ, còn người dân có cơ hội nhìn thấy ứng dụng AI trong các dịch vụ công, giao thông, y tế, giáo dục… chứ không chỉ qua các bản tin về xu hướng công nghệ.
Thách thức và điều kiện để Trung tâm Xuất sắc AI không trở thành “khẩu hiệu”
Dù mô hình triple-helix và hợp tác Silicon Valley tạo nền tảng hứa hẹn, khả năng thành công của Trung tâm Xuất sắc AI vẫn phụ thuộc vào vài điều kiện rất cụ thể. Thứ nhất, các cam kết phải nhanh chóng được chuyển thành đề án, chương trình hành động có chỉ số đo lường rõ ràng, đúng như yêu cầu của lãnh đạo thành phố. Nếu AI COE không có KPI gắn với số lượng giải pháp được thử nghiệm, thương mại hóa, số startup được tăng tốc, số nghiên cứu đi ra thị trường…, nó sẽ dễ trượt vào vai trò một trung tâm tổ chức sự kiện. Thứ hai, cả hệ sinh thái phải chấp nhận "mở" về mặt tư duy: nhà nước sẵn sàng chia sẻ bài toán, dữ liệu; trường đại học chấp nhận đo lường thành công bằng số sản phẩm được ươm tạo, không chỉ bài báo; doanh nghiệp sẵn sàng thử nghiệm giải pháp của startup trên quy mô nhỏ với tinh thần Venture Client. Nếu những điều này được giữ vững, AI COE có thể trở thành hạt nhân cho hệ sinh thái AI, nơi startup AI Việt Nam không chỉ học công nghệ mới, mà học cách giải quyết vấn đề của thành phố bằng trí tuệ nhân tạo và kết nối thế giới qua Plug and Play TP.HCM.
