Phối hợp liên ngành tạo sức ép thực chất
Thu hồi nợ BHXH là quá trình cơ quan bảo hiểm xác định khoản doanh nghiệp còn thiếu, đôn đốc thực hiện nghĩa vụ và phối hợp cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm để bảo vệ quyền lợi bảo hiểm của người lao động. Tại Đắk Lắk, cách làm liên ngành đã đưa hoạt động này vượt khỏi những công văn nhắc nợ đơn thuần: đến ngày 30/9/2026, các đơn vị đã khắc phục, nộp lại 5,475 tỷ đồng trong tổng số nợ của 203 đơn vị chậm đóng được BHXH tỉnh cung cấp cho Viện kiểm sát. Kết quả gần 5,5 tỷ đồng đáng chú ý không chỉ vì số tiền thu về, mà còn vì quy trình phối hợp kết hợp thông tin nghiệp vụ của BHXH với hoạt động xác minh, giải thích trách nhiệm và yêu cầu chấm dứt vi phạm của Viện kiểm sát. Đây là hướng xử lý có khả năng tạo chuyển biến nhanh mà không phải vụ việc nào cũng cần đưa ra tòa.
Từ dữ liệu nợ đến làm việc trực tiếp với doanh nghiệp
Quy chế phối hợp giữa BHXH tỉnh và Viện kiểm sát tạo khung để phát hiện, xác minh và xử lý trường hợp vi phạm chính sách BHXH, BHYT. Trong thực tế, BHXH cơ sở rà soát tình hình đóng, xác định số nợ và cung cấp hồ sơ; Viện kiểm sát cùng tham gia làm việc, phổ biến trách nhiệm pháp lý, yêu cầu đơn vị khắc phục hoặc chấm dứt hành vi vi phạm. Tại địa bàn Cư Kuin, sau cuộc làm việc có sự tham gia của chính quyền, BHXH và Viện kiểm sát, năm doanh nghiệp chuyển gần 200 triệu đồng để khắc phục nợ. Ở địa bàn Cư M’gar, sau khi rà soát tám vụ việc với tổng nợ hơn 2 tỷ đồng, Viện kiểm sát ban hành sáu quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm; các đơn vị sau đó tiếp tục tự nguyện nộp gần 395 triệu đồng. Những kết quả này cho thấy làm việc trực tiếp có thể biến thông tin nợ thành hành động, thay vì để việc đôn đốc kéo dài.
Nợ bảo hiểm không phải con số trên sổ sách
Doanh nghiệp nợ BHXH khiến người lao động đối mặt với rủi ro quyền lợi an sinh bị ảnh hưởng; vì vậy, tiền được nộp lại có ý nghĩa vượt xa việc hoàn tất nghĩa vụ tài chính của đơn vị. Một trường hợp tại xã Ea Ô cho thấy rõ mối liên hệ này: bốn doanh nghiệp nộp đủ 220,55 triệu đồng sau khi BHXH và Viện kiểm sát phối hợp làm việc, góp phần bảo vệ quyền lợi an sinh cho 23 công nhân, người lao động. Ở chiều ngược lại, quy mô tác động của chậm đóng bảo hiểm cũng hiện rõ tại phường Tam Thắng: đến ngày 30/9, có 346 đơn vị chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN từ ba tháng trở lên, tổng cộng 26,57 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến 1.644 người lao động. Các con số này nhắc rằng thu hồi nợ cần được xem là một phần của việc bảo đảm quyền lợi người lao động, không chỉ là chỉ tiêu thu.
Kết quả đáng ghi nhận, nhưng cần theo sát phần nợ còn lại
Gần 5,5 tỷ đồng đã thu hồi là bước tiến, nhưng vẫn cần đặt trong tương quan với 42,817 tỷ đồng nợ của 203 đơn vị được cung cấp danh sách phối hợp xử lý. Công tác đôn đốc thường xuyên cũng ghi nhận 788 công văn gửi đến các đơn vị có tổng số nợ 75,7 tỷ đồng; 409 đơn vị đã khắc phục 23,26 tỷ đồng, trong đó 302 đơn vị thanh toán toàn bộ khoản chậm đóng. Những dữ liệu này cho thấy phối hợp với Viện kiểm sát bổ sung sức nặng cho việc thực thi, nhưng không thay thế việc theo dõi liên tục và thúc đẩy doanh nghiệp hoàn thành phần nghĩa vụ còn thiếu. Bước tiếp theo cần là bám sát các cam kết và lộ trình thanh toán, đồng thời tiếp tục xác minh, yêu cầu chấm dứt vi phạm khi cần. Khi tiền đóng được nộp đủ, quyền lợi bảo hiểm của người lao động mới có cơ sở được bảo vệ; đó mới là thước đo cuối cùng của hiệu quả thu hồi nợ.
