Đại sứ số biến nhu cầu thành hành động
Đại sứ số là những người chủ động chia sẻ kiến thức và hướng dẫn người khác sử dụng công nghệ an toàn, hữu ích trong đời sống. Giá trị của họ không nằm ở những khẩu hiệu về chuyển đổi số, mà ở khả năng giúp một người dân tự nộp hồ sơ, tra cứu thông tin hay nhận ra dấu hiệu lừa đảo trên mạng. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu giải quyết thủ tục trên môi trường số tăng lên, trong khi nhiều người vẫn lúng túng với điện thoại thông minh và dịch vụ công trực tuyến. Nhận thấy khoảng trống về kỹ năng lẫn nhân lực hỗ trợ, Vũ Quang Huy, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thanh niên tình nguyện Lý Nhân, kết nối đoàn viên với các trung tâm phục vụ hành chính công để hướng dẫn kê khai, nộp hồ sơ. Đây là cách tiếp cận đúng: muốn công nghệ đi vào đời sống, phải có người sẵn sàng chỉ từng bước, chứ không thể mặc định ai cũng biết dùng.
Phổ cập công nghệ phải đi cùng thực hành
Huy nhận thấy người dân không chỉ cần biết bấm nút; họ còn phải biết bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện đường link giả và cảnh giác với thủ đoạn lừa đảo. Vì vậy, anh kết nối chuyên gia, tổ chức 15 lớp tập huấn trong 15 ngày và xây dựng đội ngũ 50 trợ giảng trước khi mở các lớp Bình dân học vụ số tại nhà văn hóa xã, thôn. Nội dung gồm dịch vụ công trực tuyến, Zalo, ngân hàng số và an toàn trên mạng; người học được chia nhóm theo độ tuổi, nhu cầu. Với người cao tuổi, người khuyết tật hoặc khó đi lại, tình nguyện viên đến tận nhà vào buổi tối, ngày nghỉ và quay lại khi cần. Từ tháng 7/2025, chương trình huy động hơn 300 lượt tình nguyện viên, tổ chức 20 lớp với hơn 5.000 học viên. Quy mô đáng chú ý, nhưng điểm đáng học hơn là sự kiên trì theo sát cho đến khi người dân tự thao tác được.
Kỹ năng số cộng đồng cần phù hợp từng người
Một lớp học chung không thể xóa mọi rào cản nếu nội dung và cách dạy không tính đến hoàn cảnh người học. Nguyễn Thị Ngọc Tâm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thanh niên khuyết tật Nam Định, khảo sát nhu cầu hội viên rồi phối hợp tổ chức lớp học hai ngày cho 35 người. Học viên thực hành với VNeID, thông tin cư trú, thẻ bảo hiểm y tế, mã số thuế và dịch vụ công trực tuyến; các tình huống lừa đảo cũng được đưa vào bài học để kỹ năng số cộng đồng gắn với an toàn thực tế. Sau tập huấn, tỷ lệ học viên tự tra cứu thông tin học nghề, việc làm trên các trang chính thống tăng từ 60% lên 91,7%. Tâm còn dùng Zoom và Google Meet để duy trì kết nối giữa hội viên ở nhiều địa bàn. Cách làm này cho thấy phổ cập công nghệ cần tính đến khả năng tiếp cận, không chỉ số người dự lớp.
Đưa công nghệ vào khu dân cư và công việc thường ngày
Người trẻ chuyển đổi số không chỉ đứng lớp; họ còn giúp công nghệ thành một phần của sinh hoạt khu dân cư và hoạt động cơ quan. Ở thôn Trung Lập, cán bộ thôn ứng dụng nền tảng mạng xã hội để chuyển thông tin, cập nhật hoạt động và hướng dẫn thủ tục. Tại thôn Xuân Giang 1, Đỗ Đình Ngọc cùng đoàn viên hỗ trợ người dân kê khai hồ sơ, cài VNeID và tích hợp thẻ bảo hiểm y tế. Sau một tháng ra quân, chi đoàn hỗ trợ khoảng 1.000 lượt người. Công nghệ cũng mở thêm lối quảng bá sinh kế. Nguyễn Văn Lưu, người xây dựng kênh Lão Nông Vlog, chia sẻ cách viết kịch bản, quay dựng video và giới thiệu sản phẩm; anh hướng dẫn thực hành trên thiết bị sẵn có tại nhà. Đây là phần thường bị bỏ quên trong các chương trình chuyển đổi số: kỹ năng số không chỉ để hoàn thành thủ tục, mà còn giúp người dân tiếp cận khách hàng và phát triển ý tưởng kinh doanh.
Thước đo là người dân tự làm được
Những cách hỗ trợ hiệu quả có điểm chung: hướng dẫn trực tiếp tại nơi người dân cần, điều chỉnh theo khả năng từng nhóm và tạo cơ hội thực hành nhiều lần. Bà Nguyễn Thị Nga ở xã Bắc Lý cho biết sau khi được đoàn viên hướng dẫn tại nhà, bà đã biết dùng điện thoại để tra cứu thông tin, thanh toán trực tuyến và cập nhật thông báo khu dân cư. Với thanh niên khuyết tật, khả năng tự tìm thông tin học nghề, việc làm cũng mở rộng cơ hội học tập và hòa nhập. Phần việc tiếp theo là duy trì lực lượng hỗ trợ và cập nhật nội dung khi nền tảng thay đổi. Tâm dự kiến phối hợp với các cấp hội, chính quyền và tổ chức xã hội mở thêm lớp, hướng dẫn hội viên ứng dụng AI, đồng thời kết nối nguồn lực hỗ trợ thiết bị. Nếu đánh giá thành công bằng số người có thể tự sử dụng công nghệ an toàn sau khi được hướng dẫn, những đại sứ số đang tạo ra thay đổi bền hơn một đợt vận động ngắn hạn.
