Mất cân bằng kéo dài là rủi ro chung
Mất cân bằng toàn cầu là tình trạng chênh lệch kéo dài giữa các nền kinh tế trong thương mại và dòng cầu, có thể làm tăng sức ép lên tăng trưởng, ổn định kinh tế và khả năng chống chịu trước cú sốc bên ngoài. Đây không phải một vấn đề riêng lẻ mà là rủi ro lan qua các thị trường và chuỗi cung ứng.
Kết thúc hai ngày họp tại Hồng Kông ngày 21/10/2026, các bộ trưởng tài chính APEC cảnh báo mất cân bằng toàn cầu kéo dài, căng thẳng địa chính trị và chuỗi cung ứng mong manh đều có thể đe dọa tăng trưởng và ổn định. Tuyên bố chung ghi nhận mất cân bằng vẫn tiếp diễn, nhưng chưa đi kèm biện pháp cụ thể. Khoảng cách giữa cảnh báo và hành động là điểm yếu đáng lưu ý: nếu thiếu bước triển khai, tuyên bố khó giúp các nền kinh tế chuẩn bị tốt hơn trước những cú sốc đan xen.
Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC lần thứ 33 diễn ra trong bối cảnh triển vọng kinh tế khu vực chịu tác động đồng thời từ rủi ro địa chính trị và động lực công nghệ. Vì vậy, cảnh báo của các bộ trưởng không chỉ là lời nhắc về mất cân đối thương mại, mà còn phản ánh mối lo về khả năng chống chịu chung.
Tái cân bằng thương mại phải là lợi ích chung
Các nhà lãnh đạo tài chính APEC xác định tái cân bằng thương mại là lợi ích chung của các nền kinh tế thành viên. Lập trường này quan trọng vì nó chuyển cuộc thảo luận khỏi cách nhìn coi điều chỉnh thương mại là nhượng bộ của một phía: khi mất cân đối kéo dài, các rủi ro có thể lan rộng và làm suy yếu ổn định của cả khu vực.
Trọng tâm tranh luận quốc tế là nhu cầu tái cân bằng thương mại với Trung Quốc, trong bối cảnh nước này được dự báo có thặng dư thương mại kỷ lục trong năm. Cùng lúc, thương mại giữa Trung Quốc và các nền kinh tế APEC khác tăng gần 24% trong ba quý đầu năm 2026 so với cùng kỳ, nhờ xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao, trong đó có xe điện và pin lithium-ion.
Những con số ấy cho thấy quan hệ thương mại khu vực vừa gắn kết sâu hơn, vừa nhạy cảm hơn trước mất cân đối. Vì vậy, tái cân bằng không nên bị hiểu thành thu hẹp trao đổi; thách thức là điều chỉnh theo hướng bền vững mà không làm gia tăng căng thẳng hay tổn thương chuỗi cung ứng.
Cam kết phối hợp cần được chuyển thành hành động
Phản ứng chủ đạo của APEC là tăng cường hợp tác và phối hợp chính sách kinh tế. Bộ trưởng Tài chính Trung Quốc Lan Fo’an cho biết các thành viên đã nhất trí phối hợp để ứng phó với rủi ro và thách thức chung. Đây là hướng đi cần thiết, bởi các nền kinh tế có liên hệ thương mại và chuỗi cung ứng chặt chẽ không thể xử lý các cú sốc xuyên biên giới chỉ bằng chính sách trong nước.
Tuy nhiên, cam kết hợp tác chỉ tạo giá trị khi được cụ thể hóa. Tuyên bố chung chưa nêu biện pháp rõ ràng, nên bước tiếp theo cần là thống nhất cách theo dõi rủi ro và phối hợp phản ứng, thay vì dừng ở lời kêu gọi. Đó là phép thử thực chất đối với mục tiêu ổn định kinh tế APEC.
Các cuộc họp tại Hồng Kông được tổ chức để chuẩn bị cho Hội nghị Thượng đỉnh APEC vào tháng tới tại Thâm Quyến. Tại lễ bế mạc, Việt Nam dự kiến tiếp nhận vai trò chủ nhà APEC 2027, mở đầu quá trình chuẩn bị cho năm hội nghị tiếp theo. Với vai trò mới, Việt Nam sẽ có cơ hội góp phần thúc đẩy đối thoại về phối hợp và tái cân bằng.
Kết luận: lời cảnh báo cần một lộ trình
Cảnh báo của bộ trưởng tài chính APEC đáng chú ý không chỉ vì những rủi ro được nêu, mà còn vì sự thừa nhận rằng tái cân bằng thương mại là lợi ích chung. Nhưng đồng thuận mới là điểm khởi đầu. Nếu các thành viên không chuyển cam kết hợp tác thành hành động cụ thể, mất cân bằng toàn cầu vẫn có thể tiếp tục gây sức ép lên tăng trưởng và ổn định. Thước đo thành công của APEC sẽ là khả năng phối hợp để giảm rủi ro mà vẫn duy trì thương mại khu vực bền vững.
