Mật cá – bộ phận nhỏ nhưng đủ gây suy gan, suy thận cấp
Mật cá là túi chứa dịch mật nằm cạnh gan cá, có chức năng hỗ trợ tiêu hóa nhưng lại chứa nhiều chất có độc tính cao; nuốt, nấu chín rồi ăn hoặc ngâm rượu uống mật cá đều có thể gây nôn tiêu chảy độc tính, tổn thương gan thận nghiêm trọng và dẫn tới suy thận cấp tính, suy gan nguy hiểm trong thời gian ngắn ở người khỏe mạnh. Đây không phải cảnh báo mang tính lý thuyết mà là bài học được trả giá bằng chính sức khỏe và tính mạng. Dịp Tết Nguyên Đán năm 2025, khoa Cấp cứu của Bệnh viện Nhân dân Đại học Vũ Hán (Trung Quốc) liên tiếp tiếp nhận hai trường hợp ngộ độc nặng sau khi ăn cả túi mật cá. Kết quả kiểm tra cho thấy người phụ nữ họ Ngô bị suy thận cấp, suy gan và rối loạn chức năng đông máu chỉ sau thời gian ngắn nuốt sống mật cá cùng rượu trắng. Nếu vẫn giữ niềm tin mật cá “bổ mắt, bổ người”, bạn đang đánh cược thận và gan của mình.
Độc tính cá gây bệnh: vì sao nấu chín vẫn không an toàn?
Điều khiến mật cá trở nên đặc biệt nguy hiểm là độc chất bên trong không dễ bị phá hủy bởi nhiệt hay cồn. Dịch mật cá chứa nhiều thành phần có độc tính như axit mật, axit taurocholic, axit hydrocyanic, natri cyprinol sulfate và histamine. Theo bác sĩ, nấu chín hay uống cùng rượu cũng không bảo đảm phá hủy được các độc chất này; vì vậy, nuốt mật cá sống, nấu chín rồi ăn hay ngâm, uống cùng rượu đều có thể dẫn đến ngộ độc. Thời gian ủ bệnh rất ngắn, chỉ khoảng 30 phút đến 6 giờ, với các triệu chứng ban đầu chủ yếu ở đường tiêu hóa: đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn và nôn. Chính đợt nôn tiêu chảy độc tính này là tín hiệu báo trước một chuỗi tổn thương sâu hơn: sau vài giờ, người bệnh có thể vàng da, tiểu ít, phù, đau vùng gan. Khi ngộ độc tiến triển, chức năng thận, gan, tim và các cơ quan khác có thể bị tổn thương, dẫn tới suy đa cơ quan, sốc và đe dọa tính mạng. Một túi mật cá nhỏ rõ ràng không xứng đáng với rủi ro khổng lồ đó.
Không chỉ mật cá: 5 món quen thuộc âm thầm tàn phá gan thận
Nếu độc tính cá gây bệnh có thể khiến bạn suy gan nguy hiểm trong vài giờ, thì một số món ăn quen thuộc lại bào mòn gan thận theo kiểu “ngày một ít” nhưng dai dẳng. Bác sĩ chuyên khoa thận Hong Yongxiang (Đài Loan, Trung Quốc) nhắc nhở rằng chế độ ăn tưởng chừng lành mạnh của nhiều người cao tuổi thực chất đang gây hại cho sức khỏe của họ. Ông đã biên soạn một "Danh sách thực phẩm cần tránh cho người cao tuổi", bao gồm các loại rau muối chua, đậu phụ lên men, ruốc thịt lợn, canh xương lợn và cháo trắng. Rau muối chua kết hợp muối cực cao, nguy cơ nấm mốc và nitrosamine – bộ ba vừa hại thận vừa tăng nguy cơ ung thư gan. Đậu phụ lên men và các loại nước chấm mặn chứa lượng natri lớn, chất bảo quản, phẩm màu, khiến huyết áp và thận phải gồng mình xử lý. Ruốc thịt lợn, nước hầm xương, và đặc biệt là cháo trắng – “quả bom đường huyết” – có thể góp phần dẫn đến gan nhiễm mỡ và suy thận nếu được ăn đều đặn mỗi ngày.
Hướng dẫn an toàn khi ăn cá: bảo vệ gan thận bằng vài thao tác đơn giản
Tin vào lời truyền miệng rằng mật cá có thể sáng mắt, chữa bệnh hoặc bồi bổ cơ thể nghĩa là bạn đang phớt lờ mọi nguyên tắc an toàn thực phẩm cá. Cách an toàn nhất là không ăn mật cá – dù là cá nước ngọt hay nước mặn. Khi làm cá, hãy loại bỏ túi mật cẩn thận; nếu mật bị vỡ, phần thịt dính dịch mật nên được cắt bỏ, còn khi dịch mật làm nhiễm bẩn diện rộng, khuyến cáo là nên bỏ cả con cá để bảo đảm an toàn. Ngoài ra, cần tránh để dịch mật bắn vào mắt bởi độc chất trong đó có thể gây viêm kết mạc, giảm thị lực, thậm chí tổn thương mắt nghiêm trọng. Người đã ăn mật cá và xuất hiện triệu chứng bất thường như nôn, tiêu chảy, đau bụng, chóng mặt phải đến cơ sở y tế ngay, không nên tự theo dõi tại nhà. Đối với người cao tuổi, cùng lúc đó cần điều chỉnh chế độ ăn: hạn chế rau muối chua, thực phẩm quá mặn, ruốc, nước hầm xương đậm, cháo trắng tinh luyện để giảm gánh nặng lâu dài lên gan và thận.
Kết luận: Đừng để vài miếng “bổ dưỡng” cướp mất lá chắn sinh tồn của bạn
Gan và thận là hai cơ quan âm thầm làm việc 24/7 để giữ bạn sống khỏe. Một túi mật cá nuốt vội trong cơn tin tưởng mù quáng có thể đưa bạn thẳng vào suy thận cấp tính và suy gan nguy hiểm chỉ trong vài giờ. Một bát cháo trắng, dưa muối, ruốc hay nước hầm xương ăn ngày này qua tháng khác có thể lặng lẽ đẩy đường huyết, axit uric, chất béo lên cao, khiến gan nhiễm mỡ và thận hư dần. Theo danh sách bác sĩ Hong Yongxiang khuyến cáo, người cao tuổi càng phải thận trọng với những món tưởng chừng “nhẹ bụng, dễ ăn” nhưng lại là gánh nặng chuyển hóa. Lựa chọn khôn ngoan không phải là tìm thêm “bí kíp” bồi bổ, mà là dám bỏ những món độc hại ra khỏi bữa ăn. Đừng nhượng bộ thói quen hay lời đồn; thận và gan không thể thay mới, và chúng xứng đáng được bạn bảo vệ mỗi ngày.
