Thí điểm có giới hạn, tham vọng dài hạn
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là định hướng sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong dạy học, hoạt động giáo dục, giao tiếp, quản lý và sinh hoạt chuyên môn, chứ không chỉ tăng số tiết học ngoại ngữ. Đây là thay đổi về môi trường giáo dục, nên thành công phải được đo bằng cơ hội sử dụng tiếng Anh thực tế của học sinh và khả năng tổ chức của nhà trường.
UBND TPHCM đã phê duyệt kế hoạch thực hiện đề án giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045. Từ năm học 2026-2027, mỗi cụm chuyên môn chọn 1-2 cơ sở giáo dục để thí điểm tiếng Anh, kiểm chứng tiêu chí, chương trình và học liệu trước khi tính chuyện nhân rộng. Cách làm từng bước là hợp lý, nhưng số lượng cơ sở được chọn không tự bảo đảm chất lượng: điểm thử nghiệm phải phản ánh được điều kiện khác nhau giữa trường trung tâm, ngoại thành và nhóm lớp độc lập.
Khoảng trống năng lực không thể xem nhẹ
Thách thức lớn nhất nằm ở đội ngũ, nhất là bậc mầm non. Trong khảo sát 15.554 giáo viên, chỉ 484 người đạt trình độ tiếng Anh B2 trở lên hoặc tương đương, chiếm 3,11%. Con số này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu mở rộng tiếng Anh trường học và năng lực hiện có; việc lựa chọn vài cơ sở thí điểm sẽ không giải quyết được thiếu hụt nếu bồi dưỡng chỉ dừng ở chứng chỉ.
Ở nhiều nơi, giáo viên mầm non chưa tự tin giao tiếp bằng tiếng Anh với trẻ và hoạt động làm quen ngoại ngữ phụ thuộc vào giáo viên trung tâm. Vì vậy, giáo viên tiếng Anh B2 là một mốc cần hướng tới, nhưng không nên bị coi là lời giải đầy đủ. Giáo viên còn cần khả năng nghe, nói, phát âm và phương pháp phù hợp với trẻ nhỏ; nếu không, ngoại ngữ có thể chỉ xuất hiện trong một tiết học riêng, thay vì thành một phần tự nhiên của sinh hoạt hằng ngày.
Đầu tư phải đi cùng kế hoạch bồi dưỡng
TPHCM dự kiến cần hơn 738 tỷ đồng để triển khai đề án tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai trong giáo dục mầm non giai đoạn 2026-2045, gồm các nhiệm vụ đào tạo, xây dựng học liệu, cải thiện cơ sở vật chất và phát triển hạ tầng số. Quy mô kinh phí cho thấy đây không phải một hoạt động ngoại khóa có thể giao riêng cho từng trường. Tuy nhiên, đầu tư chỉ có ý nghĩa nếu được gắn với kết quả cụ thể: giáo viên tiến bộ ra sao, trẻ được tiếp xúc với tiếng Anh thường xuyên thế nào, và cơ sở khó khăn có nhận được hỗ trợ tương xứng hay không.
Sở Giáo dục và Đào tạo dự kiến bồi dưỡng giáo viên theo từng nhóm năng lực, ưu tiên người đã đạt B1 nâng lên B2, đồng thời phát triển giáo viên cốt cán. Đây là hướng đi thiết thực hơn một đợt tập huấn đại trà. Thành phố cũng cần bảo đảm thời gian học, nguồn lực hỗ trợ và cơ hội duy trì năng lực sau đào tạo, bởi giáo viên khó thay đổi cách tổ chức lớp nếu chương trình bồi dưỡng tách rời công việc hằng ngày.
Đo kết quả bằng khả năng sử dụng thực tế
Theo kế hoạch, việc sơ kết thí điểm sẽ diễn ra vào cuối năm học 2027-2028, trước khi điều chỉnh và nhân rộng. Thành phố đặt mục tiêu ít nhất 15% cơ sở giáo dục dạy môn học bằng tiếng Anh trong năm học đó; đến năm học 2029-2030, tỷ lệ này dự kiến đạt ít nhất 30%, đồng thời ít nhất 40% cơ sở xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh. Mốc tiến độ có ích để giữ nhịp triển khai, nhưng cần được đối chiếu với chất lượng dạy học và mức độ sẵn sàng của từng trường.
Với học sinh và gia đình, hiệu quả không chỉ nằm ở lớp học: câu lạc bộ, ngày hội, hoạt động trải nghiệm và kết nối với thư viện, bảo tàng hay không gian công cộng có thể tạo thêm dịp dùng ngoại ngữ. Kết luận cần rõ ràng: thí điểm tiếng Anh là bước khởi đầu đáng làm, nhưng không nên chạy theo tỷ lệ trường đạt chỉ tiêu. Muốn ngôn ngữ thứ hai hiện diện thực chất, TPHCM phải ưu tiên bồi dưỡng giáo viên, hỗ trợ khu vực thiếu nguồn lực và chỉ nhân rộng khi mô hình chứng minh được hiệu quả.
