Từ môn học thành môi trường sử dụng
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là chủ trương mở rộng việc sử dụng tiếng Anh từ giờ ngoại ngữ sang dạy học, hoạt động giáo dục, giao tiếp, quản lý và sinh hoạt chuyên môn. Đây là thay đổi về môi trường học tập, không chỉ là tăng số tiết tiếng Anh.
Ngày 31/10, UBND TP.HCM phê duyệt kế hoạch thực hiện đề án giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045. Tham vọng này hợp lý: học sinh cần có cơ hội dùng ngoại ngữ trong những tình huống đa dạng, thay vì chỉ ghi nhớ kiến thức để làm bài kiểm tra. Nhưng tuyên bố mục tiêu mới là bước mở đầu; giá trị của đề án sẽ nằm ở mức độ tiếng Anh hiện diện đều đặn trong đời sống nhà trường.
Vì vậy, tiếng Anh trường học cần được nhìn như một hệ sinh thái gồm lớp học, hoạt động ngoại khóa và giao tiếp thường nhật. Thành phố dự kiến mở rộng môi trường ấy qua câu lạc bộ, ngày hội, sân chơi và hoạt động trải nghiệm. Nếu những không gian này chỉ xuất hiện ở trường có điều kiện, cơ hội tiếp cận sẽ không đồng đều; triển khai có chất lượng và phù hợp với từng cơ sở quan trọng hơn chạy theo chỉ tiêu.
Thí điểm trước, nhân rộng sau
Lộ trình giáo dục TP.HCM bắt đầu bằng việc thử nghiệm quy mô nhỏ, một lựa chọn thận trọng nếu thành phố dùng giai đoạn đầu để phát hiện vướng mắc thay vì chỉ hoàn thành thủ tục. Từ năm học 2026-2027, mỗi cụm chuyên môn chọn 1-2 cơ sở giáo dục để kiểm chứng tiêu chí, chương trình và học liệu; cuối năm học 2027-2028 sẽ sơ kết, điều chỉnh trước khi nhân rộng.
Các mốc tiếp theo cho thấy mức mở rộng dự kiến: năm học 2027-2028, ít nhất 15% cơ sở giáo dục tổ chức dạy môn học bằng tiếng Anh; đến năm học 2029-2030, tỷ lệ này đạt ít nhất 30%, đồng thời ít nhất 40% cơ sở xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh. Đến năm 2035, thành phố đặt mục tiêu 100% cơ sở hoàn thành xây dựng môi trường tiếng Anh học đường và khoảng 50% cơ sở giáo dục phổ thông thực hiện chương trình tích hợp theo nhu cầu tự nguyện.
Với trẻ mầm non, kế hoạch chọn cách làm quen tiếng Anh qua chơi, kết hợp nền tảng công nghệ số. Cách tiếp cận này phù hợp hơn việc biến hoạt động đầu đời thành lớp học nặng bài vở, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào người hướng dẫn và điều kiện triển khai thực tế.
Nút thắt quyết định: năng lực giáo viên
Mục tiêu phổ cập môi trường sử dụng ngoại ngữ sẽ khó thành hiện thực nếu thiếu người đủ năng lực hướng dẫn. Khảo sát 15.554 giáo viên mầm non tại TP.HCM cho thấy chỉ 484 người, tương đương 3,11%, đạt trình độ tiếng Anh B2 trở lên hoặc tương đương. Bà Lương Thị Hồng Điệp, Trưởng Phòng Mầm non thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo, cho biết rào cản lớn là giáo viên chưa tự tin giao tiếp bằng ngoại ngữ với trẻ.
Khoảng trống không chỉ nằm ở bậc mầm non. Kế hoạch cũng ghi nhận tình trạng thiếu giáo viên tiếng Anh và giáo viên dạy môn học bằng tiếng Anh, chất lượng đội ngũ chưa đồng đều; một số địa bàn xa trung tâm thiếu giáo viên tiếng Anh tiểu học, còn giáo dục mầm non công lập chưa có biên chế giáo viên tiếng Anh. Điều đó khiến việc giao hoạt động cho giáo viên trung tâm ngoại ngữ có thể là giải pháp trước mắt, nhưng chưa thay thế được năng lực sử dụng tiếng Anh thường xuyên của đội ngũ tại trường.
Thành phố dự kiến ưu tiên bồi dưỡng giáo viên đã đạt B1 lên B2 và phát triển đội ngũ cốt cán. Đây là hướng đi thiết thực, song cần gắn đào tạo ngoại ngữ với phương pháp tổ chức hoạt động và dạy môn học bằng tiếng Anh. Nếu khâu chuẩn bị nhân lực không theo kịp chỉ tiêu, đề án có nguy cơ mở rộng trên giấy nhanh hơn trong lớp học.
Thành công phải đo bằng trải nghiệm học sinh
Đề án đúng khi đặt mục tiêu đưa tiếng Anh vào nhiều mặt của nhà trường, nhưng số cơ sở đăng ký hay tỷ lệ đạt chuẩn không thể là thước đo duy nhất. Cần nhìn vào việc học sinh có cơ hội sử dụng ngôn ngữ thường xuyên hay không, hoạt động có phù hợp lứa tuổi không, và chất lượng có được duy trì giữa các địa bàn hay không.
Các chương trình bổ sung, gồm tiếng Anh tăng cường, làm quen tiếng Anh ở mầm non và dạy học tích hợp nội dung với ngôn ngữ, được triển khai trên cơ sở tự nguyện của người học. Nguyên tắc tự nguyện cần đi cùng thông tin rõ ràng về chương trình và điều kiện thực hiện để gia đình có thể lựa chọn, thay vì biến mục tiêu tích hợp thành áp lực đồng loạt.
TP.HCM đã xác lập lộ trình dài hạn và các mốc triển khai cụ thể. Bước quyết định tiếp theo là đầu tư đúng vào giáo viên, học liệu và đánh giá sau thí điểm. Khi đội ngũ đủ tự tin để dùng tiếng Anh trong hoạt động giáo dục hằng ngày, tham vọng đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai mới có thể chuyển từ kế hoạch thành trải nghiệm thực chất của học sinh.
