Giải thưởng ghi nhận hướng nghiên cứu lấy sức khỏe làm trọng tâm
AI ứng dụng y tế là việc dùng các thuật toán học máy để hỗ trợ phát hiện, theo dõi và chẩn đoán vấn đề sức khỏe từ dữ liệu sinh học và lâm sàng. Giá trị của hướng đi này không nằm ở công nghệ mới lạ, mà ở khả năng giúp bác sĩ và cộng đồng tiếp cận công cụ phù hợp hơn. PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Đại học Quốc tế – Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, vừa đoạt giải Nhất hạng mục Nhà khoa học giữa sự nghiệp tại Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026. Hạng mục dành cho nhà khoa học từ 45 tuổi trở xuống, ghi nhận thành tựu nghiên cứu, vai trò hướng dẫn thế hệ kế tiếp và đóng góp hợp tác khoa học khu vực. Giải thưởng được thành lập năm 2014 nhằm tôn vinh nghiên cứu, khuyến khích phụ nữ tham gia STEM và thúc đẩy hợp tác ASEAN – Hoa Kỳ.
Từ Stanford đến công cụ hỗ trợ chẩn đoán bệnh não
Con đường của Hương cho thấy nghiên cứu AI sức khỏe có thể bắt đầu từ nền tảng liên ngành, nhưng phải được kiểm chứng trong điều kiện thực tế. Tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ sinh học, cô tham gia nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu lâm sàng của Đại học Oxford, nhận học bổng sang Stanford năm 2012 và hoàn thành tiến sĩ Thần kinh học. Năm 2018, cô trở về Việt Nam làm việc tại Đại học Quốc tế, lập nhóm Brain Health Lab; cuối năm 2025, ở tuổi 36, cô được bổ nhiệm chức danh phó giáo sư. Dự án Brain Analytics, khởi động năm 2023, dùng AI phân tích ảnh MRI não để hỗ trợ chẩn đoán Alzheimer. Phần mềm xử lý dữ liệu trong khoảng 7 giờ, đạt độ chính xác khoảng 96% khi huấn luyện và kiểm định trên cơ sở dữ liệu ADNI của Mỹ. Sản phẩm đã được bác sĩ và sinh viên y khoa thử nghiệm tại 8 bệnh viện; 80% người dùng hài lòng với tính năng. Tuy vậy, nhóm vẫn đang kiểm tra và tối ưu mô hình bằng dữ liệu MRI của người Việt để tăng mức độ phù hợp trong nước.
Công nghệ có ý nghĩa khi giải quyết được nhu cầu xã hội
Điểm đáng chú ý trong lựa chọn nghiên cứu của Hương là sự gắn kết giữa bài toán khoa học và nhu cầu sức khỏe cộng đồng. Nhóm kết hợp AI với công nghệ y sinh để phát hiện, theo dõi và hỗ trợ chẩn đoán Alzheimer, trầm cảm, rối loạn lo âu cùng các vấn đề thần kinh khác. Mục tiêu là tạo công cụ ứng dụng được, phù hợp với điều kiện y tế và khả năng tiếp cận của người dân Việt Nam. Hương cũng chia sẻ mong muốn góp phần thay đổi cách xã hội nhìn nhận sức khỏe tâm thần. Đây là lý do nghiên cứu không thể chỉ dừng ở một mô hình có kết quả tốt trên dữ liệu nước ngoài. Nhóm còn phát triển hệ thống đo điện não từ xa, kết hợp điều khiển kích thích siêu âm qua sọ theo thời gian thực. Đến nay, Hương có 44 bài báo khoa học, trong đó 19 bài đăng trên các tạp chí quốc tế uy tín; cô được cấp một bằng độc quyền giải pháp hữu ích và có thêm một hồ sơ được chấp nhận hợp lệ. Với giải thưởng khoa học ASEAN, sự ghi nhận vì thế không chỉ nằm ở danh hiệu: nó làm nổi bật một hướng nghiên cứu đặt tác động xã hội và hợp tác liên ngành ngang hàng với thành tựu chuyên môn.
