Điện mặt trời đang trở thành “đường cao tốc” mới của năng lượng Việt Nam
Điện mặt trời quy mô lớn tại Việt Nam là các nhà máy điện mặt trời Việt Nam được đầu tư tập trung, đấu nối trực tiếp vào lưới điện quốc gia, sử dụng công nghệ pin quang điện hiện đại và ngày càng kết hợp mô hình nổi trên mặt nước để tối ưu quỹ đất, góp phần mở rộng tỷ trọng năng lượng tái tạo Việt Nam trong cơ cấu nguồn điện quốc gia. Trong bức tranh đó, Huế và Lai Châu đang nổi lên như hai cực phát triển mới với những dự án pin mặt trời có quy mô và cách tiếp cận rất khác nhau, nhưng cùng chung mục tiêu: bổ sung nguồn điện sạch và khẳng định vị thế trong cuộc cạnh tranh khu vực về chuyển đổi năng lượng xanh.
Điểm đáng nói là các địa phương không còn chờ trung ương “vẽ đường” mà chủ động dùng các dự án điện mặt trời 2025 trở đi như công cụ thu hút đầu tư và tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. Huế chọn hướng đi vừa phải về quy mô nhưng nhanh về tiến độ và tận dụng hạ tầng sẵn có. Lai Châu lại đặt cược vào một bước nhảy lớn với điện mặt trời nổi trên lòng hồ thủy điện, đi kèm hệ thống lưu trữ năng lượng. Hai chiến lược khác nhau này đang tạo nên một phép thử quan trọng cho cách Việt Nam mở rộng năng lượng tái tạo mà không đánh đổi quá nhiều tài nguyên đất và sinh kế địa phương.
Huế: Bước đi “chắc chân” với TTC Phong Điền 2 công suất 35 MW
Tại Huế, Dự án Nhà máy Điện mặt trời TTC Phong Điền 2 được quy hoạch trên diện tích khoảng 34,5 ha tại phường Phong Phú, với công suất thiết kế 35 MW và tổng mức đầu tư dự kiến 620 tỷ đồng. Theo tính toán, khi vận hành thương mại, nhà máy có thể cung cấp khoảng 57 triệu kWh điện mỗi năm, trực tiếp bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống điện quốc gia và hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Đây là một ví dụ điển hình cho cách một dự án pin mặt trời quy mô trung bình vẫn có thể tạo ra tác động đáng kể nếu được đặt đúng chỗ trong quy hoạch.
Điểm khôn ngoan của Huế là tận dụng hạ tầng truyền tải hiện hữu: trạm nâng áp 22/110 kV của nhà máy sẽ được tích hợp trong khu vực trạm nâng áp hiện hữu của Nhà máy Điện mặt trời Phong Điền và dùng chung đường dây 110 kV đang vận hành. Cách làm này giảm áp lực đầu tư mới vào lưới, rút ngắn thời gian triển khai và hạn chế chiếm dụng đất. Việc mời gọi đầu tư TTC Phong Điền 2 diễn ra trong bối cảnh địa phương đang triển khai Kế hoạch số 297/KH-UBND để cụ thể hóa Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, hướng tới đáp ứng nhu cầu năng lượng giai đoạn 2026–2030. Nói cách khác, Huế đang dùng dự án này như “mảnh ghép chiến lược” trong kế hoạch phát triển nguồn điện chứ không phải một dự án đơn lẻ.
Lai Châu: Bản Chát 2 và tham vọng 300 MW điện mặt trời nổi
Ở phía Bắc, Công ty TNHH VinEnergo Bản Chát 2 đang lên kế hoạch xây dựng Nhà máy điện mặt trời Bản Chát 2 tại xã Than Uyên và xã Mường Kim, tỉnh Lai Châu, với công suất định mức 300 MW và tổng vốn đăng ký đầu tư khoảng 6.279,1 tỷ đồng. Dự án được thiết kế theo mô hình điện mặt trời nổi, tận dụng diện tích mặt nước lòng hồ thủy điện Bản Chát để lắp đặt 492.772 tấm pin, công suất 730 Wp mỗi tấm, tương ứng tổng công suất đỉnh DC khoảng 359,723 MWp. Đây là bước đi cho thấy Lai Châu không muốn đứng ngoài cuộc chơi năng lượng tái tạo Việt Nam mà chọn hẳn một “cú nhảy” về quy mô và công nghệ.
Về tiến độ, dự án dự kiến khởi công trong quý IV/2026, hoàn thành và vận hành vào quý IV/2028; giai đoạn từ quý I đến quý III/2026 được dành cho các thủ tục môi trường, xây dựng, lâm nghiệp và đất đai. Theo hồ sơ, sản lượng điện thương phẩm năm đầu ước đạt khoảng 276,8 triệu kWh, góp phần đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện tại Lai Châu và khu vực miền núi phía Bắc. Đáng chú ý, Bản Chát 2 dự kiến tích hợp hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) để lưu trữ điện khi bức xạ cao và phát lại khi phụ tải tăng, giúp điều tiết công suất và nâng cao khả năng khai thác nguồn điện tái tạo. Đây là hướng đi mà nhiều nhà máy điện mặt trời Việt Nam khác sẽ phải cân nhắc nếu muốn hòa nhập sâu hơn vào lưới điện với tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn.
So sánh chiến lược: tối ưu đất đai, mặt nước và cuộc cạnh tranh khu vực
Nhìn từ góc độ quy hoạch, Huế và Lai Châu đang chọn hai lời giải khác nhau cho cùng một bài toán: làm sao mở rộng năng lượng tái tạo Việt Nam mà không “ngốn” quá nhiều đất. Huế vẫn đi theo mô hình nhà máy mặt đất truyền thống nhưng quy mô vừa phải (35 MW trên 34,5 ha), kết hợp tận dụng hạ tầng truyền tải sẵn có. Lai Châu lại tận dụng mặt nước lòng hồ thủy điện với diện tích đất và mặt nước dự kiến sử dụng cho Bản Chát 2 khoảng 938,9 ha, trong đó mặt nước khoảng 216,77 ha và phần lớn diện tích còn lại là đất có mặt nước và hạ tầng đường dây, trạm biến áp. Cả hai cách đều cho thấy áp lực tìm kiếm không gian mới cho các dự án pin mặt trời khi quỹ đất thuận lợi dần thu hẹp.
Tuy nhiên, quy mô lớn của Bản Chát 2 cũng đi kèm rủi ro: việc sử dụng diện tích mặt nước rộng đặt ra yêu cầu đánh giá kỹ tác động đến nuôi cá lồng, khai thác thủy sản và hệ sinh thái lòng hồ. Nếu không xử lý tốt, điện mặt trời nổi có thể tạo ra xung đột sinh kế với người dân địa phương. Ngược lại, các dự án như TTC Phong Điền 2 ít gây tranh chấp sử dụng mặt nước nhưng lại chịu giới hạn về công suất và khả năng mở rộng. Cuộc cạnh tranh khu vực vì thế không chỉ là “ai xây được nhà máy lớn hơn”, mà là ai tìm được mô hình cân bằng tốt hơn giữa điện mặt trời 2025 trở đi, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.
Kết luận: Điện mặt trời phải đi cùng quy hoạch thông minh và trách nhiệm xã hội
Từ TTC Phong Điền 2 đến Bản Chát 2, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: Việt Nam không thiếu tham vọng với năng lượng tái tạo, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào chất lượng quy hoạch hơn là số lượng MW. Huế đang cho thấy cách một dự án vừa phải, gắn chặt với Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, có thể nhanh chóng bổ sung nguồn điện sạch và hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải. Lai Châu lại thử nghiệm mô hình điện mặt trời nổi quy mô lớn, kết hợp lưu trữ năng lượng để tạo ra bước nhảy về công suất và hiệu quả khai thác nguồn điện tái tạo.
Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cùng áp lực chuyển đổi xanh, các nhà máy điện mặt trời Việt Nam sẽ tiếp tục là “mặt trận” quan trọng. Nhưng nếu muốn điện mặt trời trở thành trụ cột bền vững chứ không phải cơn sốt ngắn hạn, mỗi địa phương cần coi dự án pin mặt trời là phần của chiến lược phát triển dài hạn: gắn với quy hoạch lưới, bảo vệ tài nguyên đất – nước, và tôn trọng sinh kế người dân. Chỉ khi đó, cuộc đua khu vực trong năng lượng tái tạo Việt Nam mới mang lại lợi ích lâu dài cho cả hệ thống điện quốc gia lẫn nền kinh tế.
