Sống thọ không phải điều bí ẩn, mà là chế độ sống centenarian có thể học được
Bí quyết sống thọ là tập hợp các thói quen ăn uống, vận động và tinh thần giúp cơ thể chống lại lão hóa, hạn chế bệnh mạn tính và duy trì trí tuệ tỉnh táo, được quan sát rõ ở những người trên 100 tuổi khi họ cùng chia sẻ chế độ ăn đơn giản, hoạt động thể chất hàng ngày và một tinh thần làm việc tích cực, gắn bó với cộng đồng xung quanh. Từ ba chị em Brazil với tổng tuổi đời 316 đến cụ ông 102 tuổi Sebastian Bosco, điều gây ấn tượng không phải là gene hiếm có, mà là cách họ sống rất bình dị nhưng kiên trì trong nhiều thập kỷ. Nếu coi sống khỏe mạnh lâu dài là mục tiêu, chúng ta cần nhìn thẳng vào những thói quen này và thành thật hỏi: mình đã sống quá phức tạp, quá tách rời khỏi nhịp sống tự nhiên hay chưa?
Ba chị em Brazil: tuổi thọ 316 năm nhờ quay về với tự nhiên
Ba chị em người Brazil được công nhận là bộ ba anh chị em ruột còn sống cao tuổi nhất thế giới với tổng số tuổi 316, và họ khẳng định bí quyết sống thọ đến từ thói quen ăn thực phẩm tươi sống, nuôi bằng sữa mẹ và lối sống năng động. Chế độ ăn của họ gắn liền với nông sản theo mùa, thịt trứng tươi từ gia súc gia cầm do gia đình tự nuôi trồng, đến mức “mọi thực phẩm chúng tôi ăn khi đó đều tươi sống vì làm gì có tủ lạnh”. Đó là một lời nhắc thẳng thắn: càng ít đồ chế biến sẵn, cơ thể càng được bảo vệ. Tuổi thơ của họ gắn với bơi lội, bắt cá trên sông, lao động thủ công, nội trợ và chăm sóc con cái, tạo nên một chế độ sống centenarian gắn liền với vận động tự nhiên, chứ không phải phòng gym hào nhoáng. Điều thú vị là dù di truyền có thể đóng vai trò, chính họ lại nhấn mạnh lối sống lành mạnh và mạng lưới hỗ trợ tinh thần gần gũi gia đình mới là nền tảng giúp sống khỏe mạnh lâu dài.
Cụ Sebastian Bosco: sống đạm bạc, vận động đều và luôn có việc để làm
Cụ ông 102 tuổi Sebastian Bosco là minh chứng sống cho một chế độ sống centenarian rất gần với đời thường: ăn uống đạm bạc, không hút thuốc, vận động thường xuyên và duy trì lao động chân tay. Cụ có lối sống đạm bạc, ăn nhiều rau, trái cây, cá, mì ống, trứng, sôcôla đen và hầu như không ăn thịt. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Không hút thuốc cũng là một trong nhiều cơ sở giúp cụ Sebastian khỏe mạnh và minh mẫn đến tận bây giờ”. Thay vì nghỉ ngơi thụ động sau tuổi già, cụ xây dựng hẳn một xưởng mộc trong gara, tự thiết kế và đóng lại toàn bộ tủ bếp, rồi tiếp tục làm kệ xoay, giỏ, tủ quần áo, bàn làm việc, tủ trưng bày ở tuổi ngoài 90. Đây không phải chuyện “giết thời gian”, mà là tinh thần làm việc tích cực, dùng đôi tay để tạo ra điều có ích. Song song, cụ tham gia tập yoga trên ghế ngồi và khiêu vũ tại trung tâm cộng đồng khoảng 10 năm với tần suất 5 ngày mỗi tuần, làm linh hồn của các lớp thể dục.
Khoa học nói gì về sức mạnh bàn tay, sở thích và kết nối xã hội?
Điểm chung ở những thói quen người 100 tuổi là cơ thể luôn được dùng tới: cầm nắm, lao động, giao tiếp, vận động. Các nghiên cứu cho thấy sức mạnh cầm nắm là một trong những tiêu chí dự báo độc lập mạnh nhất về tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân trong gần 10.000 người trưởng thành, ngay cả khi đã tính đến tuổi tác và các yếu tố sức khỏe khác. Nghĩa là đôi tay khỏe không chỉ để làm việc, mà phản ánh toàn bộ “máy móc” trong cơ thể đang vận hành tốt. Các dữ liệu khoa học cũng cho thấy những người có sở thích tích cực, đặc biệt là nghề mộc, thủ công hoặc hoạt động sáng tạo, có ít triệu chứng trầm cảm và nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ thấp hơn. Một nghiên cứu trên hơn 93.000 người từ 65 tuổi trở lên ở 16 quốc gia ghi nhận hoạt động xã hội có mục đích là yếu tố dự báo mạnh mẽ cho khả năng sống sót, một phần bằng cách làm chậm lão hóa sinh học. Cụ Sebastian với kết quả xét nghiệm máu ở tuổi 102 tốt hơn cả con gái mình cho thấy khoa học không nói suông.
Bài học thực tế: sống giản dị, vận động mỗi ngày, gắn bó với người thân
Bí quyết sống thọ không nằm trong viên thuốc thần kỳ mà ở ba trụ cột rất đời thường: hoạt động thể chất hàng ngày, chế độ ăn đơn giản và tinh thần làm việc tích cực. Từ câu chuyện ba chị em Brazil ăn thực phẩm tươi sống, nuôi dưỡng tự nhiên bằng sữa mẹ, lao động và sống gần nhau để duy trì mạng lưới hỗ trợ tinh thần, đến cụ Sebastian với lối sống đạm bạc, từ chối thuốc lá và bia rượu, giữ đôi tay khỏe qua nghề mộc và khiêu vũ, thông điệp là rõ ràng: sống khỏe mạnh lâu dài là kết quả của những lựa chọn nhỏ lặp lại mỗi ngày. Chế độ sống centenarian không yêu cầu bạn thành nhà khoa học hay vận động viên; nó yêu cầu bạn ăn ít đồ chế biến sẵn hơn, đứng lên tập một bài vận động bất kỳ, và tìm một công việc có mục đích – dù là chăm sóc vườn, sửa đồ trong nhà hay chơi với cháu. Tuổi thọ vì thế không còn là may rủi, mà là trách nhiệm bạn có thể chủ động gánh vác ngay từ hôm nay.
