Chấp thuận mở cửa, chưa phải giấy phép triển khai
Dự án điện xuyên biên giới VMS là sáng kiến hợp tác giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore nhằm đưa điện tái tạo từ Việt Nam qua Malaysia để cung cấp cho các thị trường trong khu vực. Tại Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore 2026, Cơ quan Thị trường Năng lượng Singapore (EMA) đã cấp chấp thuận có điều kiện cho dự án này. Đây là bước tiến đáng kể, nhưng không đồng nghĩa dự án đã được phép đầu tư, xây dựng hay bắt đầu bán điện. Giá trị thực tế của quyết định nằm ở việc tạo cơ sở để liên danh tiếp tục hoàn thiện nghiên cứu kỹ thuật, phương án thương mại và các thủ tục phê duyệt tại cả ba nước. Nói cách khác, Singapore đã cho thấy dự án có thể tiếp tục tiến lên, song phần khó nhất—biến một hành lang năng lượng được đề xuất thành hệ thống vận hành được—vẫn còn phía trước.
Quy mô lớn đòi hỏi một hành lang truyền tải thực sự
VMS đặt mục tiêu đưa tối đa 1,3 GW điện tái tạo vào Singapore. Theo phương án đang được nghiên cứu, dự án có thể phát triển khoảng 2 GW điện gió ngoài khơi ở vùng biển phía nam Việt Nam; điện sẽ đi qua tuyến cáp ngầm cao áp dài gần 800 km tới Malaysia. Tại đây, một phần sản lượng dự kiến phục vụ nhu cầu trong nước, phần còn lại kết hợp với điện mặt trời để xuất khẩu sang Singapore. Cách tổ chức này khiến dự án không chỉ là câu chuyện khai thác điện tái tạo Việt Nam: Malaysia vừa là thị trường tiếp nhận, vừa là điểm trung chuyển. Vì vậy, quy mô 1,3 GW chỉ có ý nghĩa nếu ba nước cùng giải quyết được đồng bộ hạ tầng truyền tải, cơ chế mua bán điện và vận hành hệ thống. Đây là một dự án điện xuyên biên giới theo đúng nghĩa, không phải một đường dây đơn lẻ.
Từ thỏa thuận đến điện thương mại còn nhiều chặng
Liên danh VMS, gồm PTSC của Việt Nam và Sembcorp Utilities của Singapore, đã ký Thỏa thuận phát triển chung với liên danh Malaysia vào tháng 5/2025. Từ đó, các bên triển khai công tác kỹ thuật và thương mại, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý tại ba nước. Chấp thuận của EMA tạo đà cho giai đoạn tiếp theo, nhưng vẫn cần hoàn tất khảo sát, kế hoạch đầu tư, hạ tầng truyền tải, cơ chế thương mại và các thủ tục pháp lý trước khi có thể phát điện thương mại. Theo kế hoạch hiện được nêu, hoạt động cung cấp điện dự kiến bắt đầu vào năm 2035 và kéo dài khoảng 30 năm. Mốc này còn xa, nên chấp thuận hôm nay cần được xem là điểm khởi đầu cho một chuỗi quyết định và công việc cụ thể, chứ không phải bảo đảm rằng điện Việt Nam Singapore sẽ sớm được giao dịch.
Bối cảnh khu vực giúp lý giải vì sao tiến triển này đáng chú ý: các nước ASEAN đang thúc đẩy kết nối lưới điện và đa dạng hóa nguồn năng lượng sạch. Nếu VMS tiến đến triển khai, dự án có thể góp phần hiện thực hóa Sáng kiến Lưới điện ASEAN, đồng thời mở cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tham gia các khâu khảo sát, thiết kế, chế tạo, lắp đặt và bảo dưỡng điện gió ngoài khơi. Nhưng lợi ích đó phụ thuộc vào việc các bên biến thỏa thuận và chấp thuận thành tiêu chuẩn chung, hạ tầng đồng bộ và cơ chế mua bán khả thi. Bước đi của Singapore mở đường cho kế hoạch xuất khẩu điện sạch; chặng đường kế tiếp sẽ quyết định con đường ấy có thành tuyến cung cấp điện vận hành được hay không.
