Chấp thuận mở cửa, chưa phải quyết định đầu tư
Dự án điện VMS là kế hoạch kết nối Việt Nam, Malaysia và Singapore để phát triển nguồn điện tái tạo, truyền tải qua biên giới và mở rộng hợp tác năng lượng trong ASEAN. Đây là bước tiến đáng kể, nhưng chấp thuận có điều kiện của Singapore không đồng nghĩa dự án đã được cấp phép xây dựng hay sẵn sàng vận hành. Ngày 26/10/2026, tại Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore, Cơ quan Quản lý Thị trường Năng lượng Singapore (EMA) cấp Chấp thuận có điều kiện cho Sembcorp Utilities, đơn vị dự kiến phụ trách nhập khẩu điện của VMS, với công suất tối đa 1,3 GW vào Singapore. Dấu mốc này cho thấy phương án đã vượt qua một cửa xét duyệt quan trọng ở thị trường mua điện. Tuy nhiên, chữ “có điều kiện” là phần cần được chú ý: liên danh vẫn phải hoàn tất những nghiên cứu và thủ tục cần thiết trước khi có thể biến kế hoạch xuất khẩu điện tái tạo thành dòng điện thương mại.
Ba nước, một chuỗi cung ứng điện xuyên biên giới
VMS không chỉ là thỏa thuận bán điện giữa Việt Nam và Singapore. Đây là dự án phát triển, kết nối lưới điện ba nước nhằm trao đổi năng lượng tái tạo xuyên biên giới và tăng cường liên kết hạ tầng khu vực. Hợp tác giữa PTSC và Sembcorp đã hình thành nền tảng từ năm 2023, còn biên bản Thỏa thuận Phát triển chung được trao tại Kuala Lumpur vào tháng 5/2025. Theo phương án đang được nghiên cứu, nguồn điện gió ngoài khơi khoảng 2 GW sẽ được phát triển ở vùng biển phía Nam Việt Nam. Điện dự kiến đi qua tuyến cáp ngầm cao áp dưới biển dài gần 800 km tới Malaysia; một phần sản lượng phục vụ nhu cầu tại đây, phần còn lại kết hợp với điện mặt trời để xuất khẩu khoảng 1,3 GW sang Singapore. Malaysia vì thế không chỉ là hành lang truyền tải: vai trò trung chuyển và phần điện dùng trong nước khiến mô hình này phụ thuộc vào phối hợp vận hành giữa cả ba hệ thống.
Cáp biển là mắt xích quyết định tính khả thi
Nguồn gió dồi dào chưa đủ để bảo đảm xuất khẩu điện tái tạo; điện phải được đưa qua một hạ tầng liên tục, an toàn và có thể kết nối với lưới của các nước. Vì vậy, cáp ngầm dưới biển là mắt xích vật lý trọng yếu của VMS, chứ không phải chi tiết phụ trong phương án. Tuyến cáp dự kiến nối nguồn điện từ Việt Nam với hệ thống tại bán đảo Malaysia, nơi điện có thể được phân phối hoặc tiếp tục đưa sang Singapore. Chiều dài gần 800 km và công suất dự kiến khiến việc khảo sát tuyến, thiết kế kỹ thuật, kết nối lưới và thống nhất cách vận hành trở thành những bài toán cần giải trước khi triển khai. Cáp xuyên biên giới cũng làm rõ vì sao dự án cần thỏa thuận giữa ba nước thay vì chỉ một giấy phép nhập khẩu. Với người dân, ý nghĩa dài hạn nằm ở khả năng bổ sung nguồn cung và kết nối thị trường điện khu vực; nhưng lợi ích ấy chỉ thành hiện thực nếu hạ tầng truyền tải và nguồn điện được phát triển đồng bộ.
Từ chấp thuận đến vận hành còn nhiều cửa phải qua
EMA mô tả chấp thuận này là một trong những mốc phê duyệt quan trọng đầu tiên, tạo cơ sở để liên danh tiếp tục hoàn thiện nghiên cứu kỹ thuật, phương án thương mại và thủ tục phê duyệt tại Việt Nam, Malaysia, Singapore. Phía Việt Nam cho biết đã cấp hai giấy phép khảo sát cho PTSC phục vụ nghiên cứu, phát triển nguồn điện gió ngoài khơi. Các bước tiếp theo do đó không chỉ là dựng cáp: dự án còn phải làm rõ khả năng cung ứng điện, cách phân bổ sản lượng, cơ chế mua bán và yêu cầu pháp lý ở từng quốc gia. Kế hoạch hiện hướng tới bắt đầu cung cấp điện từ năm 2035, trong thời gian khoảng 30 năm. Mốc này phù hợp với nhu cầu Singapore muốn nhập khẩu khoảng 6 GW điện carbon thấp vào năm 2035, nhưng VMS mới có công suất nhập khẩu tối đa được chấp thuận có điều kiện là 1,3 GW. Chặng đường tới đầu tư và vận hành thương mại vẫn đòi hỏi các bên phối hợp và đáp ứng đủ điều kiện. Thành công của VMS sẽ phụ thuộc không kém vào việc hoàn thiện cáp biển, khung thương mại và phê duyệt xuyên biên giới so với tiềm năng gió ngoài khơi.
