Chấp thuận có điều kiện mở đường, chưa phải đích đến
Dự án điện VMS là phương án hợp tác giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore nhằm phát triển điện gió ngoài khơi, truyền tải điện qua biên giới và đưa một phần điện tái tạo tới thị trường Singapore. Ngày 26/10/2026, tại Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore, Cơ quan Quản lý Thị trường Năng lượng Singapore (EMA) cấp Chấp thuận có điều kiện cho Sembcorp Utilities, đơn vị dự kiến phụ trách nhập khẩu điện, với công suất tối đa 1,3 GW. Đây là tín hiệu chính sách đáng kể: Singapore đã chấp nhận xem xét phương án nhập khẩu của dự án, thay vì để ý tưởng dừng ở mức đề xuất. Nhưng chữ “có điều kiện” cũng nói rõ giới hạn của cột mốc này. Quyết định chưa đồng nghĩa với việc điện đã được sản xuất, đường dây đã được xây dựng hay hoạt động thương mại đã được cấp phép đầy đủ. Giá trị thực sự của chấp thuận là tạo cơ sở để các bên bước vào giai đoạn hoàn thiện dự án.
Một tuyến điện xuyên ba quốc gia, với nhiều mắt xích phải khớp
Theo phương án đang được nghiên cứu, dự án dự kiến phát triển khoảng 2 GW điện gió ngoài khơi tại vùng biển phía Nam Việt Nam. Điện sẽ đi qua tuyến cáp ngầm cao áp dưới biển dài gần 800 km tới Malaysia; tại đây, một phần sản lượng phục vụ nhu cầu trong nước, phần còn lại kết hợp với điện mặt trời để xuất khẩu khoảng 1,3 GW sang Singapore. Quy mô này cho thấy xuất khẩu điện tái tạo không chỉ là câu chuyện xây nguồn phát. Nó đòi hỏi một chuỗi đồng bộ gồm khảo sát, phát triển điện gió, hạ tầng truyền tải xuyên biên giới và cơ chế tiếp nhận điện ở điểm đến. Nếu một mắt xích chậm hoặc không tương thích, mục tiêu nhập khẩu điện Singapore cũng khó thành hiện thực. Theo kế hoạch được nêu, dự án dự kiến bắt đầu cung cấp điện từ năm 2035 và hoạt động trong khoảng 30 năm; vì vậy, khoảng thời gian trước mắt cần được dùng để giải quyết các điều kiện nền tảng.
Việc cần làm tiếp theo: kỹ thuật, thương mại và phê duyệt
Chấp thuận của EMA là một trong những mốc phê duyệt quan trọng đầu tiên cho hợp tác ba bên, chứ không thay thế các thủ tục còn lại. Bước kế tiếp là liên danh hoàn thiện nghiên cứu kỹ thuật, phương án thương mại và hồ sơ phê duyệt cần thiết tại Việt Nam, Malaysia lẫn Singapore. Những phần việc này phải làm rõ tính khả thi của nguồn điện và tuyến truyền tải, cách phối hợp giữa các hệ thống điện, cũng như điều kiện để giao dịch điện xuyên biên giới có thể vận hành. Nguồn thông tin hiện có chưa cho biết lịch trình chi tiết của từng thủ tục, nên không thể coi mốc 2035 là cam kết chắc chắn về ngày phát điện. Chính phủ Việt Nam cho biết đã cấp hai giấy phép khảo sát cho PTSC phục vụ nghiên cứu, phát triển điện gió ngoài khơi; đây là bước hỗ trợ ban đầu, nhưng không thay thế việc hoàn tất đầu tư và các phê duyệt liên quan.
Sự phối hợp liên tục giữa các bên sẽ là phép thử quan trọng: từ chấp thuận có điều kiện đến đầu tư và vận hành thương mại vẫn còn một chặng dài. Vì thế, điều cần theo dõi không chỉ là các tuyên bố ủng hộ, mà là tiến độ hoàn thành từng nghiên cứu, thỏa thuận và thủ tục.
Ý nghĩa khu vực phụ thuộc vào khả năng biến kết nối thành thực tế
VMS xuất hiện trong lúc các nước ASEAN thúc đẩy hợp tác năng lượng xuyên biên giới để đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng tái tạo và đáp ứng mục tiêu giảm phát thải. Dự án vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài lượng điện dự kiến xuất khẩu: nó có thể góp phần đưa Sáng kiến Lưới điện ASEAN (APG) từ định hướng hợp tác tiến gần hơn tới kết nối hạ tầng thực tế, đồng thời hỗ trợ an ninh năng lượng khu vực. Với Việt Nam, đây cũng là cơ hội khai thác tiềm năng điện gió ngoài khơi và tăng liên kết kinh tế với các đối tác. Tuy nhiên, không nên nhầm kỳ vọng khu vực với kết quả đã đạt được. Kết nối điện ASEAN chỉ có giá trị khi các quốc gia thống nhất được điều kiện kỹ thuật, thương mại và pháp lý, rồi duy trì hợp tác đủ lâu để hạ tầng vận hành. Chấp thuận của EMA là cánh cửa đã mở; bước quyết định tiếp theo là chứng minh dự án khả thi và hoàn thành những điều kiện phía sau.
