Cấy thân não thính giác là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Cấy thân não thính giác là kỹ thuật sử dụng một thiết bị điện tử đặt điện cực vào vùng nhân ốc tai ở thân não để tạo kích thích điện lên đường dẫn truyền thính giác, giúp người bệnh nhận được tín hiệu âm thanh khi tai trong hoặc dây thần kinh ốc tai bị thiếu, tổn thương hay dị dạng nặng khiến các phương pháp cấy ốc tai điện tử truyền thống không còn hiệu quả. Điểm quan trọng của sự kiện lần này không chỉ ở chỗ Việt Nam đã thực hiện thành công hai ca cấy thân não thính giác đầu tiên, mà ở việc cánh cửa nghe – nói được mở cho một nhóm bệnh nhi vốn gần như không còn lựa chọn điều trị. Thay vì chấp nhận im lặng trọn đời hoặc tìm đến những chuyến đi điều trị tốn kém ở nước ngoài, gia đình các em nay có thể kỳ vọng vào công nghệ y tế hiện diện ngay tại một bệnh viện nhi trong nước. Đây là bước ngoặt mang tính nhân văn lẫn chuyên môn trong phục hồi thính lực cho trẻ điếc bẩm sinh.
Hai ca phẫu thuật đầu tiên: từ chuẩn bị dài hơi đến tín hiệu âm thanh đầu tiên
Tháng 12/2025, Bệnh viện Nhi đồng 1 được Bộ Y tế cho phép thí điểm kỹ thuật cấy thân não thính giác, sau đó nhiều tháng chuẩn bị về nhân lực, trang thiết bị và quy trình chuyên môn mới được triển khai. Đến tháng 3/2026, ê-kíp bác sĩ được đào tạo chuyên sâu tại Đức, và các chuyên gia nước ngoài tiếp tục sang Việt Nam để tập huấn, hội chẩn và phối hợp trong hai ca mổ đầu tiên. “Hai ca phẫu thuật được thực hiện vào ngày 21 và 22/5, đánh dấu lần đầu tiên cấy điện cực thính giác thân não thành công cho trẻ điếc bẩm sinh tại Việt Nam”. Một bé gái 40 tháng tuổi ở Hà Nội không có dây thần kinh ốc tai hai bên, từng dự định cấy ốc tai điện tử nhưng không ghi nhận đáp ứng thần kinh nên phải dừng lại. Bệnh nhi còn lại là bé trai 19 tháng tuổi ở Đồng Nai, điếc sâu hai tai, không đáp ứng với máy trợ thính dù đã dùng ở mức khuếch đại tối đa; hình ảnh chẩn đoán cho thấy dị dạng nặng tai trong và không có dây thần kinh ốc tai hai bên. Cả hai trường hợp đều nằm ngoài vùng hiệu quả của công nghệ ốc tai điện tử hiện nay.
Công nghệ y tế đi thẳng lên thân não: cơ hội cho nhóm bệnh nhi “bị bỏ lại phía sau”
Trong cấy thân não thính giác, thay vì đặt điện cực vào ốc tai như với cấy ốc tai điện tử, bác sĩ đưa một bản điện cực đến vùng nhân ốc tai ở thân não. Tín hiệu điện từ thiết bị được truyền trực tiếp đến khu vực này, bỏ qua phần tai trong và dây thần kinh ốc tai bị thiếu hoặc tổn thương. Điều này biến thân não thành điểm nhận tín hiệu mới, nơi âm thanh được “viết lại” bằng dòng điện, tạo nên một lối đi khác cho phục hồi thính lực ở trẻ điếc bẩm sinh dạng nặng. Kỹ thuật này không chỉ là bước tiến công nghệ y tế, mà còn là sự thay đổi cách nhìn về khả năng can thiệp ở những bệnh nhi từng bị xem là không thể cấy ốc tai điện tử. Theo bệnh viện, ABI hướng đến nhóm trẻ điếc bẩm sinh đặc biệt nặng, không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc có dị dạng tai trong nghiêm trọng, vốn không thể hưởng lợi từ phương pháp cấy ốc tai điện tử. Trước đây, nhiều trường hợp buộc phải ra nước ngoài để thăm khám và can thiệp, trong khi chi phí điều trị là gánh nặng lớn với gia đình. Việc thực hiện được kỹ thuật này trong nước nghĩa là cơ hội nghe không còn bị giới hạn bởi hộ chiếu và hầu bao.
Những phản ứng đầu tiên và hành trình dài phục hồi nghe – nói
Sau phẫu thuật, cả hai trẻ ghi nhận đáp ứng thần kinh thính giác, hệ thống điện cực hoạt động ổn định, và thiết bị được kích hoạt vào ngày 16/7 và 9/9. Khi mở máy, các em bắt đầu nhận biết âm thanh và phản ứng với những tiếng động lớn như tiếng trống; đồng thời cũng có đáp ứng ban đầu với âm thanh từ môi trường xung quanh. Đây là những tín hiệu quý giá, nhưng mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình phục hồi thính lực. Trẻ chưa thể nghe hiểu và giao tiếp ngay sau khi thiết bị được kích hoạt, mà phải tiếp tục hiệu chỉnh thiết bị và trải qua trị liệu nghe – nói trong thời gian dài. Các em đang được theo dõi, tham gia chương trình huấn luyện nghe – nói với sự phối hợp của thính học và phục hồi chức năng. Khả năng nghe và phát triển ngôn ngữ sau cấy phụ thuộc nhiều yếu tố: tình trạng thần kinh thính giác còn lại, tuổi can thiệp, chất lượng lập trình thiết bị, cũng như sự kiên trì của gia đình trong luyện nghe – nói. Công nghệ y tế chỉ mở cánh cửa; để đi qua, cần một hành trình giáo dục và phục hồi chức năng bền bỉ.
Ý nghĩa rộng hơn: thêm một lựa chọn, thêm một hy vọng
Việc Bệnh viện Nhi đồng 1 thực hiện thành công hai ca cấy thân não thính giác đầu tiên tại Việt Nam không đơn thuần là kỷ niệm kỹ thuật, mà là bước mở rộng bản đồ chăm sóc thính lực cho trẻ em. Kỹ thuật này tạo thêm một lựa chọn can thiệp cho trẻ điếc bẩm sinh có dị dạng tai trong hoặc bất thường dây thần kinh thính giác, không phù hợp với cấy ốc tai điện tử. Quan trọng hơn, điều trị, theo dõi, hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu nghe – nói giờ đây có thể thực hiện liên tục ngay trong nước, giảm khoảng cách địa lý và tâm lý giữa gia đình và đội ngũ chuyên môn. Từ góc độ chính sách, cấy thân não thính giác cho thấy khi được cho phép thí điểm, được đào tạo bài bản và có cơ chế hợp tác quốc tế, các bệnh viện nhi hoàn toàn có thể làm chủ những công nghệ y tế tiên tiến. Với cộng đồng bệnh nhi điếc bẩm sinh đặc biệt nặng, hai ca mổ tháng 5 không chỉ là tin vui, mà là lời khẳng định: các em không bị lãng quên trong hệ thống phục hồi thính lực. Tương lai còn nhiều thách thức, song việc có thêm một con đường điều trị là nền tảng để xây dựng hy vọng nghe – nói cho những đôi tai sinh ra trong im lặng.
